Á okkar tímum, þar sem stríðin í Írak og Afganistan, 11. september, 7. júlí og aðrir viðlíka atburðir virðast hafa heltekið sálarlíf fræðafólks, sem keppist við stórkallalegar fullyrðingar um stríðsrekstur, heimsvaldastefnu, auðvaldshyggju, loftslagsbreytingar og aðrar vörður á leið okkar til glötunar, er erfitt að muna að annarskonar pólitískar hvatir gætu haft eitthvað fram að færa, stórt eða smátt, hvatir sem virðast ætla að verða undir í stóryrðaflaumnum. Spurningin er hvort ekki ætti jafnframt að halda tryggð við þá fáu sem vilja meina að við séum að spyrja rangra spurninga á rangan hátt og vilja gera tilraunir með nýjar leiðir til að skilja heiminn. Þeir sem vilja endurgera lýðræðið, þeir sem vilja hugsa um hvernig við getum bundist böndum, þeir sem vilja stunda gjörninga innan ramma hins daglega lífs, þeir sem vilja skapa nýtt umhverfi og aðrar áskoranir, þeir sem vilja endurhanna hið hversdagslega, þeir sem vilja með öðrum orðum skapa ný ófyrirsjáanleg rými, elska það sem nærir ímyndunaraflið, og vinna þannig að niðurbroti þess sem hindrar sköpun. Þessir fáu er líkt og óþreytandi ormar, sem hægt og rólega plægja svörðinn. Þeir eru tilraungjarnir og vilja endurhanna það sem liggur til grundvallar daglegu lífi, til að úr geti orðið meira skapandi heimur. Markmið þessa hóps er að skapa tegund pólitíkur þeirra sem móta bakgrunn hins daglega. Saga málunnar segir okkur af þeim sem gerðu bakgrunn málverka, sem listamaðurinn lauk svo við. Með svipuðum hætti og það sem áður var skilið sem allt þetta ódýra og léttvæga sem aðstoðarfólk málarans gerði, er þannig sett í forgrunn málverksins. Hliðarvængir stíga á mitt sviðið.

Auðvitað er hægur leikur að misskilja allt sem hér er sagt að ofan, sérstaklega ef viljinn eða þörfin er fyrir hendi. Auðvitað eigum við að beina kröftum okkar að þeim milljónum sem þarfnast matar og vatns, hinum skelfilegu styrjöldum og allri þeirri kúgun sem einkennir líf svo margra. En slík straumlínulögun ætlunar okkar, sem oft fylgir þeim sem vilja koma róttækum lausnum að, horfir of oft framhjá hve flókin og síbreytilegur sá heimur sem við búum í, í raun er. Heimur þar sem það er engan veginn skýrt að allir gætu eða ættu að skilja til fullnustu meðöl og markmið, eða þá ná hinni fullkomnu samkennd. Heimurinn er um leið ógnvænlegur og stórfenglegur, hversdagslegur og furðulegur, skipulagður og óreiða, heimur sem bætir við stöðugt nýjum tegundum blendinga og það að vera mennskur er sífellt að renna okkur úr greipum samhliða mannlegu eðli.

Þeir hinir tilraunagjörnu eru ekki blindir á valdið, en trúa ekki að allt sé á þess forsendum. Til dæmis geta verið augnablik sem skilja ekkert áþreifanlegt eftir sig, sem við getum velt vöngum yfir en hefur engu að síður áhrif á okkur. Þeir trúa ekki heldur að öll tengsl okkar við umhverfið séu í gegnum okkur sem einstaklinga, gegnum afmarkaðan líkama okkar, og því er ætlan okkar ekki alltaf skýr eða útpæld. Tilfellið er að huglægt viðhorf okkar um hver við erum eða ekki er flæðandi um hold og bein, snertandi suma ekki aðra, og stöðugt verða fleiri og fleiri þátttakendur, hlutir og tæki sem koma að þessu flæði og mótun þess. Hlutir, aðrar lífverur, eða jafnvel hlutar umhverfisins taka þátt í stöðugu öldusogi þess sem verða vill, sem ekki er hægt að heimfæra upp á einföld samskipti en eru alltaf hluti þess sem gefur okkur mátt.

Úr formála: Thrift, N. (2008) Non-Representational Theory. Space, Politics, Affect. Abingdon: Routledge. 

Í kvöldfréttum RÚV miðvikudagskvöldið 2. maí sagði Ágúst Ólafsson frá því að nú stæði fyrir dyrum að ljúka leigusamning við Huang Nubo vegna uppbyggingar ferðaþjónustu á Grímsstöðum á Fjöllum. Sagði Ágúst að um fjárfestingu uppá 20 milljarða væri að ræða og umsvif sem skapa mundu 4-600 störf.

20 milljarðar er mikið af peningum
Rætt hefur verið um að Nubo muni vilja byggja hótel, aðstöðu fyrir hesta og golfvöll. Fleira má vera á dagskrá hans, enda 20 milljarðar ansi mikið af peningum. Til samanburðar má geta þess að á síðasta ári (2011) keypti Icelandair tvær nýjar Boeing vélar fyrir um 3,8 ma.kr. og bílaleigur landsins endurnýjuðu sinn flota að upphæð 4,5 ma.kr. Annað sem nefna má er að allar fyrirliggjandi hugmyndir um fjárfestingu í gistirými eru fyrir um 15 ma.kr. sem gætu komið til framkvæmda á næstu árum.

