Álfheiður Ingadóttir

Á mánudaginn verður haldin málstofa um kjarnorkuöryggi og umhverfisógn á Norður-Atlantshafi í Norræna húsinu í Reykjavík. Þar verður m.a. fjallað um mögulegar afleiðingar þess ef geislavirk efni sleppa út í andrúmsloftið frá kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Sellafield á Bretlandi en Geislavarnastofnun Noregs vann í fyrra skýrslu um slík áhrif í Noregi. Þar kemur fram að ef 1% af hágeislavirkum vöka sem er geymdur í Sellafield sleppur út í andrúmsloftið myndi það hafa sjö sinnum meiri áhrif í Noregi en kjarnorkuslysið í Tsjernóbyl hafði þar.

Það er umhverfis- og auðlindanefnd Norðurlandaráðs ásamt samtökunum The Guardians of our Common Seas sem stendur að málstofunni en hún er liður í undirbúningi fyrir heimsókn þessara aðila til viðræðna við stjórnendur í Sellafield um næstu mánaðamót.

Málstofan er öllum opin. Hún hefst kl. 16.30 og stendur til kl. 18.30.

Sellafield enn og aftur

Í Sellafield rétt við strönd Írlandssunds á Bretlandi er nú rekin umdeild kjarnorkuendurvinnslustöð en þar er líka í bígerð að reisa nýtt kjarnorkuver til raforkuframleiðslu. Í THORP-stöðinni í Sellafield er nú safnað saman hágeislavirkum kjarnorkuúrgangi, hann leystur upp í þeim tilgangi að einangra plútónium  og úran frá lággeislavirkum efnum og endurnýta sum þeirra. Þar eru nú geymd um eitt þúsund tonn af slíkum vökva (HAL) í 21 tanki.

Fyrir alþingi liggur þingsályktunartillaga þar sem íslensk stjórnvöld eru hvött til að þrýsta á bresk stjórnvöld og eigendur Sellafield Ltd í þeim tilgangi að hætt verði að taka á móti kjarnorkuúrgangi þar til búið er að draga úr þessu magni um 80% eða niður í 200 tonn. Í tillögunni er einnig lagt til að ríkisstjórnin láti meta hugsanleg áhrif sem slys eða óhapp í Sellafield hefði á heilbrigði manna og dýra, íslenskt hafsvæði og landsvæði, sem og matvælaframleiðslu. Sleppi hágeislavirk efni út í andrúmsloftið frá tönkunum í Sellafield má reikna með að þau gætu borist í átt til Íslands þó í minna mæli væri en til
Noregsstranda.

Kjarnorkan á sér langa sögu í Sellafield. Fljótlega eftir heimstyrjöldina ákváðu Bretar að taka þátt í kjarnorkuvopnakapphlaupinu og svæðið sem nú er þekkt sem Sellafield varð fyrir valinu. Þar hófst framleiðsla á plútóníum í svokölluðu Windscale-veri á árinu 1950. Framleiðslunni var hætt og verinu lokað sjö árum síðar eftir eldsvoða sem eyðilagði kjarnakljúfinn og olli gríðarlegri geislun. En vopnakapphlaupið hélt áfram: Bretar höfðu þegar aflað sér nægilegs plútóníums í nokkrar kjarnorkusprengjur og héldu framleiðslunni áfram í Dounreay. Reyndar var það ekki fyrr en 1995 að Bretar lýstu því yfir að þeir væru hættir að framleiða kjarnorkuvopn.  Calder Hall kjarnorkuverið sem reist var við hliðina á Windscale var fyrsta kjarnorkuver Breta til rafmagnsframleiðslu. Það tók til starfa 1956 og þegar því var lokað 2003 hafði elsti kjarnaofninn verið í notkun í 47 ár!!

Og enn eru uppi áform um nýtt kjarnorkuver í Sellafield. Í júní 2011 tilkynntu bresk stjórnvöld nefnilega að nýr kjarnakljúfur yrði tekinn í notkun í Sellafield fyrir 2025.

Teknetíum-99 mældist víða í N-Atlantshafi

Í gegnum tíðina hafa geislavirk efni frá Sellafield lekið eða þeim verið sleppt skipulega út í sjó. Framan af lögðu umhverfisverndarsamtök – Lofoten mot Sellafield og síðar Guardians of our Common Seas áherslu á baráttu gegn losun teknetíum-99 í sjó, en það er samsæta teknetíums og hefur 211 þúsund ára helmingunartíma!  Norrænar ríkisstjórnir, þar á meðal íslensk stjórnvöld, sem og Norðurlandaráð tóku mikinn þátt í þessari baráttu enda varð geislavirkni frá Sellafield vart meðfram allri strönd Noregs og norðaustan við Ísland.
Þessi barátta leiddi til þess að losun teknetíum-99 í sjó við Sellafield var loks hætt 2004.

Ennþá stafar þó margvísleg hætta af starfseminni í Sellafield og þess verið krafist að starfseminni yrði hætt og stöðinni lokað. Nú eru þar eins og fyrr segir um eitt þúsund tonn af hágeislavirkum vökva og margir efast um að öryggi sé í stöðinni. Geislavarnir Noregs sendu frá sér skýrslu árið 2010 sem sýndi að losun í andrúmsloftið frá Sellafield vegna slyss eða óhapps gæti haft alvarlegar afleiðingar fyrir norska náttúru ogdýralíf.Þannig áætla Geislavarnir Noregs að ef aðeins 1% af því magni sem nú er í THORP-stöðinni slyppi út í andrúmslofið gæti það leitt til sjö sinnum meira geislavirks úrfellis í Noregi en Tsjernóbyl-slysið olli. Afleiðingarnar fyrir landbúnað, matvælaframleiðslu og heilbrigði dýra og manna yrðu verulegar.

Stjórnendur Sellafield kynntu á árinu 2009 áætlanir um að draga úr uppsöfnun hágeislavirks vökva niður í 200 tonn á árinu 2016 en þær áætlanir hafa ekki gengið eftir. Þvert á móti hefur því verið frestað ítrekað og haldið áfram að taka við geislavirkum úrgangi.
Umhverfisráðherra Noregs og umhverfisverndarsamtök kröfðust þess á árinu 2011 að hætt yrði að taka við nýjum kjarnorkuúrgangi í Sellafield þar til yfirlýstu markmiði frá 2009 yrði náð og að staðið yrði við fyrri yfirlýsingar. Umhverfis- og auðlindanefnd Norðurlandaráðs styður þá kröfu og hefur í þeim tilgangi fundað með stjórnendum Sellafield og umhverfisverndarsamtökum um málið. Þessa kröfu þurfa íslensk stjórnvöld einnig að styðja.

Allt þetta og meira til verður til umræðu í Norræna húsinu á mánudaginn kemur.

Alþingi hefur auglýst að nýju eftir umsóknum um 19 milljónir króna sem ákveðið hefur verið að veita til að efla umræðu um Evrópusambandið.  Svipuð fjárhæð fer í að halda úti óháðum upplýsingavef um ESB skv. samningi þingsins við Vísindavef HÍ og er þetta annað árið sem styrkirnir eru veittir.

Í fyrra fengu þeir félagar Björn Bjarnason og Styrmir Gunnarsson 4,5 milljónir af þessum peningum en þeir halda úti síðu Evrópuvaktarinnar þar sem lesa má palladóma þeirra félaga um menn og málefni líðandi stundar.

Björn er víða á vaktinni

Ekkert er Birni Bjarnasyni óviðkomandi. Hann er t.d. alltaf á sjónvarpsvaktinni alveg óumbeðinn. Þannig varaði hann strax við hinum vinsæla þáttagerðarmanni og fréttamanni, Gísla Einarssyni,  og ásakaði hann fyrir að hafa „bitið á ESB-agnið”  og lagst í ESB áróður vegna þess að hann fjallaði um byggðastefnu ESB í Landanum. Sem Birni þótti aldeilis ófært.

Þetta er reyndar ekki eina áhyggjuefni Björns varðandi sjónvarpið þessa dagana. Nýlega sagði hann Þóru Arnórsdóttur vinstri sinnaða og kunna „hins vegar ef til vill að hafa lokið ferli sínum á sjónvarpi ríkisins með því að ljá máls á framboði.” 

