Í grein sinni í New York Times í morgun, “Boring Cruel Romantics” bendir Paul Krugman á að vandi efnahagsstjórnar Evrusvæðisins sé fyrst og fremst sá að þar haldi óraunsæir draumóramenn um valdataumana. En vegna þess að þeim hefur tekist að sannfæra alla um að þeir séu í raun eitilharðir raunsæismenn, teknókratar, þá hefur þeim í raun tekist að komast komast hjá þeirri gagnrýni sem þeir eiga skilið:
And these people — the people who bullied Europe into adopting a common currency, the people who are bullying both Europe and the United States into austerity — aren’t technocrats. They are, instead, deeply impractical romantics.
They are, to be sure, a peculiarly boring breed of romantic, speaking in turgid prose rather than poetry. And the things they demand on behalf of their romantic visions are often cruel, involving huge sacrifices from ordinary workers and families. But the fact remains that those visions are driven by dreams about the way things should be rather than by a cool assessment of the way things really are.
Krugman bendir á að Evran sé, og hafi alla tíð verið villuljós: Það sé fráleitt að ætla að taka upp eina mynt fyrir hagkerfi sem lúti mjög ólíkum lögmálum og ríki sem hafa hvert um sig sjálfstæða efnahagsstjórn.
So why did those “technocrats” push so hard for the euro, disregarding many warnings from economists? Partly it was the dream of European unification, which the Continent’s elite found so alluring that its members waved away practical objections. And partly it was a leap of economic faith, the hope — driven by the will to believe, despite vast evidence to the contrary — that everything would work out as long as nations practiced the Victorian virtues of price stability and fiscal prudence.
Sad to say, things did not work out as promised. But rather than adjusting to reality, those supposed technocrats just doubled down — insisting, for example, that Greece could avoid default through savage austerity, when anyone who actually did the math knew better.
Grein Krugman verður þó að skilja í því samhengi sem hún er skrifuð í, þ.e. umræðunni um væntinga og tiltrúarálfinn, “the confidence fairy”:
…the confidence fairy — that is, the claim that budget cuts in a depressed economy will actually promote expansion, by raising business and consumer confidence. Strange to say, that hasn’t happened anywhere.
Tiltrúar og væntingaálfurinn hefur verið eitt helsta skurðgoð Washington síðan fjármálakreppan skall á. Af ótta við að styggja markaðina og “tiltrú fjárfesta” hafa stjórnvöld í Washington eytt ómældum tíma í að hafa áhyggjur af fjárlagahalla og skuldum þegar fjöldaatvinnuleysi og dýpsta og erfiðasta kreppa síðan á fjórða áratugnum eru mun alvarlegri og meira aðkallandi vandamál.
Þeir sem þekkja til hagsögu millistríðsáranna kannast enda við margt í umræðunni um the confidence fairy. Á fjórða áratugnum trúðu stjórnmálamenn því að verðgildi gjaldmiðilsins, og þó sérstakega gullinnihald hans væru mikilvægustu stærðir efnahagslífsins: Öllu var fórnað á báli fastgengisstefnunnar. Hér á landi var Jón Þorláksson helsti talsmaður þessarar misráðnu efnahagsstefnu, enda einkenndist hagfræði Jóns af hugmyndafræðilegri trú á kreddur annars vegar og rómantík hins vegar. Þannig var málsvörn Jóns fyrir hágengisstefnu, sem allir raunsæir menn sem þekktu til í útflutningsatvinnuvegunum sáu að var stórhættuleg, meðal annars byggð á því að “kotungskróna”, þ.e. gjaldmiðill sem tók mið af raunverulegu ástandi efnahagslífsins, væri ekki sæmandi fyrir stolta og metnaðargjarna menningarþjóð. Þess í stað ætti að þröngva niður verðlagi með valdsmunum og neyða verkamenn til að taka á sig launalækkanir til þess að vernda gengi krónunnar. Ellegar myndu fjármagnseigendur missa trú á efnahagslífið.
Þessi óheilbrigði hugsunarháttur hafði því miður svo djúpstæð áhrif, meðal annars vegna þess að íslendinga skorti alvöru hagfræðinga, og vegna óhóflegra áhrifa Jóns og stórkaupmanna Reykjavíkur innan Sjálfstæðisflokksins, birtist svo á fjórða áratugnum í því að stjórnmálamenn brast kjark til að fella gengi krónunnar í heimskreppunni – og það þó það væri þá orðið lífsnauðsyn. Þess í stað var tekin upp allra handa innflutnings og gjaldeyrishöft sem urðu æ ævintýralegri.
Barry Eichengreen, einn fremsti hagsögufræðingur okkar daga hefur bent á að þessi hugsunarháttur, fastgengis- og gullfótarþráhygjan sem hann kallar the golden fetters, hafi leikið lykilhlutverk í því að gera heimskreppu fjórða áratugarins jafn djúpa og íllvíga og raun ber vitni. Stjórnvöld allstaðar kepptust við að vernda verðgildi gjaldmiðla sinna – blóðugur niðurskurður á ríkisútgjöldum og hörð verðhjöðnunarstefna sem hleyptu enn frekari kyrkingi í allt efnahagslíf voru nauðsynleg meðöl til þess að vernda gullfótarkerfið – fastgengiskerfi þess tíma. Þá bjó the confidence fairy in gullfætinum. Nú býr hann í evrunni.
Leiðin út úr kreppunni á fjórða áratugnum var að menn losuðu sig við rómantískar efnahagshugmyndir skoðanabræðra Jóns Þorlákssonar og tóku upp skynsamari og raunsærri efnahagsstjrón. Efnahagsstjórn sem tók mið af raunverulegum vandamálum raunverulegs fólks, ekki ímynduðum væntingum og áhyggjum einhverra fjármagnsmarkaða sem eru hvort sem er alltaf í einhverskonar tilfinningalegu uppnámi.
Lokaorð Krugman:
Just to be clear, this is not an anti-European rant, since we have our own pseudo-technocrats warping the policy debate. In particular, allegedly nonpartisan groups of “experts” — the Committee for a Responsible Federal Budget, the Concord Coalition, and so on — have been all too successful at hijacking the economic policy debate, shifting its focus from jobs to deficits. …
But our discourse is being badly distorted by ideologues and wishful thinkers — boring, cruel romantics — pretending to be technocrats. And it’s time to puncture their pretensions.