Arðsemi í hótelrekstri á Íslandi
Í nýlegri grein í Vorriti Viðskiptafræðistofnunar Háskóla Íslands er fjallað um arðsemi fyrirtækja í ferðaþjónustu. Ef horft er á flokkinn hótel með veitingasölu kemur í ljós að á þeim árum sem greind eru (2004-2007) stækkaði meðal rekstrareining um 8% og tekjur fóru úr rúmlega 10 milljörðum króna í rúmlega 16 milljarða 2007. Byggt er á tölum úr ársreikningum fyrirtækjanna og sem fyrr segir horft á góðærisárin svokölluðu, en vöxtur í gestakomum var í takti við meðaltal áranna 1990-2010 eða um 7,5%. Með þeim kennitölum sem höfundar reikna sýna þeir að:

• Meðal arðsemi eigin fjár þessi fjögur ár var neikvæð um 14,3%, þó miklar sveiflur væru.
• Hagnaðarhlutfall hótela með veitingasölu var að meðaltali neikvætt um 2,8% árin 2004-2007.
• Arðsemi eigna var að meðaltali neikvæð um 2,0%.
• Veltuhraði eigna var að meðaltali 0,75 krónur.

Þetta eru vissulega kennitölur sem bókhaldslært fjármálafólk skilur best, en kjarni málsins er að arðsemi þessa reksturs í ferðaþjónustu var ekki uppá sitt besta 2004-2007, þrátt fyrir stöðuga fjölgun gesta.

Hvað ætlar Nubo að gera?
Til að laga þær kennitölur sem að ofan hafa verið tíundaðar þarf þrennt til:  Fyrirtæki í hótelresktri þurfa að hækka verð (eða veikja krónu), laga hina miklu árstíðarsveiflu sem er í íslenskri ferðaþjónustu, sem og að fyrirtækin þurfa að lækka kostnað. Spurning er því hvaða verðlagningu Nubo mun kjósa. Hann mun einnig væntanlega flytja inn sína gesti beint eins og ég hef rakið í fyrri grein og verður að gera það allt árið. Spurning er svo hvernig hann mun lækka kostnað. Í þessu samhengi má ekki gleyma að um er að ræða að fá 20 milljarða til baka með arði af hótelrekstri á Grímsstöðum á Fjöllum.

Ég ætla mér ekkert svartgallsraus og kýs að vera glaðvær og bjartsýnn almennt. Það sem ég bíð því spenntur eftir er að sjá hvaða viðskiptalíkan Nubo mun kynna fyrir íslenskri ferðaþjónustu. Það verður væntanlega til umtalsverðrar eftirbreytni.

Fyrir Alþingi liggja fyrir frumvörp um stjórn fiskveiða og veiðigjald. Frumvörpin eru svar við kröfu kjósenda um breytingar á kerfi sem flestir telja ósanngjarnt og þurfti að  breyta. Þjóðin krafðist þess að fá raunverulegan arð af auðlind sinni og að eignarhald hennar sé tryggt. Viðbrögð margra útgerðamanna við þessum tillögum voru fyrirsjáanlegar enda eru þeir að missa spón úr sínum aski. Um það snýst pólitíkin, að færa til gæði í samfélaginu. Markmið núverandi stjórnvalda er að skapa með því jöfnuð. Þá er spurning hvað er verið að færa til?

Hver er kjarni málsins?

Ég vil horfa hér sérstaklega á frumvarpið um veiðigjald. Lagt er til að sett verði á sérstakt veiðigjald sem er beintengt arði sjávarútvegsfyrirtækja. Það virkar einfaldlega þannig að þegar búið er að draga rekstrarkostnað frá tekjum verður eftir höfuðstóll. Að auki kemur til frádráttar 8-10% ávöxtunarkrafa á svokölluðum fastafjármunum. Af því sem þá stendur eftir mun ríkið taka 70% eftir þriggja ára aðlögunartíma, þar sem fyrsta árið eru það 60%, svo 65% svo loks 70%. Hvað þýðir þetta á mannamáli?

Þetta þýðir: Ef útgerð gerir út skip með mannskap, sem veiðir fisk fyrir eigin vinnslu í landi, þá dregst allur kostnaður við veiðar og vinnslu frá sölutekjum útgerðarinnar af fiskinum. Þar að auki getur útgerðin dregið frá 8% af metnu virði allra veiðitækja og 10% af metnu virði allra vinnslutækja. Þessar prósentur eru það sem áætlað er að kosti fyrirtæki að endurnýja tæki og búnað og má geta þess að Hagstofan styðst við 6% fyrir fyrirtæki almennt. Með öðrum orðum: Veiðigjaldið er ekki reiknað út nema af hreinum hagnaði af rekstri útgerðarfyrirtækisins.