Í framhaldi af dylgjum Björns um að Gísli hafi verið keyptur til að fjalla um ESB hefur Teitur Atlason á DV-bloggi bent á það sem kom fram í upphafi þessa pistils að Björn og Styrmir hefðu sjálfir bitið á agnið og þegið styrk halda úti áróðri sínum gegn ESB. Taldi Teitur eftir að hafa fengið upplýsingar beint frá Birni og farið yfir síður Evrópuvaktarinnar sýnt að fyrir 4,5 milljónirnar frá Alþingi hefði Björn farið í ferð til að kynnast viðhorfum í framkvæmdastjórn ESB í Berlín, Brussel og Frankfurt, birt um það 14 blogg á Evrópuvaktinni og bjorn.is og að þar væri vísað til eins nafngreinds viðmælanda. Um þetta segir Teitur: „Ekki beint traustvekjandi og fáheyrt í ljósi 4,5 milljón króna styrks frá Alþingi.”

Hvað stendur í skýrslunni?

Nú hefur sem sé verið auglýst aftur eftir umsóknum og væntanlega munu þeir félagar sækja um á nýjan leik fyrir 1. maí n.k. Spuringin er hins vegar hvernig þessum peningum var varið í fyrra. Um það eiga þeir að hafa skilað skýrslu til alþingis fyrir síðustu áramót en Evrópuvaktin kynnti tvö verkefni í umsókn sinni:

1. Kynning á viðhorfum innan framkvæmdastjórnar ESB í Brussel og meðal stjórnmálamanna og embættissmanna í einstökum ESB-ríkjum á aðildarumsókn Íslands.

2. Rannsókn á viðhorfum meðal hagsmunaaðila á þeim þremur þáttum sem skipta mestu í viðræðum fulltrúa Íslands við Evrópusambandið, það er um landbúnaðarmál, sjávarútvegsmál og gjaldmiðilsmál.

Er hér skorað á Björn að birta skýrslu sína til alþingis svo alþjóð megi sjá hvernig 4,5 milljónum sem þeir Styrmir fengu af peningum skattgreiðenda var varið 2011. Því allir hljóta að taka undir með Teiti að það er ekki mjög trúverðugt sem lesa má á vef þeirra félaga þegar sagt er: “Þegar rætt er við skoska þjóðernissinna“.　eða　”..áhrifamikill stuðningsmaður Angelu Merkel sagði”　eða　“viðmæland minn sagði“, eða　“þingmaður sem ég hitti“　eða“boðskapur hóps fræðimanna hjá SWP var skýr..“.

Því verður a.m.k. ekki trúað að slíkt spjall hafi kostað 4,5 milljónir króna enda lítil “rannsókn” í því fólgin. Peningarnir hljóta að hafa farið í eitthvað annað. En hvað? Því verður Björn Bjarnason að svara, ætlist hann til þess að alþingi taki nýja umsókn frá þeim félögum alvarlega.

Full ástæða er til að taka Njörð P. Njarðvík á orðinu en í grein á visir.is bendir hann á nauðsyn þess að siðareglur verði settar fyrir embætti forseta Íslands.

Ég stóðst ekki þessa áskorun og hef nú sett saman tillögu að þingsályktun sem ég óska hér með eftir meðflutningsmönnum á. Ekki veitir nú af ef Ólafur Ragnar ætti eftir að sitja í embætti einhverja mánuði eftir júní á þessu ári en flakk hans til annarra landa og yfirlýsingar á erlendri grund hafa nú náð 2007 hæðum, eins og lesa má í grein Hannesar Péturssonar um fánadaga á Bessastöðum á visir.is.    

 Á myndinni er enginn fáni við hún á Bessastöðum, en það merkir að forsetinn er erlendis.

Tillaga til þingsályktunar:

Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að undirbúa í samvinnu við embætti forseta Íslands setningu siðareglna fyrir forsetaembættið.

Greinargerð: Í aðdraganda þess að alþingi samþykkti að gerð skyldi rannsókn á aðdraganda bankahrunsins 2008 var lögð á það áhersla að rannsaka þyrfti þau siðfræðilegu viðmið sem viðgengust í íslensku viðskipta- og stjórnmálalífi.  Til þess var skipuð sérstakur vinnuhópur, sem skyldi leggja mat á hvort skýringar á falli bankanna megi að einhverju leyti finna í starfsháttum og siðferði, líkt og fram kemur í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Skýrsla hópsins var gefin út sem hluti af skýrslu Rannsóknanefndar alþingis, nánar til tekið 8. bindi Rannsóknaskýrslunnar.

Í niðurstöðum rannsóknar á siðferði og starfsháttum er m.a. vísað til óeðlilegra samskipta viðskiptalífs og stjórnmálaforystunnar í landinu en einnig eru tíundið tengsl og samskipti forseta Íslands við útrásarvíkinga og ráðamenn í íslensku og erlendu fjármálalífi.

Stjórnvöld hafa brugðist við niðurstöðum Rannsóknanefndarinnar með margvíslegum hætti, m.a. hafa verið sett í ný lög um stjórnarráðið ákvæði um siðareglur fyrir stjórnsýsluna og taka þau bæði til ráðherra, aðstoðarmanna þeirra, embættismanna og annarra starfsmanna stjórnarráðsins. Þá hefur verið leitt í lög að sveitarfélög í landinu skuli setja sér siðareglur með sambærilegum hætti. Þá eru í nýjum þingskapalögum ákvæði um siðareglur fyrir alþingismenn.

Í 8. bindi skýrslu Rannsóknanefndar alþingis er ítarlega fjallað um siðferði og starfsætti í tengslum við aðdraganda hrunsins haustið 2008. Þar er sérstaklega fjallað um embætti forseta Íslands og m.a. sett fram eftirfarandi ábending og tillaga: „Æskilegt væri að forsetaembættið setti sér siðareglur þar sem meðal annars yrðu ákvæði um það með hvaða hætti er eðlilegt að hann veiti viðskipalífinu stuðning”.

Enn bólar ekkert á setningu siðareglna fyrir forsetaembættið, nær tveimur árum eftir að skýrsla Rannsóknanefndar alþingis leit dagsins ljós 12. apríl 2009. Þvert á móti sýna bréfaskipti milli forseta Íslands og forsætisráðuneytisins að forseti telur að forsætisráðuneytið hafi farið út fyrir valdsvið sitt þegar það með bréfi, dags. 11. júní 2010  innti eftir því hvort og þá hvenær slíkar reglur yrðu settar, sbr. fylgiskjal nr. 2.  Í bréfi forseta Íslands dags. 13. júlí 2010 kemur fram það álit forseta að „málatilbúnaður forsætisráðuneytisins sé rakalaus tilraun til íhlutunar í samskipti forsetaembættisins og alþingis”. Er vísað til þess að  „alþingi hefur í framhaldi af skýrslunni ekki falið forsætisráðuneytinu erindrekstur gagnvart forseta Íslands”, sbr. fylgiskjal nr. 3.

Flutningsmenn telja nauðsynlegt að brugðist verði við niðurstöðu Rannsóknanefndarinnar hvað forsetaembættið varðar, líkt og brugðist hefur verið við flestum öðrum niðurstöðum nefndarinnar og að alþingi feli forsætisráðuneytinu að hafa forgöngu um að setja siðareglur fyrir embættið. Í skýrslu Rannsóknanefndarinnar kemur fram áfellisdómur yfir mörgum stofnunum samfélagsins sem kallar á aðgerðir af þeirra hálfu. Slíkar aðgerðir eru sjálfsagður hluti þeirrar sáttagjörðar sem nauðsynleg er til að hægt sé að vinna úr því áfalli sem þjóðin varð fyrir haustið 2008.

Telja flutningsmenn brýnt að alþingi, sem einróma skipaði rannsóknanefndina hlutist til um að embætti forseta íslands taki fullan þátt í slíkri sáttargjörð við þjóðina. Í því skyni verði settar góðar og gildar siðareglur sem embættinu beri að fylgja. Slík vinna fari fram með gagnsæjum hætti í anda lýðræðilegra umbóta sem nauðsynlegar eru í eftirleik hrunsins.

Því er þingsályktunartillaga þessi flutt.

(Allar ábendingar um það sem má betur fara eru vel þegnar!)

