Stutti leiðarvísirinn fyrir lata Evrópublaðamanninn

Birt af
Svara

Rakst á þennan skondna pistil á bloggsíðunni Kosmopolito: The blog with the European perspective. Í pistlinum eru settar fram 20 grunnreglur sem hafa verður í heiðri ef stunda á farsæla letilega ESB-blaðamennsku. Varð hreinlega að snara honum yfir á okkar ástkæra evrópska og ylhýra. Góða skemmtun:

Óopinber reglubók um letilega ESB-blaðamennsku. 20 ómetanleg ráð fyrir farsælan feril þinn í Evrópublaðamennsku.

1. Ekki viss um hvernig ESB virkar eða hvaða stofnanir koma við sögu? –> Skrifaðu bara „Brussel“.

2. Þýskaland er almennt talið mikilvægt í evrópskum stjórnmálum og blaðamenn vita hvernig á að koma því á framfæri: Ef Þýskaland tekur virka afstöðu á einhverju málefnasviði, skrifaðu þá bara eitthvað um „þýsk yfirráð“. Ef þú vinnur fyrir breskan fjölmiðil, bættu þá við einhverjum lúmskum tilvísunum í seinni heimsstyrjöldina. Ef Þýskaland heldur sig til hlés í viðkomandi stefnumálum, skrifaðu þá að Þýskaland sé að yfirgefa ESB og hafi greinilega tekið upp einhliða stefnu. Ef þú vinnur fyrir breskan fjölmiðil gætirðu bætt við einhverju um seinni heimsstyrjöldina.

3. Fannstu einhverja ESB skýrslu þar sem stuttlega er minnst á þitt eigið land? –> Þetta er klárlega djöfulleg áætlun um að grafa undan lýðræðinu.

4. Almenn regla: Það er algjör óþarfi að greina á milli ólíkra evrópskra stofnana og samtaka. Hverjum er ekki sama hvort um er að ræða Evrópuráðið, leiðtogaráðið, ráðherraráðið, framkvæmdastjórnina, Evrópudómstólinn eða Mannréttindadómstól Evrópu? –> Skrifaðu bara eitthvað um „Evrókrata“ og „umboðslausa útlenska Evrópudómara“ sem eru að skipta sér af þínu heittelskaða landi [takk Andrew!]

5. Ertu í Brussel og lendir í því að að það eru fjölmargir viðburðir í gangi á sama tíma?  –> Þetta er að sjálfsögðu skýrt merki þess að ESB er ekki að sinna mikilvægu málunum! (Mikilvæg mál = viðburðir sem þú ferð á)

6. Ekki alveg klár á því hvað er að gerast í ESB? –> Ekkert vera að ómaka þig með því að hringja í einhvern í Brussel. Skáldaðu frekar einhverjar sögur um banana eða endurnýttu einhverja grein sem þú last fyrir hálfu ári síðan. Ef þú býrð yfir miklum metnaði, hringdu þá í fjölmiðlafulltrúa einhvers flokkanna í þinni eigin höfuðborg eða sjóddu eitthvað upp úr nýlegum bæklingi frá þeim.

7. Heyrðirðu einhvern Evrópuþingmann eða þingmann á einhverju þjóðþinganna setja fram umdeilda yfirlýsingu eða skoðun? –> Byrjaðu þá greinina með „ESB ætlar að…“ eða „X-land vill…“ Ef viðkomandi Evrópuþingmenn eða nefndir segja eitthvað ögrandi er algjörlega nauðsynlegt að bæta við forskeytinu „háttsettur“, „áhrifamikill“ eða „lykil-“. [takk Tim Jones]

8. Staðreyndir eru ofmetnar. Ekkert vera að skoða frumskjölin frá ESB. Það er algjör óþarfi að skilja muninn á hvítbók, grænbók, skýrslu, reglugerð eða tilskipun. Það er mikið einfaldara að skrifa um „brjálaðar hugdettur skriffinnanna í Brussel“. Ef þú ert með hugmynd að góðri ESB sögu, láttu þá alls ekki staðreyndir eyðileggja hana. Það tékkar enginn á því hvort ESB-sögur séu sannar hvort eð er. ESB er leiðinlegt og vont og það vita auðvitað allir. Auk þess er eina markmið ESB að framleiða óþarfa reglugerðir (einnig kallað „skrifræði“).

9. Notaðu orðin „skrifræðið í ESB“ eða „möppudýrin í Brussel“ eins oft og þú getur. Reynsluboltarnir í letilegri ESB-blaðamennsku tala einfaldlega um „Evrókratana“. (Takk Gawain). Á meðal hjálplegra lýsingarorða í þessu samhengi eru „umboðslaus“, „spilltur“, „ofurlaunaður“, „ofur-eftirlaunaður“ og „latur“. Listinn er ekki tæmandi og hægt að aðlaga hann eigin blaðamennskuþörfum. Þú gætir líka notað „embættismaður ESB“ eða „fulltrúi ESB“, ef þú fylgir reglu 4.

10. Ekkert minnast á að ráðherrar gætu haft neitunarvald gagnvart stefnu ESB. –> Skrifaðu frekar um hvernig ESB rústar fullveldi þjóðríkjanna.