Þeir sem skulda tapa

Það sem er mikilvægt að vita er að ofangreindir reikningar snúast aðeins um rekstur fyrirtækjanna. Það þýðir að ef fyrirtæki er ákaflega skuldugt og borgar mikið í vexti af sínum lánum þá verður að taka það af þeim hreina hagnaði sem fyrirtækin eiga eftir, eftir að hafa greitt sérstaka veiðigjaldið. Það gefur auga leið að mörg hin skuldsettari munu ekki ráða við það. Þar með fara þau á hausinn og með frumvarpinu verður í raun ekki hægt að stofna til mjög skuldugs reksturs í sjávarútvegi. Það verður bragarbót á því sem við höfum séð til þessa þar sem mörg sjávarútvegsfyrirtæki hafa skuldsett sig úr hófi og því jákvætt ef auðlindagjald myndi takmarka möguleikann á frekari skuldsetningu og ýta undir hagræðingu.

Hægt að hækka laun sjómanna

Þau útgerðarfyrirtæki sem standa vel hafa gott svigrúm til fjárfestinga. Að auki hvetur kerfið þau til fjárfestinga í eigin tækjum og búnaði þar sem þær koma til frádráttar stofninum sem við tökum veiðigjaldið af. Þannig eru sjávarútvegsfyrirtæki hvött til að veiða á sem bestum og nýjustum skipum og vinna aflann með nýjustu tækjum. Auk þess eru laun fiskverkafólks og sjómanna hluti rekstrarkostnaðar sem er frádráttarbær og því komin hvati líka til að hækka laun þeirra. Aftur hlýtur það að vera gott.

Völdin til fólksins

Staðan í dag er sú að vel stöndug sjávarútvegsfyrirtæki eru að fjárfesta sínum hagnaði víða. Þau kaupa upp eigin virðiskeðju, auk þess sem mörg fjárfesta í alls óskyldum rekstri t.d. jarðborunum og bönkum. Því meira sem fólk eignast því meiri völd hefur það. Með því að láta nánast allan hagnað af sjávarútvegi renna í vasa handhafa veiðiheimilda, eru völdin í samfélaginu að safnast á þeirra hendur. Handhafar veiðiheimilda lúta í engu aðhaldi kjósenda en það gerir ríkisreksturinn sannarlega. Það að við tökum til okkar 70% af hreinum hagnaði, snýst þannig um að færa völdin í hendur fólksins í landinu.

Það er pólitíkin í fiskveiðum. Mig undrar ekki að þeir sem eru að missa frá sér völdin kvarti yfir því. Mikill vill meira. Spurningin sem fólk verður að gera upp við sig er hvort þetta sé ekki lýðræðisleg nauðsyn? Í því samhengi er vert að minna á að fiskurinn verður áfram í sjónum og sá mannauður og þekking sem skapast hefur í landinu við veiðar og vinnslu hans hverfur ekki heldur.

Þessi grein er birt í Akureyri Vikublað, 3 maí 2012

Herra Ólafur er naskur maður og nákvæmur, og hefur um árabil endurspeglað íslenska þjóðarsál í útrás, hruni og endurreisn. Hann hefur það sem kallað er „pólitískt nef“. Hann hnusar uppi stemminguna hverju sinni og gætir þess að vera á réttum tíma, á réttum stað. Þetta eru ótvíræðir kostir öflugs pólitísks leiðtoga. Í dag er í raun alveg víst að herra Ólafi sé svo í mun að bjarga sögulegum orðstír sínum eftir útrás að hann muni ganga hvað lengst í að tryggja nauðsynlegar lýðræðisumbætur í landinu. Aftur er það ótvíræður kostur. Hann þurfti hinsvegar að vita hvort hann ætti möguleika á þessum persónulega björgunarleiðangri og því fengum við enn og aftur að verða vitni að pólitískri snilli herra Ólafs, í vel útfærðri fléttu sem hófst með nýársávarpi hans. Hann knúði fram forkosningu og á grunni hennar fór hann fram, með nægum fyrirvörum þó. Hann á eftir að geta staðið keikur hvernig sem fer og vélað umræðuna sér í hag, verið réttur maður á réttum stað og aldrei verður lagi á hann komið.

Það eina sem eftir stendur er máttvana bræði fólks sem „finnst eitthvað svo rangt við þetta“. Fólk eins og ég, sem get alveg skilið röklega snilld herra Ólafs, get vel séð fimi þessa pólitíska íþróttamanns, glotti við tönn þegar ég sé vel útfærða leiki hans í refskákum dægurmálaþrass. Hann er einhvernvegin snillingur í að „lúkka vel“ og ekki er frúin síðri. En það er eins og hann sé ekki, hann er bara að vinna.

Ég vil ekki vinnuvélar á Bessastaði ég vil manneskjur. Fólk sem maður finnur þörf til að standa með, vegna þess að maður veitt að það stendur með mér og maður veit að það gæti hæglega komið ógreitt fram – alveg óvart. Við þurfum að mínu viti Þóru á Bessastaði, vegna þess að hún getur klikkað, brillerað og allt þar á milli – án þess að það séu einhver brögð í tafli. Hvað sem hún segir og gerir verður það ólíklega hluti af einhverjum leik eða björgunarleiðangri orðstírs. Hún gæti orðið okkar og það er sannarlega það sem við þurfum.