Kolbrún Jónsdóttir talaði í kvöldfréttum í gær fyrir munn fjölda íslenskra kvenna með PIP-brjóstapúða. Og því miður ekki í fyrsta sinn í því hlutverki! Fyrir 20 árum voru settir í Kolbrúnu amerískir silikonpúðar á Landspítalanum. Þá fengu konur beiðni á spítalanum og voru látnar sækja púðana til innflutningsaðilans og borga sjálfar fyrir þá. Spítalinn setti þá síðan upp. En þegar 80 konur reyndust með mígleka og heilsuspillandi púða á tíunda áratugnum urðu þær sjálfar að bera skaðann. Enginn gekkst við ábyrgð, ekki spítalinn, ekki ráðuneytið, ekki landlæknir og auðvitað ekki innflutningsaðilinn. Forstjóri Dow Corning fyrirtækisins sem framleiddi púðana situr hins vegar í fangelsi í Ameríku.

Í sjónvarpsfréttum í gær sagði Kolbrún frá þrautagöngu þessara 80 kvenna. Lögmenn þeirra höfðu ekki erindi sem erfiði og þær fengu engin svör, engin viðtöl. Meira að segja fjölmiðlar veigruðu sér við að taka á málinu og segja frá því. Nú er öldin önnur að því leytinu til a.m.k. Fjölmiðlar hafa sagt frá PIP brjóstapúðunum fylltum iðnaðarsílikoni sem lýtalæknirinn – sem var yfirlæknir á Landspítala – flutti inn og setti í meira en 400 konur á einkastofu sinni úti í bæ.

Beðið eftir bréfi

Fjölmiðlar sögðu líka strax frá því þegar velferðarráðuneytið tilkynnti 10. janúar s.l. að 440 konur sem ganga með PIP púða myndu fá ókeypist ómskoðun hjá Krabbameinsfélaginu og EF púðarnir væru lekir og EF púðarnir færu að leka, þá yrðu þeir fjarlægðir á kostnað ríkisins. Þær myndu fá bréf og boð um skoðun og ráðgjöf.

Gott og vel. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að þetta útspil ráðuneytisins sé í besta falli ágætis fyrsta skref. Hins vegar er ég enn þeirrar skoðunar að engin kona eigi að ganga deginum lengur með þessa púða en hún sjálf vill.

Í 12 daga hafa konurnar 440, fjölskyldur þeirra og vinir beðið eftir bréfinu. Og enn er von á því. Eftir helgi, fyrir miðja næstu viku, fyrir næstu helgi. Á meðan fá þær engin svör og enga úrlausn sinna mála. Konur sem hringja í Domus Medica fá ekki svör við því hvort þær séu með PIP-fyllingar í brjóstum sínum. Landlæknir vísar á ráðuneytið og ráðuneytið á Landlækni. Bréf er á leiðinni. Á meðan mega konurnar þjást líkamlega og andlega, fullar kvíða og angistar, verkja og hræðslu.

Heilbrigðisþjónustan skellir í lás

Meðan konurnar bíða heldur heilbrigðisþjónustan að sér höndum. Kona sem fengið hefur brjóstakrabbamein og er undir reglubundnu eftirliti fær ekki að panta tíma hjá Leitarstöð Krabbameinsfélagsins ef hún er með PIP-púða. Hún á að bíða eftir bréfi. Og kona sem hefur einkenni sem rekja mætti til lekra PIP-púðanna fær ekki inni á spítala þótt læknir hennar óski eftir því að púðarnir verði teknir. Hún á að bíða eftir bréfi. Og lýtalæknirinn sem setti púðana í? Hann er í fríi.

Hafa síðustu 20 ár virkilega ekki skilað okkur lengra áleiðis? Hvar eru lögin um réttindi sjúklinga? Um jafnræði gagnvart heilbrigðisþjónustu? Þessar 440 konur geta ekki einu sinni staðið vörð um eigin heilsu og farið til læknis og skiptir þá engu þótt þær vilji og geti borgað sjálfar fyrir aðgerðina. Heilbrigðisþjónustan skellir í lás á nefið á þeim öllum.

Hvað myndir þú gera sjálf?

Ég þarf auðvitað að svara því hvað ég myndi sjálf gera, þegar ég gagnrýni aðgerðaáætlun ráðuneytisins og ótrúlegt seinlæti. Ég er ekki að tala um eftirlitið eða prívatmarkaðinn sem þessar aðgerðir illu heilli eru allar á, það er önnur umræða, heldur viðbrögð við vanlíðan og vanheilsu mörg hundruð íslenskra kvenna.

Í fyrsta lagi   þarf að koma upp ráðgjöf fyrir þessar konur. Yfirvöld kvarta undan skorti á upplýsingum um það hvaða konur þetta eru og auðvitað er það algerlega fáránlegt að lýtalæknar skuli komast upp með það að hundsa fyrirmæli landlæknis um að veita þessar upplýsingar. Af hverju er ekki einfaldlega tekið á móti símtölum frá þessum konum á einum stað? Þetta gerum við þegar náttúruhamfarir skella á og jafnvel þótt þær snerti mun færri en hér um ræðir. Það þarf að skrá nöfn kvennanna, heimili, sögu og líðan og veita þeim áfallahjálp og stuðning. Um leið má raða þeim í forgangsröð, leita upplýsinga um vilja þeirra til að fara í ómskoðun, eða fjarlægja púðana, hvort þær vilja fá nýja púða o.s.frv. Þetta er fyrsta skrefið.

Í öðru lagi   þarf að tryggja ómskoðunina sem ráðuneytið er búið að lofa þeim öllum. Ef ekki nást samningar við Krabbameinsfélagið er þá um nokkuð annað að gera en að kaupa eða leigja ómskoðunartæki frá útlöndum og setja eitt upp á Landspítalanum og annað í bíl sem fer milli landshluta? Þetta er skref númer tvö.

Í þriðja lagi   þarf að setja upp skurðaðgerðaáætlun eftir forgangsröðun heilbrigðisstarfsmanna og líðan kvennanna og tryggja að þær sem vilja, fái nýja púða sem heilbrigðisyfirvöld á Íslandi nota, og þurfi ekki að fara í tvær svæfingar – eina til að taka púða og aðra til að setja upp nýja.

Heilsan fyrst – buddan svo

Allt á þetta að sjálfsögðu að gera á kostað þess sem flutti PIP-púðana inn og þess sem setti þá í konurnar. Og það er ekkert óeðlilegt eða einstakt við þá leið. Hún er nú þegar farin að því mér er sagt af sómakærum lýtalæknum hér í bæ sem fengu púða frá yfirækninum og hún er líka farin t.d. í Svíþjóð þar sem einkastofur sem settu upp PIP púðana gangast við ábyrgð sinni.

Þó ríkið þurfi hugsanlega að fara í áralagan málarekstur til að komast til botns í Dow Corning málinu frá fyrri öld og í PIP málinu sem nú stendur yfir þá hafa 440 konur ekki andlega heilsu og jafnvel ekki líkamlega til að bíða eftir því.

Koma svoh!

Mörgum spurningum er ósvarað um PIP-brjóstapúðana og um allan heim leita menn kvenna sem bera þá og deila um hversu langt eigi að ganga í aðgerðum til að koma í veg fyrir heilsutjón þeirra, þ.e. hvort eigi að taka púðana út strax eða bíða eftir því að þeir byrji að leka – sem virðist verða sú leið sem heilbrigðisyfirvöld á Íslandi ætla að fara. Til viðbótar er spurningin hvort skilja eigi konurnar eftir með tóma brjóstapokana eða hvort þær eigi rétt á nýjum og þá vonandi öruggari púðum en áður – ef þær kjósa. Og lokaspurningin er hver á að borga brúsann. Í Kastljósi í gær var borin upp enn ein spurning: Hvaða áhrif hefur eitrið úr PIP-púðunum á brjóstamjólk? Í erlendri umfjöllun hef ég hvergi séð á það minnst enn sem komið er.

Öllum má að vera ljóst að silikon-púðar geta sprungið og lekið. Það eru engin ný sannindi og þess vegna þarf eftirlit með þeim að vera mjög gott, hvort sem þeir eru í brjóstum kvenna eða annars staðar í líkamanum. Það sem konur sem fengu PIP-púða gátu hins vegar ekki vitað var að í þeim væri iðnaðarsilikon, að PIP-púðum og að silikonið í þeim væri eitraðra en í öðrum púðum.

