Mörgum spurningum er ósvarað um PIP-brjóstapúðana og um allan heim leita menn kvenna sem bera þá og deila um hversu langt eigi að ganga í aðgerðum til að koma í veg fyrir heilsutjón þeirra, þ.e. hvort eigi að taka púðana út strax eða bíða eftir því að þeir byrji að leka – sem virðist verða sú leið sem heilbrigðisyfirvöld á Íslandi ætla að fara. Til viðbótar er spurningin hvort skilja eigi konurnar eftir með tóma brjóstapokana eða hvort þær eigi rétt á nýjum og þá vonandi öruggari púðum en áður – ef þær kjósa. Og lokaspurningin er hver á að borga brúsann. Í Kastljósi í gær var borin upp enn ein spurning: Hvaða áhrif hefur eitrið úr PIP-púðunum á brjóstamjólk? Í erlendri umfjöllun hef ég hvergi séð á það minnst enn sem komið er.
Öllum má að vera ljóst að silikon-púðar geta sprungið og lekið. Það eru engin ný sannindi og þess vegna þarf eftirlit með þeim að vera mjög gott, hvort sem þeir eru í brjóstum kvenna eða annars staðar í líkamanum. Það sem konur sem fengu PIP-púða gátu hins vegar ekki vitað var að í þeim væri iðnaðarsilikon, að PIP-púðum og að silikonið í þeim væri eitraðra en í öðrum púðum.
Ábyrgðin er skýr
Þótt viðkomandi læknir hafi heldur ekki vitað af þessu hneyksli sem þó varð til þess að púðarnir voru bannaðir í Bandaríkjunum fyrir 10 árum, hlýtur fyrirtæki hans – sem er prívat skurðstofa úti í bæ – að hafa ábyrgðartryggingu sem á að dekka skaða sem hugsanlega getur orðið vegna starfseminnar. Fyrirtækið ber líka ábyrgð sem innflytandi og dreifandi skaðlegrar vöru og er væntanlega tryggt sem slíkt. Á markaðstorginu þar sem lýtalækningar hafa hreiðrað um sig eru lögmálin klár: Hin fjárhagslega ábyrgð liggur hjá viðkomandi fyrirtæki en ekki hjá skattborgurum og það tryggir sig fyrir mistökum af þessu tagi. Um það vitna fjölmörg dómsmál um vanrækslu og mistök á einkastofum, m.a. þess læknis sem hér á í hlut.
Heilbrigðisyfirvöld taki af skarið
Mikilvægast er hins vegar að konur sem fengið hafa PIP-púða hér á Íslandi fái strax aðstoð heilbrigðisyfirvalda til að láta fjarlægja þá – ef þær óska eftir því – sér að kostnaðarlausu. Það er forgangsverkefni að mínu mati. Engin kona ætti að þurfa að ganga deginum lengur en hún sjálf vill með þessa púða. Þeir eru heilsuspillandi og ógn við heilsu hundruða kvenna ef ekki þegar í dag þá á allra næstu árum.
Skammgóður vermir
Þess vegna er ekki nóg að bjóða konum að koma í ókeypis ómskoðun og taka svo PIP-púðana á kostnað ríkisins – en bara ef þeir eru farnir að leka, eins og fram kom hjá velferðarráðherra í dag. Slík viðbrögð eru í besta falli hænufet miðað við þær spurningar sem nauðsynlegt er að bregðast við: Heilbrigðisyfirvöld eiga að byrja á því að tryggja öryggi og vellíðan kvennanna 400 með því að bjóða uppá að púðarnir verði teknir þeim að kostnaðarlausu og síðan endurheimta þann kostnað, þ.e. sjá til þess að kostnaðurinn við aðgerðina verði borinn uppi af fyrirtæki læknisins og tryggingafélagi þess, en lendi ekki á skattborgurum. Ef konur svo kjósa að fá nýja púða í stað þeirra sem ekki er heimilt að græða í fólk, á sama að gilda.
Íslenska hneykslið
PIP-púðamálið hefur sín sérkenni hér á landi. Það einfaldar málið miðað við önnur lönd að aðeins er um að ræða eitt fyrirtæki í eigu eins læknis sem notaði PIP púða og flutti þá reyndar inn sjálfur. Það alvarlega er hins vegar að viðkomandi er yfirlæknir á Landspítalanum og hefur haft undanþágu yfirstjórnar spítalans til að vera yfirlæknir og reka eigin stofu úti í bæ á sama tíma. Öðrum yfirlæknum var gert að velja þar á milli fyrir mörgum árum. Yfirlæknisstaðan hefur að sjálfsögðu aukið honum virðingu utan spítalans sem innan og ekki skrítið að konur hafi sótt í og borið traust til læknastofu sem rekin er af yfirlækni á LSH. Það er hins vegar hneyksli að viðkomandi læknir skuli halda þessari stöðu ennþá miðað við það sem orðið er og í vændum er, ef að líkum lætur. Og veldur að mínu mati miklu um þann rugling sem uppi er um það hver á að bera fjárhagslega ábyrgð á mistökunum.
Trúnaður er brostinn
Það er mikivægt að konur á Íslandi geti borið traust til Landspítalans. Yfirstjórn spítalans ætti að hugleiða stöðu yfirlæknisins í því ljósi, því sá trúnaður er brostinn. Þar dugir ekki að vísa á velferðarráðherra og landlækni. Ábyrgðin á þeim þætti er spítalans.