Mér varð hugsað til þessa merkis hlutverkaspils, sem ég lék í æsku þegar ég heyrði fréttir af tilboðum í olíuleit á Drekasvæðinu. Þetta voru svo sem ekki merkileg hugrenningartengsl en þegar ég fór að hugsa málið nánar sá ég að dýflissan átti alveg heima þarna líka.

Forstjóri Orkustofnunar sagðist í hádegisfréttum í dag (3. apríl 2012) ekki hafa miklar áhyggjur af því þó aðeins íslensk fyrirtæki hefðu boðið í olíuleitina. Hann taldi Norðmenn hafa fundið svo mikið nýlega að þeir ættu nóg með sitt, en velti ekkert frekar fyrir sér af hverju önnur fyrirtæki, og þá t.d. þau sem komu að borðum í fyrra útboði létu ekki sjá sig núna. Óneitanlega hvarflar að manni að hér sé að birtast hefðbundin íslensk múgsefjun, sem fjölmiðlar í fámenninu hafa löngum klappað upp. Iðnaðarráðherra sagði í kvöldfréttum kvöldið áður;

„Ég er allavega mjög vongóð og þetta er, það er ástæða til að vera bjartsýnn, þó við eigum auðvitað ekki að fara að eyða olíuauðnum strax“

Oddný G. Harðardóttir, iðnaðarráherra

Hún er ekkert ein um sambærilegar fullyrðingar en þarna má glögglega sjá að olíuauðurinn er í hendi, þarf bara að finna og vinna og Íslendingar virðast einir hafa fattað það.

Burtséð frá þeim áhyggjum sem ég hef ef satt reynist og hér muni olíuauður vella yfir landsmenn, þá hef ég hagnýtar áhyggjur af því sem nú er að gerast. Orkustofnun, með enga þekkingu né sérhæfingu í olíuvinnslu eða leit, bíður út slíka leit í landi þar sem aldrei hefur verið unnin olía og í bjóða íslensk fyrirtæki aðeins, sem heldur hafa enga þekkingu né sérhæfingu í slíku. Engir koma að þessu nema fjárfestar (ok einn norskur), olíusalar og svo íslenskar verkfræðistofur, sem heldur hafa aldrei staðið í olíuleit eða vinnslu.

Það sem mér sýnist líklegast er að skattgreiðendur fá að greiða ansi hressilega fyrir öll klaufamistökin sem gera þarf til að finna það sem svo kannski ekkert er. Þar kemur blessaða dýflissan inn. Í gegnum vel samsúrruð tengsl ráðamanna og athafnalífs, sem vandlega hefur verið sýnt frammá eru skattgreiðendur í dýflissu, það er fangelsi sem erfitt er að komast út úr og snýr að því að fá að borga ævinlega þegar athafnamenn með græðgisglýju í augum renna á rassgatið.

Mér er ævinlega og æ meir hugleiknari sá vandi sem blasir við í skuldamálum heimila og þjóðarinnar. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að allan vanda beri fyrst að leysa heima við áður en lengra er haldið, það er huga að sínum garði áður en hugað er að annarra. Rót skuldavandans liggur í neysluvæðingu okkar, en sú neysluvæðing á sér margþættar rætur. Einn er sá samfélagsrýnir sem hefur mikið spáð í þessi mál og stöðu lýðræðis samhliða neysluvæðingu. Hann er Wolfgang Streeck og langar mig að gefa honum orðið um stund í eigin þýðingu:

• Ef á með lýðræðislegum hætti að víkja frá þeirri lífshættulegu sefun sem ódýrt fjármagn veitir, þarf nýjar lausnir við vanda sem meira fé gerir aðeins verri. Frekari lán til neyslu til að bæta fólki stöðnun í launaþróun og vaxandi ójöfnuð, væru óþörf ef allir fengu mannsæmandi laun fyrir sína vinnu. Betri lífs- og vinnuskilyrði öllum til handa mundu slá á þörf fólks til neysluvarnings sem ætlaður er til að sýnast, standast samkeppni við nágrannann eða láta okkur líða betur með okkur sjálf. Að bæta þessi skilyrði er ekki mögulegt nema með því að blása nýju lífi í baráttu samtaka launþega, sem mundu sameinast um að stöðva sífellt meiri misnotkun á getu fólks til vinnu og hæfileikum þess til að hlúa að fjölskyldum sínum. Á sama tíma verður að hætta að fjármagna útgjöld hins opinbera með lántöku og skattleggja frekar auð þeirra sem græða á neysluvæðingunni. Ríki ættu ekki að þurfa að sinna skyldum sem þegnarnir krefjast fyrir samfélagið allt, með lántöku sem þarf að greiða tilteknum hóp með vöxtum, sem svo aðeins arfleiðir sín börn að góssinu. Aðeins með því að snúa af braut vaxandi ójöfnuðar, sem einkennir þróun Vesturlanda í lok 20. aldar og upphafi þeirrar 21., er mögulegt að ímynda sér samfélag sem þarf ekki að tryggja sér friðinn með endalausri framleiðslu á „eitruðum eignum“, sem viðhalda stýrðum vexti fáum til hagsbóta (Streeck, 2012, bls. 70-71).