Ábyrgðin er skýr

Þótt viðkomandi læknir hafi heldur ekki vitað af þessu hneyksli sem þó varð til þess að púðarnir voru bannaðir í Bandaríkjunum fyrir 10 árum, hlýtur fyrirtæki hans – sem er prívat skurðstofa úti í bæ – að hafa ábyrgðartryggingu sem á að dekka skaða sem hugsanlega getur orðið vegna starfseminnar. Fyrirtækið ber líka ábyrgð sem innflytandi og dreifandi skaðlegrar vöru og er væntanlega tryggt sem slíkt. Á markaðstorginu þar sem lýtalækningar hafa hreiðrað um sig eru lögmálin klár: Hin fjárhagslega ábyrgð liggur hjá viðkomandi fyrirtæki en ekki hjá skattborgurum og það tryggir sig fyrir mistökum af þessu tagi. Um það vitna fjölmörg dómsmál um vanrækslu og mistök á einkastofum, m.a. þess læknis sem hér á í hlut.

Heilbrigðisyfirvöld taki af skarið

Mikilvægast er hins vegar að konur sem fengið hafa PIP-púða hér á Íslandi fái strax aðstoð heilbrigðisyfirvalda til að láta fjarlægja þá – ef þær óska eftir því – sér að kostnaðarlausu. Það er forgangsverkefni að mínu mati. Engin kona ætti að þurfa að ganga deginum lengur en hún sjálf vill með þessa púða. Þeir eru heilsuspillandi og ógn við heilsu hundruða kvenna ef ekki þegar í dag þá á allra næstu árum.

Skammgóður vermir

Þess vegna er ekki nóg að bjóða konum að koma í ókeypis ómskoðun og taka svo PIP-púðana á kostnað ríkisins – en bara ef þeir eru farnir að leka, eins og fram kom hjá velferðarráðherra í dag. Slík viðbrögð eru í besta falli hænufet miðað við þær spurningar sem nauðsynlegt er að bregðast við: Heilbrigðisyfirvöld eiga að byrja á því að tryggja öryggi og vellíðan kvennanna 400 með því að bjóða uppá að púðarnir verði teknir þeim að kostnaðarlausu og síðan endurheimta þann kostnað, þ.e. sjá til þess að kostnaðurinn við aðgerðina verði borinn uppi af fyrirtæki læknisins og tryggingafélagi þess, en lendi ekki á skattborgurum. Ef konur svo kjósa að fá nýja púða í stað þeirra sem ekki er heimilt að græða í fólk, á sama að gilda.

Íslenska hneykslið

PIP-púðamálið hefur sín sérkenni hér á landi. Það einfaldar málið miðað við önnur lönd að aðeins er um að ræða eitt fyrirtæki í eigu eins læknis sem notaði PIP púða og flutti þá reyndar inn sjálfur. Það alvarlega er hins vegar að viðkomandi er yfirlæknir á Landspítalanum og hefur haft undanþágu yfirstjórnar spítalans til að vera yfirlæknir og reka eigin stofu úti í bæ á sama tíma. Öðrum yfirlæknum var gert að velja þar á milli fyrir mörgum árum. Yfirlæknisstaðan hefur að sjálfsögðu aukið honum virðingu utan spítalans sem innan og ekki skrítið að konur hafi sótt í og borið traust til  læknastofu sem rekin er af yfirlækni á LSH. Það er hins vegar hneyksli að viðkomandi læknir skuli halda þessari stöðu ennþá miðað við það sem orðið er og í vændum er, ef að líkum lætur. Og veldur að mínu mati miklu um þann rugling sem uppi er um það hver á að bera fjárhagslega ábyrgð á mistökunum.

Trúnaður er brostinn

Það er mikivægt að konur á Íslandi geti borið traust til Landspítalans. Yfirstjórn spítalans ætti að hugleiða stöðu yfirlæknisins í því ljósi, því sá trúnaður er brostinn. Þar dugir ekki að vísa á velferðarráðherra og landlækni. Ábyrgðin á þeim þætti er spítalans.

Davíð Þór Jónsson telur ófært að hreinsa drullupoll með einum dropa af fersku vatni. En allir vita að dropinn holar steininn og þeir sem endurtaka lýgina nógu oft eða heyra hana endurtekna nógu oft taka hana að lokum sem sannleika. Og af hverju skyldu menn ekki trúa því sem virtur skríbent, prestlærður blaðamaður og þekktur álitsgjafi fullyrðir í Fréttablaðinu í dag um aðstoðarmenn og lífeyrisréttindi þingmanna? Og ætli það þýði nokkuð fyrir þingmann, sem Davíð Þór telur “siðferðilega vanhæfa” að reyna að leiðrétta hann? Kannski ekki. Ég ætla samt að reyna.

Regnbogi yfir alþingishúsinu í september 2010

Alþingi skal jafnað við jörðu út af spillingu þingmanna

Greinilegt er að Davíð Þór hefur ekki fylgst með því sem hefur þó verið breytt á alþingi eftir fall hrunstjórnarinnar 1. febrúar 2009. Alþingi skal jafnað við hörðu meðal annars með eftirfarandi rökum: „Enn er mulið undir alþingismenn, þeir hafa jafnvel fengið aðstoðarmenn á launum hjá almenningi svo þeir komist í jólafrí í byrjun desember og ekki hefur verið hróflað við eftirlaununum sem þeir skömmtuðu sér sjálfir og eru ekki í neinu samræmi við það sem tíðkast hjá fólki sem þarf að sjá fyrir sér með heiðarlegri vinnu.”

Hvað skyldi nú vera hæft í þessu?      

Reglur um aðstoðarmenn þingmanna öðluðust gildi 15. mars 2008. Þær voru tvíþættar. Samkvæmt þeim skyldu formenn stjórnarandstöðuflokka fá aðstoðarmann og var það í fyrsta skipti. Þrátt fyrir mikinn niðurskurð í Alþingi og tillögur um að spara þennan útgjaldalið hefur forsætisnefnd ákveðið að halda þessu fyrirkomulagi óbreyttu. Ákvæðið er nefnilega ætlað til að jafna aðstöðumun stjórnar og stjórnarandstöðu sem ég tel fullkomlega eðlilegt og rökrétt þegar litið er til þess að formenn stjórnarflokka á hverjum tíma hafa aðstoðarmenn í sínu ráðuneyti. Þarna eru því þrír aðstoðarmenn formanna flokka á alþingi í dag og er það sannleikskornið í málsgrein Davíðs Þórs hér að ofan.

Engir aðstoðarmenn þingmanna frá kosningum 2009

Samkvæmt sömu reglum fengu alþingismenn úr NV-, NA- og Suðurkjördæmum heimild til að ráða sér aðstoðarmann í 33% starfshlutfall með vísan til þess hvað nýju kjördæmin þrjú urðu gríðarlega stór við kjördæmabreytinguna. Forsætisnefnd ákvað hins vegar að frá og með alþingiskosningunum 25. apríl 2009 yrði ekki veitt fé til aðstoðarmanna alþingismanna. Sú ákvörðun stendur. Enginn þingmaður – utan formennirnir þrír – hafa því aðstoðarmann á alþingi. Um þetta má lesa hér.

Alþingismenn fóru í LSR

Þá eru það lífeyrisgreiðslurnar sem Davíð Þór segir réttilega að þingmenn hafi skammtað sér sjálfir – en nefnir ekki hvenær. Það var á árinu 2003. Eitt fyrsta verk minnihlutastjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur var að afnema ólögin, þannig að frá 25. apríl 2009 fá alþingismenn sömu lífeyrisréttindi og aðrir sem eru í LSR, sem eru allir opinberir starfsmenn! Um þetta má lesa hér. Það var sem sé meira en hróflað við þessu!

Ef Davíð átti við þá þingmenn sem öðluðust lífeyrisrétt fyrir 2003 – þegar skömmtunin átti sér stað, þá á hann að segja það hreint út. Því þeir halda áunnum réttindum þrátt fyrir lög frá 2009 enda enda ekki auðvelt að breyta því afturvirkt að óbreyttri stjórnarskrá. Hins vegar koma launagreiðslur frá opinberum aðilum nú til frádráttar slíkum eftirlaunum eins og sjá má í 3. gr. hér.

Þingmannajól 2008, 2009 og 2010

Davíð Þór segir þingmenn hafa aðstoðarmenn til að þeir geti farið í jólarí í byrjun desember. Þetta er varla svara vert. Og þó. Einu jólin sem þingmenn í 3 kjördæmum höfðu heimild til að hafa 33% aðstoðarmann voru  árið 2008. Þá fóru þingmenn í jólafrí 22. desember, s.s. daginn fyrir Þorlák!  Á því herrans ári 2009 stóðu þingfundir líka fram til 22. desember og aftur 28. – 30. desember. Árið 2010 hófst jólaleyfi þingmanna 18. desember. Allt er þetta mjög aðgengilegt fyrir tölvulæsa menn á vef alþingis.

Samkvæmt starfsáætlun þingsins er fyrirhugað að jólafrí hefjist um næstu helgi, laugardaginn 17. des. En það veit maður þó aldrei fyrir víst heldur tekur því sem að höndum ber og það hefur verið nóg eftir hrunið!

Einn dropi dugir

Það er ekki í tísku að tala um það sem gert hefur verið á alþingi og í ríkisstjórn til að útrýma spillingu í stjórnmálum á Íslandi. Þvert á móti. Álitsgjafar með meiru ættu þó að gæta sanngirni og vera betur upplýstir en að hér kemur fram.

Davíð Þór segir einn dropa af fersku vatni ekki geta hreinsað heilan drullupoll. Það er þó satt.  En pistillinn mannsins minnir líka á að það þarf aðeins einn dropa af óhreinu vatni til að menga fullan poll af fersku drykkjarvatni.

Ég er stolt af því að loksins er risið tónlistarhús í höfuðborginni, gott tónlistarhús fyrir alla landsmenn og fyrir alla tónlist, hvaða nafni sem nefnist. Það tókst! Aðdragandinn var langur, margir áratugir, og á síðustu metrunum var verkefninu  – hugsjónum  og draumum tónlistarfólks og tónlistaraðdáanda, stolið. Gírugir fjármálaspekúlantar fengu lóðir og aðstöðu í miðborginni á silfurfati, ráðstefnusalir og risahótel varð aðalatriði, tónlistin aukaatriði, VP-hæðin mikilvægust.

Eftir hrun varð verkefnið skyndilega munaðarlaust en skuldirnar lentu í fangi ríkis og borgar. Einfalt dæmi um pilsfaldakapitalisma.

Baldur Andrésson sendi mér skammarpóst vegna þess að ég lýsti ást minni á Hörpu í ræðustól á Alþingi á fimmtudaginn var. Í stað þess að senda honum svar beint, ákvað ég að birta hugrenningar mínar hér.

Skuldir og skuldbindingar

Eftir hrunið voru það ekki aðeins skuldir vegna Hörpu sem lentu í fangi ríkis og borgar, heldur líka gríðarmiklar skuldbindingar sem þurfti að taka tillit til þegar tekin var ákvörðun um það hvaða kost átti að velja. Og þeir voru þrír:

1. Moka ofaní holuna og gleyma öllu saman.
2. Hafa holuna opna sem minnisvarða um sukkið.
3. Halda áfram, skera niður kostnað og flottræfilshátt, semja við lánardrottna og hafa áfram hundruð manna í vinnu við að reisa hús utan um tónlistina á Íslandi.

Það þurfti pólitískan kjark til að velja síðasta kostinn, hann var ekki aðeins sá óvinsælasti heldur líka ávísun á mikinn rekstrarkostnað fyrir ríki og borg inn í framtíðina. Og það voru kjarkmiklar konur, Katrín Jakobsdóttir og Hanna Birna Kristjánsdóttir sem tóku ákvörðun og völdu þá leið, sem betur fer.

Aðeins þannig nýttust þeir ótrúlega miklu fjármunir sem annars hefði verið sóað til einskis, þannig nýttust skuldbindingar sem hefði þurft að standa við hvort eð er, eins og glerhjúpurinn sem búið var að panta og ábyrgjast greiðslur á, í stað þess að borga reikninga og fá ekkert fyrir þá peninga. Það eina sem hægt var að hætta við í reynd voru kaupin á orgeli fyrir nokkur hundruð milljónir króna, hitt var allt umsamið og fast.

Katrín og Hanna Birna lögðu á vissan hátt pólitískt líf sitt að veði í þessum slag, og þær mega vera stoltar af verkum sínum í dag. Þór Saari sagði í umræðunni á Alþingi að hann hefði á sínum tíma kosið leið 2, að hafa holun opna sem ævarandi minnisvarða um útrásarvíkingana og græðgina. Nú hefði hann hins vegar skipt um skoðun. Þriðja leiðin hefði verið sú rétta og hann væri ánægður með að hún var valin. Og já, ég horfi stolt til Hörpu, hússins sem reynt var að stela en varð þjófunum um megn. Húsið sem reist er fyrir almannafé fyrir almenning í þessu landi. Húsið sem við eigum öll!

Ástar- eða haturssamband?

Það bera margir heitar tilfinningar til Hörpu. Sumir fagna eins og ég. Aðrir eru reiðir, horfa til þess eins hvernig verkið var undirbúið og keyrt áfram á síðustu metrunum af fjármálamógúlunum, höfundum hrunsins. En það eru líka margir sem fara bil beggja, bera e.k. love-hate tilfinningar til hússins, bæði með ást og hatur í hug. Ég vona að tíminn vinni áfram með Hörpu og tónlistinni í landinu og þegar frá líður getum við öll horft stolt til hússins og glaðst yfir því sem þar fer fram.

Tilefni bréfsins frá Baldri Andréssyni var andsvar mitt við ræðu Kristjáns Möllers í alþingi á fimmtudaginn. Ég skammaði Kristján fyrir að þurfa alltaf að slíta landið í tvennt; annars vegar landsbyggð og hins vegar höfuðborgarsvæðið og skýra þannig það sem honum fannst ólík nálgun á tvö mál í fjáraukalagafrumvarpinu, Hörpu annars vegar og Vaðlaheiðargöng hins vegar. Ekki meira um það hér, en í frumvarpinu er sem sé gerð tillaga um endurfjármögnun Hörpu. Lítum nánar á það:

Lán til endurfjármögnunar

Byggingakostnaður Hörpu var 27 milljarðar króna. Erlendir kröfuhafar afskrifuðu 10 milljarða. Eftir stóðu 17 milljarðar. Við getum verið sammála um að tónlistarhús hefði mátt kosta minna og að flottræfilshátturinn sem réði ríkjum – 2007 stíllinn – keyrði verkefnið inná rangar brautir. Hins vegar varð ekki aftur snúið að öllu leyti. Til þess var verkefnið komið of langt.

Tillagan í fjáraukalagafrumvarpinu gengur út á það að eigendur Hörpu, ríkið og Reykjavíkurborg LÁNI samtals 700 milljónir, 0,7 milljarð, til að fjármagna kostnað við bygginguna þar til endurfjármögnun lána er gengin í gegn. Hlutur ríkisins í þessum lánveitingum er 400 milljónir og borgin mun lána 300 milljónir. Lánin verða með með 5% vöxtum sem eru þau lánskjör sem ríkinu standa til boða auk 200 punkta álags.

Ég styð þá tillögu og finnst hún skynsamleg. Ég vil að við eigum Hörpu áfram.

*Leiðrétti tölurnar í síðustu málsgrein kl. 15.25, misritaði þúsundir fyrir milljónir.

Mikið eigum við konur gott að hafa karla eins og Atla Gíslason til að fá okkur til gera eitthvað gagn í kvenfrelsisbaráttunni!

Í Smugunni í dag deilir Atli á ríkisstjórnina sem honum finnst ekki standa sig í neinu máli og styður ekki. Allt er þetta frekar skítt og bölvað, en sérstaklega finnst Atla lítið hafa miðað í kvenfrelsismálunum. Það litla sem áunnist hefur sé einstaka þingmönnum að þakka og ekki síst honum sjálfum. Þannig segir hann: „Þá finnst mér lítið hafa áunnist í kvenfrelsismálum, kynbundinn launamunur fer vaxandi og lítið fer fyrir áherslum á kvenfrelsismál ef frá er talin austurríska leiðin. Í öðrum slíkum málum hafa þingmenn sjálfir tekið frumkvæði, ég varðandi súlustaði en ég fékk Siv Friðleifsdóttur til að flytja það mál og eins varðandi vændiskaup…”

Eigum við að skoða þetta karlagrobb nánar?