Svo mörg voru þau orð. Einhvern kann að undrast þetta orðalag „eitraðar eignir“, en það er vísun í undirmálslán eða óarðbærar eignir fjármálastofnanna (e. toxic assets), en hér þýða í raun mun meira og vísa til neysluvarnings sem er „eitraður“ bæði frá samfélagslegum og umhverfislegum sjónarmiðum. Það sem hann er einfaldlega að segja er: Manneskjulegra samfélag, þar sem við erum sátt við hlutskipti okkar, þar sem við vitum að það stendur öllum til boða.

Streeck, W. 2012: Markets and Peoples – Democratic Capitalism and European Integration. New Left Review 73(1): 63-71.

Það er mikið fagnaðarefni að landsmenn horfi af alvöru til uppbyggingar í ferðaþjónustu. Þetta á sérstaklega við eftir hrun og virðist sem ferðaþjónustan hafi þá, líkt og áður þegar að hefur kreppt, komist inn í vitund landsmanna sem raunverulegur valkostur atvinnuuppbyggingar. Er það vel og fá þeir sem staðið hafa í áravís fyrir uppbyggingu í greininni nú viðurkenningu sinna starfa.

Nú horfa níu sveitarfélög á Norðurlandi í sameiningu til þess að koma við fjárfestingu í greininni og hvernig aðstoða má Huang Nubo við að koma sínum hugmyndum í framkvæmd á Grímsstöðum á Fjöllum. Hefur atvinnuþróunarfélögum Eyfirðinga og Þingeyinga verið falið að vinna málið og hér að neðan vil ég velta vöngum þar um.

Fyrst að nokkrum staðreyndum og forsendum. Hugmyndir Nubo snúa að því að byggja hótel, svo eðlilegt er að skoða hótelrekstur eins og hann er á svæðinu. Það svæði mundi vera Norðurland eystra og á Hagstofan prýðisyfirlit yfir þróun eftirspurnar og framboðs á hótelum og gistiheimilum á því svæði frá 1998, byggt á gistiskýrslum rúmlega 93% þeirra sem þá þjónustu veita. Svæðið hefur að meðaltali átt 12% allra gistinátta útlendinga hér á landi á tímabilinu 1998-2010. Hefur þeim fjölgað um 4,5% á tímabilinu. Frá 2000-2010 hefur rúmum í hótel og gistiheimilum fjölgað um 3% milli ára og árið 2010 voru 2.827 og miðast við hámarksframboð að sumri. Nýting þessara rúma á ársgrunni er um 33% og hefur ekkert breyst á tímabilinu 1998-2010. Í júlí er nýtingin góð 70% að meðaltali (skánað um 1% milli ára), 40% í júní (batnað um 5% milli ára) og 60% í ágúst (ekkert breyst milli ára). Aðrir mánuðir eru frá 5% og upp í 25% nýtingu minnst í janúar og desember en svo smá skánar hún að háönn sumarsins.

Að þessu gefnu má ætla að Nubo hafi ekki í hyggju að fara bítast um þennan smástíga vöxt við þá sem fyrir eru og hafa lagað sig að honum og mikilli árstíðarsveiflu, þá annaðhvort með smástígri vöruþróun líkt og sjá má við Mývatn, eða gegnum einingaskipta stærðarhagkvæmni. Frekar þykir mér líklegt að hann hafi í hyggju að koma með nýjan markhóp til landsins, þá líklega auðuga Kínverja. Þá er spurning hvernig okkar tengingum þangað er háttað. Frankfurt og Helsinki eru tveir þekktir pólar sem tengja Kína við Evrópu og eru tengdir leiðarkerfi Icelandair sem gætu verið flugleið. Frá Keflavík er svo mögulegt tengiflug norður á Akureyri að sumri, annars er áætlunarflug innanlands frá Reykjavík til Egilsstaða eða Akureyrar leiðin, og svo bíll á Grímstaði. Allt í allt og ef vel sækist er um sólarhringur í beinu ferðalagi að komast frá Peking að Grímstöðum á Fjöllum, gefum okkur tvo daga til að vera raunsæ. Það gerir væntanlega kröfu um fimm daga dvöl hið minnsta svo þetta sé á sig leggjandi. Gefum okkur að hótelið sé með 100 herbergjum og þá um 200 rúmum, sem er í takt við stærstu hótel sem rekin eru á ársgrundvelli á svæðinu. Miðað við 50% nýtingu allt árið (fyrst að nýr markhópur er komin) og vikudvöl hvers ferðalangs gætu hér verið um 5.200 gestir á hans vegum á ári. Hin leiðin sem nefnd hefur verið er að Nubo stofni flugfélag og fljúgi beint inn sínum farþegum. Ferðaþjónustuaðilar á Norðurlandi vilja flestir beint millilandaflug á svæðið almennt þar sem þeir telja ferðalagið sem áðan var lýst ekki sérlega söluvænlegt miðað við stuttar ferðir. Höldum okkur við vikudvölina og venjulega 200 sæta þotu, vikuleg ferð Akureyri/Húsavík/Egilsstaðir – Peking með 100 manns, gengur varla enda það léleg sætanýting í flugvél, líklegra væri að fylla vélina og miða við vikudvöl og fylla þannig hótelið allt árið. Það mundi vera mikil nýlunda í ferðaþjónustu hér á landi, sérstaklega á landsbyggð, en byggir á umtalsverðri beinni erlendri fjárfestingu (flugfélag/flugvél (kaup eða leiga) og hótel).