Kona heitir Kolbrún Halldórsdóttir

Kolbrún var þingmaður VG um árabil og orðlögð baráttukona fyrir kvenfrelsi og mannréttindum almennt. Hún beitti sér óspart, m.a. fyrir réttindum samkynhneigðra, og uppskar skammir og lítilsvirðingu um árabil vegna baráttu sinnar innan þings og utan gegn mansali, vændi, súlustöðum, ofbeldi, og öðrum mannréttindabrotum. Illu heilli var hún felld af V-listanum í forvali Vinstri grænna í Reykjavík fyrir þingkosningarnar 2009 og hlaut að víkja fyrir Lilju Mósesdóttur.

En arfur Kolbrúnar lifir. Á þingmálalista fyrir 135. löggjafarþing eftir kosningar 2007 sést að hún var fyrsti flutningsmaður beggja þessara mála; um bann við súlustöðum nr. 348 og um bann við kaupum á vændi, nr. 192. Með henni á súlustöðunum erum við þrír þingmenn VG, Álfheiður, Árni Þór og Atli. Með henni á vændiskaupunum eru átta þingmenn úr öllum flokkum nema Sjálfstæðisflokki og Frjálslyndum; Atli, Auður Lilja, Ágúst Ólafur, Ásta R., Katrín Júl., Siv, Steingrímur J., og Steinunn Valdís.

Ban við nektardansi

Haustið 2008 og vorið 2009 skiptu flutningsmenn þessara mála (auk frumvarps um gjafsókn sem er ekki til umræðu hér) með sér verkum, og náðu þannig að sýna meiri pólitíska breidd í stuðningi við málin. Það reyndist happadrjúgt því bæði málin fóru í gegn að lokum.

Þegar frumvarp bann við súlustöðum var lagt inn á nýjan leik haustið 2008 voru þannig komnir þrír þingmenn úr tveimur flokkum til viðbótar á málið; Framsóknarþingmaðurinn Siv Friðleifsdóttir, sem varð fyrsti flutningsmaður, Atli, Ásta R., Birgitta, Eygló, Ragnheiður Ríkharðs, Steinunn Valdís, Þórunn Sveinbjörns og Þuríður Backman, samtals sex manns. Ef einhver hefur “fengið” Siv til að flytja málið var það væntanlega fyrsti flutningsmaður frá árinu áður, Kolbrún Halldórsdóttir. Frumvarpið varð að lögum 2010.

Bann við vændiskaupum

Þegar bann við vændiskaupum var lagt inn aftur í febrúar 2009 var komin ný minnihlutastjórn í landið og Kolbrún Halldórsdóttir orðin umhverfisráðherra. Ráðherrar flytja ekki mál nema úr sínu ráðuneyti á alþingi og því tók Atli Gíslason að sér að bera það fram. Þá voru meðflutningsmenn orðnir 11 talsins, þrír frá Framsókn, fimm frá Samfylkingu og þrír frá VG. Það varð að lögum sama vor.

Austurríska leiðin

Atli nefnir austurísku leiðina í framhjáhlaupi, en þar er um að ræða heimild til að flytja ofbeldismann brott af heimili í stað þess að konan og börnin þurfi að flýja.

Þegar Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra mælti fyrir frumvarpinu sem varð að lögum 10. júní s.l. sagði hann ma.: „Umræðan um hina austurrísku leið hér í þinginu er ekki ný af nálinni. Kolbrún Halldórsdóttir, fyrrum þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, var ötul talskona þess að leiða austurrísku leiðina í lög og lagði það m.a. til í þessum sal þegar núgildandi lög um nálgunarbann voru sett. Sú breyting náði ekki fram að ganga en þó var því beint til dómsmálaráðuneytisins, sem nú er orðið að innanríkisráðuneyti, að kanna reynsluna af austurrísku leiðinni í nágrannalöndunum og meta hvernig hún félli að íslensku réttarfari.

Kolbrún hafði nefnilega náð því í gegn haustið 2008 að allsherjarnefnd fól dómsmálaráðuneytinu að kanna reynsluna af austurrísku leiðinni í nágrannalöndunum og hvernig hún myndi ríma við íslenskt lagaumhverfi. Á daginn kom auðvitað að Björn Bjarnason gerði ekkert í málinu, ekki frekar en í hinum mannréttindamálunum sem Kolbrún var óþreytandi að leggja inn í þingið. Það þurfti VG-ráðherra á stóli innanríkisráðherra til að koma málinu hennar í gegn og mér finnst Atli Gíslason hefði getað gefið báðum prik fyrir.

Bæði Atli Gíslason og Siv Friðleifsdóttir mega eiga það sem þeirra er í þessum efnum og þar með þakkir fyrir að hafa komið málunum í höfn, en mér finnst ekki stórmannlegt hjá Atla að reyna að slökkva ljós annarra til þess eins að láta eigin týru skína skærar.

Það er einfaldlega svo að ef þakka á einhverjum einum fyrir árangur í kvenfrelsisbaráttu síðustu ára í lagasetningu á alþingi, þá er það ekki karlinn Atli Gíslason heldur konan Kolbrún Halldórsdóttir. Ég geri það hér með og af mikilli virðingu, enda hef ég hvorki gullfiskaminni né sérstaka þörf fyrir að fægja geislabauginn.

Í skýrslu Haraldar Johannessen ríkislögreglustjóra sem birt var í gær má m.a. sjá skýringar hans á því af hverju hann taldi nauðsynlegt að kaupa í hvelli viðbragðsbúnað af fyrirtækjum tengdum embættinu.

HÆTTUÁSTAND Í UPPSIGLINGU?
Ríkisendurskoðandi hefur gefið í skyn að þau kaup hafi ekki verið í samræmi við lög um opinber innkaup. Ekkert skal um það dæmt hér, en rökstuðningurinn fyrir umdeildum kaupunum er eftirtektarverður: “ …..að yfirlýsingar nefndarmanna í Rannsóknarnefnd Alþingis um að skýrsla nefndarinnar mundi innihalda upplýsingar sem yrðu þjóðinni erfiðar var meðal þess sem varð til þess að lögreglan taldi hættuástand ríkja haustið 2009“. Og ennfremur: “Þegar hættumat greiningardeildar dags. 30. september 2009 birtist varð lögregluyfirvöldum ljóst að vegna margvislegra ástæðna væri aukin hætta á að ástandið kynni að versna verulega. Tilteknar voru margvíslegar ástæður sem gætu valdið því að ólga í þjóðfélaginu myndi aukast snögglega. Má þar nefna óvænta rás atburða og nýjar upplýsingar tengdar hruni íslenska fjármálakerfsins svo sem útgáfa skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Af hálfu hennar hafði verið upplýst opinberlega að skýrslan myndu innihalda upplýsingar sem yrðu þjóðinni erfiðar.”

„Yfirlýsingar nefndarmanna í rannsóknarnefndinni“… Þetta hringdi bjöllum. Tilvitnunin – upplýsingar sem yrðu þjóðinni erfiðar – er í Pál Hreinsson, formann rannsóknanefndarinnar, orð sem hann lét falla í tilfinningaþrungnu viðtali haustið 2009, skömmu áður en nefndin átti að skila skýrslu sinni, en fresturinn var framlengdur fram á árið 2010. Þessi orð Páls hreyfðu við mér, hann var greinilega miður sín yfir því sem nefndarmenn höfðu þá þegar séð– og maður sá líka, þegar skýrslan kom út vorið 2010.

KOSTULEGT ÚTVARPSVIÐTAL
En bjöllurnar vildu ekki þagna og loks rifjaðist upp fyrir mér kostulegt útvarpsviðtal við Snorra Magnússon þáverandi og núverandi formann Landsambands lögreglumanna og frambjóðanda Sjálfstæðisflokksins í Kraganum 2009. Þar sem hann var m.a. spurður: “Hvað hefur lögreglan fyrir sér í því að óeirðir séu yfirvofandi?”.”

Þetta var 21. janúar 2010, réttu ári eftir að ríkisstjórn Geirs Haarde var hrópuð útaf og Snorri er í viðtalinu að gera því skóna að þegar Rannsóknarnefnd alþingis loks birti skýrslu sína muni allt verða vitlaust á nýjan leik af því að stjórnvöld muni ekki bregaðast við: „Þú hefur náttúrulega orð formanns rannsóknanefndarinnar, Páls Hreinssonar, þar sem hann segir að hann… og þessi skýrsla muni sýna svartar hliðar og enginn nefnd hafi nokkru sinni í lýðveldissögunni fært þjóð sinni eins skelfilegar fréttir, ef ég man rétt hvernig hann orðaði það.“….. Og: …”Allt þetta ástand er einn stór pottur sem að sýður og sýður í og það er spurning hvað hægt er að halda lokinu lengi á þessum sjóðandi potti. Það er spurningin. En svo er spurningin: þegar lokið loksins þrýstist af, hverjar eru semsagt aðgerðirnar sem fara verður í í kjölfarið á því. Og það er það sem ég er að segja með birtingu þessarar skýrslu: hvernig ætla stjórnvöld að taka á niðurstöðum skýrslunnar?”

HVÍTÞVOTTUR
Og ekki aðeins taldi Snorri að ekki yrði brugðist við skýrslunni, heldur einnig að óeirðir myndu magnast eftir því sem lengra liði frá því að hún kæmi út og ekkert yrði gert, eða með hans eigin orðum: „Ef að fólk semsagt sér ekki að það verði einhverjar aðgerðir í kjölfarið á því sem að þar kemur fram, að þá má óttast það að það verði krafa semsagt um að eitthvað verði gert og að hún þá magnist eftir því sem að lengra líður frá birtingu skýrslunnar og lítið um aðgerðir. Ég veit eiginlega ekki hvað skal segja svo sem mikið meira um þetta, sko. Maður heyrir þetta, jú, að skýrslan gæti verið ákveðinn hvítþvottur.“

Ríkislögreglustjóri heyrði þetta líka. Og flýtti sér að kaupa búnaðinn: Það var hættuástand yfirvofandi í landinu.

Viðtalið við Snorra er birt hér að neðan í heild.
—————————————————————————————————-
RÚV – SPEGILLINN
21. janúar 2010
Jón Guðni Kristjánsson (JGK) ræðir við Snorra Magnússon (SM), formann Sambands lögreglumanna

• JGK Lögreglan hefur áhyggjur af því að aftur komi til mótmæla og átaka, líkt og fyrir ári síðan, þegar skýrsla rannsóknanefndar Alþingis verður birt, sérstaklega ef fólk fær á tilfinninguna að ekki verði brugðist við af festu af hálfu stjórnvalda ef skýrslan felur í sér áfellisdóm yfir þeim eða öðrum lykilpersónum í hruninu og ef að skýrslan felur í sér það sem að stundum er kallað hvítþvottur. Enginn í lögreglunni vill ganga aftur í gegnum sömu hluti og í fyrra og það kunna þá að vakna spurningar um vilja lögreglumanna til að hætta lífi og limum öðru sinni. Það segir Snorri Magnússon, formaður Landssambands lögreglumanna. Spegillinn ræddi við hann og spurði hann fyrst:
  Hvað hefur lögreglan fyrir sér í því að óeirðir séu yfirvofandi?

SM Það er í raun svona bara tilfinning sem að menn hafa fyrir sér í því. Og við erum náttúrulega í samskiptum við fólk daginn út og daginn inn og lögreglan sjálfsagt best allra í stakk búin til þess að svona finna púlsinn á fólkinu í landinu. Og það er mikil ólga, eins og allir vita náttúrulega, í þjóðfélaginu. Fólki finnst lítið vera að gert varðandi þeirra mál, skuldamál og annað þvíumlíkt. Og ef svona kemur svo ofan í slíkt og ef ekki verði einhverjar aðgerðir sem að fólk beinlínis sér að ætli að skila einhverju, þá er tilfinningin sú að ætla það að það verði einhver ólga í kjölfarið á þessu, já því miður.

• JGK Eruð þið þá að óttast það að skýrslan verði svona einhvers konar – eins og stundum er sagt – hvítþvottur eða eruð þið hræddir um að skýrslan fletti ofan af hlutum sem verða til þess að fólk fari út á göturnar og krefjist þess að einhverjir verði handteknir og svari til saka?

SM Ég held að það megi eiginlega segja að þetta sé svona sambland af hvoru tveggja, sko. Þú hefur náttúrulega orð formanns rannsóknanefndarinnar, Páls Hreinssonar, þar sem hann segir að hann… og þessi skýrsla muni sýna svartar hliðar og enginn nefnd hafi nokkru sinni í lýðveldissögunni fært þjóð sinni eins skelfilegar fréttir, ef ég man rétt hvernig hann orðaði það. Og ef að fólk sem, eins og ég sagði hér áðan… Ef að fólk semsagt sér ekki að það verði einhverjar aðgerðir í kjölfarið á því sem að þar kemur fram, að þá má óttast það að það verði krafa semsagt um að eitthvað verði gert og að hún þá magnist eftir því sem að lengra líður frá birtingu skýrslunnar og lítið um aðgerðir. Ég veit eiginlega ekki hvað skal segja svo sem mikið meira um þetta, sko. Maður heyrir þetta, jú, að skýrslan gæti verið ákveðinn hvítþvottur. Rannsóknanefndinni er ekki falið það hlutverk að rannsaka þetta sem einhverslags lögreglurannsókn. Þetta er svona fyrst of fremst upplýsingaöflun um það hvað fór úrskeiðis og hugsanlega þá hvað væri hægt að laga til að þetta gerist ekki aftur. Hvað á að gera við niðurstöðurnar? Það er það sem að skiptir svolítið miklu máli í þessu.

• JGK Ef að þú lítur yfir stöðuna í dag: það er niðurskurður á öllum sviðum og væntanlega í lögreglunni, eins og annars staðar. Miðað við ástandið eins og það var fyrir ári síðan, er lögreglan betur eða verr í stakk búin til þess að takast á við átök, mótmæli?

SM Ég held að við séum svona svipað í stakk búin til þess. Það hefur orðið fækkun í lögreglu frá því þetta ástand átti sér stað á síðastliðnu ári, því er ekki að leyna. En ég held samt sem áður að við séum svona nokkurn veginn svipað í stakk búnir til þess að takast á við það. En spurningin er – og ég hef sagt það í fjölmiðlum áður – hvers viljugir menn verða til þess að láta slíkt yfir sig ganga, eins og gerðist hér í byrjun árs 2009. Ég er ekkert viss um að menn séu neitt voðalega spenntir fyrir því: verja dauða hluti, hús og eignir og lífi sínu og líkama.

• JGK Menn vilja helst ekki þurfa að endurtaka það sem þeir fóru í gegnum í fyrra?

SM Nei, aldeilis ekki. Og það sá það hver maður að það ástand sem þá skapaðist var náttúrulega hreint út sagt skelfileg og lögreglumenn eru ekki spenntir fyrir því að fara að ganga í gegnum eitthvað slíkt ástand aftur. Þess vegna segi ég hér að það séu ákveðin viðbrögð fyrirfram skipulögð við því hvað á að gera við niðurstöður skýrslunnar þegar hún birtist. Á hún að fara í einhvern frekari rannsóknafarveg? Og munu þeir eða þau sem að hugsanlega er bent á í skýrslunni, sem að hafa farið út fyrir einhverja ramma, hvort sem það eru lagalegir eða siðferðislegir rammar sem að þjóðfélagið byggir á, mun þetta fólk, stofnanir og aðrir verða látnir sæta einhverri ábyrgð? Það er þetta sem að ég tel að skipti gríðarlega miklu máli með framvindu málsins og ástandið í þjóðfélaginu í kjölfarið á birtingu skýrslunnar.

• JGK Þú segir að þið séuð, kannski umfram flesta aðra, svona með fingurna á púlsinum. Þið skynjið ástandið og andrúmsloftið í samfélaginu. Verðið þið fyrir hótunum eða fáið þið skilaboð, bein skilaboð?