Þá kemur að því að þjónusta þarf 200 manns sem þarna munu búa allt árið og gera má ráð fyrir 100 manns hið minnsta í starfslið. Ef um auðuga Kínverja er að ræða er þó líklegra að það sé maður á mann. Þarna er því komið þorp með 400 íbúa hið minnsta, og til samanburðar má nefna að við Mývatn eru skráðir íbúar þar um bil. Hvaða væntingar Kínverjar hafa um þjónustu vitum við lítið um og ekki hef ég séð miklar rannsóknir hérlendis. Íslensk ferðaþjónusta sinnti um 9.000 Kínverjum síðasta ár (1,6% af heildarfjölda gesta) og gera má ráð fyrir að þeir hafi dreifst nokkuð jafnt innan um aðra. Með hóteli sem ætlað er Kínverjum sérstaklega þarf að veita þeim það sem þeir þarfnast meðan þeir eru að heiman, ekki bara grunnþjónustu til að tryggja að þeir lifi af, heldur ólík stig gæða og verðs – allt eftir því hvernig þjónustu og upplifun menn telja að þeir séu að sækjast eftir. Þjónustan er beintengd væntingum fólks ekki síður en þörfum, bæði þeirra sem veita hana og þiggja og þannig tvinnast upplifun af þjónustu saman við þjónustuna. Þessi sk. „ferðavara“, sem Nubo vill hanna byggir á fyrirmyndum af sambærilegum rekstri í Kína. Ég mundi ætla að það tæki nokkur ár að byggja mannauð á svæðinu sem sinnt gæti þessari ferðavöru, að því gefnu að hún liggi alveg fyrir og sé í takt við væntingar ferðaþjónustu og íbúa á svæðinu. Ég mundi því ætla að vinnuafl væri að mestu innflutt fyrst um sinn og einungis um að ræða afleidd störf fyrir Íslendinga vegna þorpsins sem þarna verður risið.

Þá er kannski komið að loka vangaveltu til sveitarfélaga á svæðinu. Markmiðið er atvinnuuppbygging, til þess að hún verði með þeim hætti að hún gagnist svæðinu þarf hún að vera í góðum tengslum við það. Sú gríðarmikla fjárfesting sem að ofan er lýst, mun alfarið koma utan frá. Til að geta metið hver tengslin verða vil ég því gjarna fá kynnta ferðavöruna og þær samgöngutengingar sem fyrirhugaðar eru til að þetta verði, sem og þá hvernig þetta þorp á að líta út við Grímsstaði á Fjöllum. Uppbygging ferðaþjónustu snýst ekki aðeins um að reisa hótel.

Þessi grein birtist eftir mig í Vikudegi, 8. mars 2012

Þetta er eiginlega alveg ótrúlegt hvað herra Ólafur ætlar að þvæla okkur út og suður útaf sjálfum sér. Ef aðeins er rýnt í það sem hann hefur kynnt sér til varnar/vorkunnar, þá stendur það uppúr að hann vilji vera okkur til halds og trausts á óvissu tímum í stjórnmálum landsins bæði hvað varðar stjórnskipun og stöðu Íslands á alþjóðavettvangi. Hann vill og meina að hann hafi gefið afdráttarlaust svar í nýársávarpi, þó að strax í kjölfarið hafi mikil umræða farið af stað um þær glufur sem hann hélt opnum. Hann hafði hinsvegar ekkert tíma til að svara skýrt og nú með rúmlega 30.000 áskoranir þarf hann að hugsa málið – aftur. Þeir sem á hann skora vilja að hann standi sem klettur í hafinu gegn öllum vondu úlendingunum sem vilja meiða okkur.

Ég fór aðeins yfir málflutnings Abdoulaye Wade, sem nú er kosið um hvort verði áfram forseti Senegal. Sá kappi ætlar sér enn eitt kjörtímabilið á tæknilegum atriðum og hefur leitt til ofbeldis í annars einu friðsælasta ríki Afríku. Hvað þarf hann að gera, jú standa vörð um þjóð sína gagnvart vondum útlendingum; hann er sko ekki “a Negro service boy” og með þeim orðum réttir hann Frökkum og Bandaríkjamönnum fingurinn. Hitt er að hann þarf að ljúka nokkrum “grand projects” sem auðvitað enginn annar er fær um að leiða til lykta (nema mögulega sonur hans). Það er svona eins og herra Ólafur sem verður nú að leiða okkur gegnum ólgusjó nýrrar stjórnskipunar og tryggja að helv. útlendingarnair vaði ekki yfir okkur. Það eru nokkuð myndarleg “grand projects” og gaman að því hvað ellismellir í sitthvorum heimshlutanum telja sig ómissandi.