SM Ja, það er allur gangur á því. Við verðum náttúrulega fyrir hótunum, svona daginn út og daginn inn vegna okkar vinnu bara og það er í sjálfu sér ekki nýtt, engan veginn afsakanleg að einu eða neinu leyti. En maður skynjar, eins og ég sagði hér áðan, maður skynjar það, semsagt, að þessi ólga og reiði er að magnast. Og þeir félagsmenn okkar sem að ég hef verið að ræða við og ég hef sjálfur skynjað þetta mjög vel. Þetta eru þær upplýsingar sem við erum að fá inn til okkar með ástandið eins og það er. Eins og ég sagði hér áðan: við erum í daglegum samskiptum við fólk úr öllum stigum og allri flóru mannlífs íslensks samfélags. Og það er alveg sama hvar snertir á því, þessi ólga er alls staðar. Sko, ofan í þetta kemur öll þessi Icesave-umræða, eins og hún er. Allt þetta ástand er einn stór pottur sem að sýður og sýður í og það er spurning hvað hægt er að halda lokinu lengi á þessum sjóðandi potti. Það er spurningin. En svo er spurningin: þegar lokið loksins þrýstist af, hverjar eru semsagt aðgerðirnar sem fara verður í í kjölfarið á því. Og það er það sem ég er að segja með birtingu þessarar skýrslu: hvernig ætla stjórnvöld að taka á niðurstöðum skýrslunnar?

• JGK Hafið þið rætt áhyggjur ykkar við yfirstjórn lögreglumála eða við stjórnvöld, dómsmálaráðuneytið?

SM Ég hef rætt þetta prívat og persónulega sjálfur við þingmenn og einstaka ráðherra og bent þeim á þessa sömu hluti og ég er að nefna hér. Ég var staddur sjálfur á Alþingi Íslendinga þegar Icesave-lögin nr. 2 voru samþykkt og átti þar samtöl við ýmsa þingmenn og ráðherra og gerði þeim grein fyrir þessu ástandi sem við erum að fjalla um hér. Þannig að þessum skilaboðum hefur í sjálfu sér verið komið á framfæri en ég leyfi mér að vona það að það sé verið að vinna það skynsamlega úr hlutunum að það verði einhver viðbrögð við niðurstöðum skýrslunnar, þegar hún birtist. Ég leyfi mér að vona það en svo verður að koma í ljós hvað kemur út úr því.

Lengd viðtals: 00:07:00

Fyrir þinglok í vor mátti Framsókn velja EITT mál til að klára. Þingflokksformaðurinn Gunnar Bragi Sveinsson valdi tillögu sína um rannsókn á þátttöku minni í búsáhaldabyltingunni – nokkuð sem hann ofmetur stórlega blessaður maðurinn. Og nú hefur Framsóknarflokkurinn lagt fram nokkur mál sem þeir vilja að hafi forgang á haustþingi. Og viti menn: Rannsókn á „athöfnum” þingmanna í búsáhaldabyltingunni er þriðja mál formanns þingflokks Framsóknarmanna og meira að segja á undan tillögu hans um málshöfðun á hendur Bretum vegna beitingar hryðjuverkalaganna!

Hvílík forgangsröðun!

En auðvitað er það bara dásamlegt að Framsókn vill rannsaka fortíðina. Það er tími til kominn. Hins vegar er subbuskapurinn svo mikill að flutningsmennirnir,  þau Gunnar Bragi Sveinsson, Vigdís Hauksdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson – reyndar öll í stjórn þingflokks Framsóknar – höfðu ekki einu sinni fyrir því að lesa yfir skjalið frá í fyrra og breyta dagsetningum, þannig að þar stendur nú:  „Nefndin skili Alþingi skýrslu um rannsóknina eigi síðar en 1. apríl 2011 og verði skýrslan þegar í stað gerð opinber.” (Einmitt: Fyrsta Apríl Tvö Þúsund og Ellefu). Fyrir sex mánuðum síðan! Ég held að Vigdís Hauksdóttir þurfi að leiðbeina eigin þingflokki betur um framsetningu þingmála, vandvirkni í lagasmíð og virðingu fyrir þinginu áður en hún sest í helgan sand.

Yfirvarp þessarar tillögu þremenninganna er nógu sakleysislegt en þegar greinargerðin er lesin kemur í ljós að flutningsmenn hennar eru að lepja upp gamalt slúður Björns Bjarnasonar um að þingmenn Vinstri grænna, sérstaklega undirrituð, Atli Gíslason og Steingrímur J. Sigfússon höfum einhendis stjórnað því að þúsundir og aftur þúsundir streymdu út á götur og torg í búsáhaldabyltingunni og hrundu vanhæfri ríkisstjórn Geirs Haarde af höndum sér. Og VG beri þess vegna ábyrgð á öllu því sem aflaga fór og einkum og sér í lagi á meiðslum manna. Og loks gefið er í skyn að við höfum beinlínis hvatt til ofbeldisverka sem er rangt, hrein öfugmæli og rógur.

Þáverandi dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason réðst af sérstakri heift í ræðu og rit á undirritaða en einnig á þingmennina Atla Gíslason og Steingrím J. Sigfússon. Öll svöruðum við fyrir okkur en höfðum auðvitað ekki sama aðgang að fréttastofu Ríkisútvarps og öðrum miðlum, og ég tala nú ekki um Mogga, eins og dómsmálaráðherra þáverandi. Þetta gekk svo langt að þingflokkur VG sendi frá sér ályktun vegna árása dómsmálaráðherrans þáverandi.

Ég er stolt af því að hafa tekið þátt í mótmælum búsáhaldabyltingarinnar og öðrum mótmælum, hvort sem þeim hefur verið beint gegn þáverandi ríkisstjórnum eða óréttlæti á þeirra vegum. Ég tel ekki, að þingseta eða önnur störf eigi að hindra menn í því að segja hug sinn, taka af þeim tjáningarfrelsið, taka af þeim frelsið til að sýna sinn hug og mótmæla. Ég tók mér þess vegna sem þingmaður stöðu með þeim þúsundum sem það gerðu í búsáhaldabyltingunni, körlum, konum, ungum, öldnum. En það tók ríkisstjórnina sem þá sat og fulltrúa hennar meira en þrjá mánuði að heyra kröfur fólksins og átta sig á þeim þunga sem að baki bjó. Reyndar eru þeir til sem enn hafa ekki áttað sig á því.

Ég hef sagt það áður og endurtek það hér: Ég hef aldrei hvatt til eða gripið til eða afsakað ofbeldisverk. Ábyrgðin á því sem út af bar í þeim efnum á tímum búsáhaldabyltingarinnar, liggur hvorki hjá mér, Vinstri grænum, mótmælendum né lögreglunni. Með nokkrum undantekningum má segja að framganga bæði lögreglunnar og mótmælenda hafi verið þeim til sóma. Ábyrgðin á því sem út af bar liggur hjá ráðamönnum sem virtu kröfur fólksins ekki viðlits í marga mánuði og gerðu sér enga grein fyrir því sem að baki mótmælunum bjó.

Það er magnað að loks þegar rödd Björns Bjarnasonar er þögnuð í þingsalnum þá skuli þingflokksformaður Framsóknarflokksins taka að sér að bera slúður hans þar inn á nýjan leik.

Þessi sama tillaga þremenninganna kom til umræðu í alþingi 12. maí s.l. og við þá umræðu er litlu að bæta. Hún er hér. Í henni tóku þátt auk Gunnars Braga Jón Gunnarsson þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem studdi hann dyggilega. Aðrir voru á öndverðum meiði en það voru: Mörður Árnason, Björn Valur Gíslason, Birgitta Jónsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Árni Þór Sigurðsson og undirrituð. Umræðan stóð í tvo og hálfan tíma og henni varð ekki lokið.

Í greinargerð Gunnars Braga og Co er vitnað í annan Sjálfstæðismann, frambjóðanda flokksins í Sv-kjördæmi í síðustu kosningum, en sá er formaður Landssambands lögreglumanna sem sendi forseta alþingis bréf eins og þar segir og sagði þingflokksformaður Framsóknar að bréf hans ein væru tilefni rannsóknar af því tagi sem hann gerir nú aftur tillögu um. Bréf frambjóðandans og tilvitnun í fundargerð forsætisnefndar varð svo reyndar til þess að umræðunni varð ekki lokið. Óskað var eftir því að Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, forseti þingsins kæmi í húsið til að svara fyrir fundargerðir forsætisnefndar og bréfin, en hún var vant við látin. Því fór sem fór, umræðunni varð að fresta og þingstörfum lauk það vorið.

En Framsókn gefst ekki upp.
Það er eins gott að hafa forgangsröðunina í lagi!