Textinn hér að neðan er ræða sem ég flutti á flokksráðsfundi VG á Grand hótel, 24. febrúar 2012

Formaður okkar hefur lýst því í fjölmiðlum að pólitíkin á Íslandi sé í tilvistarkreppu og það í öllum flokkum. Að auki eru farnar að heyrast raddir um að annað hrun sé yfirvofandi. Hreiðar Már Guðjónsson, hagfræðingur hefur lýst því hvernig það verði með óbreyttri peningastefnu árið 2016. Þorsteinn Pálsson, af sínum fræga kögunarhóli, þykist sjá að í það skiptið dragist lífeyrissjóðirnir inn, sem þá eru orðnir ábekingar hins opinberra að stóru leyti. Þessar hrunpælingar eru birtingarmyndir tilvistarkreppunar og hafa verið greinanlegar síðan haustið 2008. Vandinn er að neyðarbrauð neyðarlagana þá var svo hressilegt að okkur var eiginlega óhætt að halda ótrauð áfram; kvöldstund yfir sjónvarpsauglýsingum í dag ætti að gefa öllum færi á að meta sannleiksgildi þess.

Tilvistarkreppan gefur tilefni til að spyrja sig að því hvað skiptir máli og við þurfum að hafa skýrt í okkar stefnu og sýn. Að mínu viti er það tvennt:
•    Verðtryggingin!
•    og Skuldir heimilanna.
Þegar horft er til baka á árangur okkar í þessum málaflokkum, þá er því auðsvarað. Hér er allt við sama heygarðshornið. Skuldsett einkaneysla skal áfram halda undir verndarvæng verðtryggingar, sem fyrst og fremst þjónar fjármagninu. Þá segja margir ok, afnemum þá þessa verðtryggingu og afskrifum skuldir heimilanna. Ég segi að ef þetta væri svona einfalt væri náttúrulega löngu búið að því.

Lítum fyrst á verðtryggingu. Hún kom ekki til af ástæðulausu, hún er einföld afleiðing sjálfstæðs gjaldmiðils fyrir lítið og einsleitt hagkerfi, sem byggir þorra tekna sinna á útflutningi afurða sem eru undir duttlungum náttúru komnir. Hagsmunir fjármagnsins hafa sögulega séð verið tryggðir með því að leika sér með krónuna á kostnað fólksins í landinu, þeirra sparnaðar og lífeyris. Með verðtryggingu, sem kom samhliða uppbyggingu lífeyriskerfis, var verið að stíga skref til að tryggja lífeyri og að fólk þyrfti ekki að spara með því einu að eyða í allt sem hönd á festi. Með því að sjóður af fé fékk virði varð til hið merkilega fyrirbæri „fé án hirðis“. Í bönkum og lífeyrissjóðum landsmanna fór að safnast fé, sem var einhvers virði. Það er því ekki að undra að til urðu hugmyndir um fjármagnsmarkað og að peningar sem slíkir gætu farið að lifa sjálfstæðu lífi án ávísunar á einhver raunveruleg verðmæti. Með verðtryggingu varð talan í bankabókinni verðmæti. Það að einfaldlega kippa henni í burtu mun þurrka út öll þessi verðmæti, sem er ekki slæmt ef horft er aðeins til þess fés sem fann sér gráðuga og sjálfhverfa hirði. Vandinn er hinsvegar að þorri hirðanna er bara fólk sem sér fram á nokkuð áhyggjulaust ævikvöld með þessi verðmæti og aðrir eru í raun ríkið sjálft sem gegnum að eiga þorra íbúðalána í þessu landi er tryggt með afrakstur þess. Hver er þá vandinn við verðtryggingu? Jú verðmætin sem hún skapar vaxa alltof hratt og á kostnað í raun eins tiltekins hóps í samfélaginu, sem gróflega má lýsa sem ungt fólk sem skuldar. Undirrótin er í grófum dráttum að hér á landi er í raun enginn valkostur við það að kaupa sér eign til búsetu og þegar allt hitt féið sem skapast við ofvöxtinn sem verðtryggingin býr til er í höndum gráðugu hirðanna og fer að leita sér útrásar á húsnæðismarkaði, skrúfar það upp verð á því sem ungt fólk verður að kaupa. Hver er þá lausnin?

Hún er tvíþætt: Annarsvegar að setja verðtryggingu í samhengi við raunverulega verðmætasköpun, t.d. með vísitölutengingu við laun og hitt að skapa raunverulega valkosti á húsnæðismarkaði. Þetta þurfum við að segja skýrt!

Ef við skoðum næst skuldir heimilanna. Þær eru helsta birtingarmynd ójöfnuðar í okkar samfélagi. Fólk sem á varla í sig og á vegna afborganna skulda á meðan skuldunautar og/eða þeir sem tryggt hafa sér eigur gegnum verðtryggingu lifa góðu lífi. Á að afskrifa þessar skuldir? Henda þeim bara út um gluggann eins og 9000 milljörðunum haustið 2008? Það væri ekki verra, en það er hinsvegar ekki mjög gáfulegt, sérstaklega á meðan ekkert breytist í neysluvenjum fólks og afstöðu til lífsins og tilverunnar. Hér er semsagt um nokkuð flóknara stefnumál að ræða, en tengist í raun því sem áður var sagt um verðtrygginu. Meðan við erum við það heygarðhorn að tryggja verður hagsmuni fjármagsins upp í topp mun það alltaf leitast við að viðhalda sér og hvað er betra en að binda fólk á skuldaklafa til þess. Skuldadrifin einkaneysla, sem gráðugir féhirðar klappa áfram er rót vandans hér og á meðan við komum því ekki að í þjóðarvitundinni að hamingjan fæst ekki í nýjustu græjum, þá verður alltaf erfitt að eiga við skuldir heimilanna, þó að sanngirnis sjónarmið heimti afskriftir í dag í ljósi sérstakra aðstæðna. Það sem ég er að segja er að við getum ekki beitt 9000 milljarða bragðinu á heimilin nema við breytum forsendum í samfélaginu.

Hver er þá sýnin hér? Svipað og með verðtryggingu þá verðum við að láta neysluna endurspegla raunveruleg verðmæti. Þetta þýðir að við verðum að fara að láta hluti kosta það sem þeir raunverulega kosta. Neysluvarningur verður ekki svo ódýr og auðfengin ef verðmæti mannslífa í Kína er reiknað með, ef áhrif á loftslag og náttúru af framleiðslu og flutningum er tekin með. Ef allt verkafólk í framleiðslu byggi við sama rétt og kaupgetu verkafólks hér á landi, væri allur sá varningur sem við sönkum að okkur með VISA kortinu ekki svo auðfengin og enn síður ódýr. Raunverulegt jafnrétti, velferð öllum til handa, góð menntun og lífsgæði – ef þetta væru forgangsatriðin þá þarf ekki að spyrja að neyslunni – það sem framleitt er mundi kosta og við færum að hugsa okkur vandlega um vitandi að ef eitthvað er voða ódýrt, þá er einhver annarsstaðar að borga.

Með því að setja fjármagn í beint samband við raunveruleg verðmæti, sem felast í réttindum og lífsgæðum öllum til handa, þá er ekkert að vandbúnaði að fara að afskrifa skuldir, við munum bara græða á því. Ef ekki er vilji til þess, þá þarf mín kynslóð að fara að gera samkomulag við börnin um að tryggja okkur

Nú er komin fram önnur ákæra á „manninn sem ásamt kærustu sinni er grunaður um nauðgun í nóvember“, svo vitnað sé í fréttaflutning. Ekki dylst neinum að hér er um sjálfa forsíðufyrirsætu Símaskrárinnar að ræða. Þessi nýja kæra leiddi mig aftur að hugrenningum mínum  þegar fyrsta kæran leit dagsins ljós. Ég velti þá fyrir mér hvort þetta ætti að koma nokkrum á óvart. Maðurinn var búin að segja okkur hvernig hann hlutgerir konur. Gillz fór aldrei leynt með hver hann er og fyrir hvað hann stendur, það blasti við öllum. Samt var honum hampað sem hetju, bæði hvunndagsins og fyrirmynd ungra karla. Allir þeir sem bentu á að það væri nú heldur undarlegt að hampa svona manni voru útmálaðir fýlupokar og leiðindakúkar, femínistar ekki síst, enda þær bara frústreraðar beyglur sem gátu ekki náð sér í gæja eins og hann.

Það sem vill síðan svo skemmtilega til er að sama viðhorfið var (og mögulega er) ríkjandi gagnvart fjármálasnillingunum okkar. Menn sem fóru mikinn í drambi og oflæti, hömpuðu græðgi og sjálfum sér, létu mikið berast á og þóttu hvað flottastir þegar þeir fóru á þyrlu í sumarbústaðinn. Menn sem sögðu við okkur „græðgi er góð“ og þeim var hampað sem dáðadrengjum. Semsagt „banksterarnir“ okkar fóru heldur aldrei leynt með hverjir þeir voru. Þeir voru ekkert að fela að þeir voru sjálfumglaðir eiginhagsmuna-, græðgis- og nautnaseggir. Ef einhver benti á þá augljósu sturlun sem í orðum þeirra og æði lá, var sá hinn sami öfundsjúkur fýlupoki og leiðindakúkur, sem talaði bara svona vegna þess að hann gat ekki farið á þyrlu í sumarbústaðinn sinn.

Það sem ég velti fyrir mér er hvort við eigum ekki að fara að taka alvarlega það sem fólk segir. Við eigum ekki að leiða augljósa brjálsemi í viðhorfum, orði og æði, hjá okkur átölulaust. Hinsvegar má vera að vandi okkar felist í því að við þorum ekki að standa í slíku. Þar getur verið að baki ótti við þá óhjákvæmilegu viðurstyggð sem þessir menn munu ausa yfir þann sem opnar á sér munninn gegn þeim. Hitt er svo að sumir standa kannski ekki nægjanlega traustum fótum í eigin sjálfsmynd til að geta bent á firru sem þessa í háttsemi annarra. Svo er það kannski blanda beggja sem gerir það að verkum að við stöndum máttvana gagnvart dáðadrengjunum, meðan þeir útlista nákvæmlega hvernig þeir ætla að fara með okkur og samfélagið.