11. Finnst þér ESB of flókið og að allt gerist þar frekar hægt? –> Beindu þá bara athyglinni að því að eins brauð er annars dauði, sérstaklega á leiðtogafundum. Eitt ríki vinnur, annað tapar. Þannig er lífið. Þannig er ESB. Einfalt.

12. Góð fyrirsögn er lykilatriði. Dragðu alltaf fram kjánalegu hliðarnar eða tilvísanir í skrítna „Evrókrata“ eða „heimsveldið“. Og mundu að baráttan stendur auðvitað alltaf á milli „Evrópusinna“ og „Evrópuandstæðinga“.

13. Táknmyndir eru meira virði en innihald. Segðu sögur af því hvað fólk fékk í morgunmat eða kvöldmat á fundum eða bara eitthvað um fána og þjóðsöngva. Það er gull. Passaðu þig líka á að blanda alltaf saman persónulegum sögum Evrópuleiðtoganna og staðalmyndum og fordómum um þjóðir og ríki. Þú trúir því varla, en þetta á alltaf eftir að svínvirka!

14. Það er alltaf frábært að segja frá fjárveitingum ESB. Spilling, sóun og furðuleg verkefni. Passaðu þig bara á að minnast ekki á að ESB er ekki eitt um að ráða fjárútlátum. Slepptu því líka að minnast á jákvæð dæmi. Það mun bara eyðileggja söguna. Hér er mikilvægt að muna að peningar frá ESB eru samkvæmt skilgreiningunni slæmur hlutur. Reyndu því ekki að útskýra af hverju ESB fjárveitingar eru yfir höfuð til.

15. Fjárlög ESB og fjárlagaviðræður bjóða upp á mýgrút tækifæra fyrir lata blaðamenn. Þú gætir skrifað um að bókhald ESB hafi ekki verið samþykkt í fjölda ára – og sleppt því að minnast á reglur um endurskoðun. Þú gætir líka skrifað eitthvað um hversu mikla peninga landið þitt borgar í sjóði ESB – og sleppt því að minnast á að hugsanlega fái það eitthvað til baka. Ekki falla í þá gryfju að vísa í einhverjar opinberar útgjaldagreiningar og áætlanir. Ef þær eru til, þá hljóta þær að vera vitlausar. Ef þær eru ekki til er klárlega um samsæri að ræða. Notaðu frekar yfirlýsingar úr öðrum dagblöðum eða frá einhverjum vafasömum hugveitum. Mundu bara að spyrja ekki neinna spurninga. Pældu aldrei í því hvað ESB notar peningana í. Gerðu bara ráð fyrir því að „Brusselvaldið sólundi öllum peningum sem það kemst yfir“. Fjárlagaviðræður snúast um einfalda skiptingu kökunnar. Hér gildir því regla 11. Þaða er ekki til neitt sem heitir „evrópskir hagsmunir“.

16. Sameiginlegi markaðurinn hefur í för með sér samkeppni sem gæti falið í sér að útlensk fyrirtæki vinni útboð í þínu landi. Ef það gerist  skaltu einblína á að þetta er „útlenskt“ fyrirtæki. Settu fram einhverjar ásakanir um spillingu. Skrifaðu um hversu mörg störf muni tapast. Vertu ekkert að minnast á þau störf sem skapast. Ef þú ert mjög metnaðargjarn letiblaðamaður skrifaðu þá um hvernig samkeppnislöggjöfin í ESB er hönnuð til að leggja efnahagslífið í þínu landi í rúst.

17. Ekki leggja á þig að læra erlend tungumál. Þú hefur engin not fyrir slíka kunnáttu í ESB blaðamennsku. Þú getur alltaf stólað á alþjóðlegar fréttaveitur.

18. Vertu áskrifandi að öllum þeim „hugveitum“ og „viðskiptasamtökum“ sem eru í miklum metum meðal kollega þinna. Skrifaðu (klipptu/límdu) stuttar greinar annað slagið. Ekki vísa í heimildir.

19. Samhengi er ofmetið. Fyrirsagnir eru mikilvægari. Finndu bara bestu tilvitnanirnar, án tillits til samhengis. Notaðu góðar tilvitnanir – jafnvel þótt þær séu frá síðustu viku. Það er algerlega ástæðulaust að fara að athuga hvort eitthvað hafi breyst síðan þá.

20. Ekki tala við andstæðingana eða þá sem gagnrýna greinarnar þínar. Þetta eru algeng byrjendamistök sem ber að forðast.

Stóra hinsegineggjamálið – sjáið myndirnar!

Birt af
Svara

Ég er að selja súkkulaðipáskaegg. Þetta er fjáröflun sem snýst um að komast með kórnum mínum til Færeyja í sumar. Kórinn heitir Hinsegin kórinn. Tilgangur með förinni er að koma fram á Gay Pride í Færeyjum og styðja vini okkar á eyjunum. Með þessu viljum leggja okkar litla lóð á vogarskálar baráttu þeirra fyrir mannsæmandi lífi. Minna má það nú ekki vera – enda hefur hinsegin fólk í Færeyjum átt mjög erfitt uppdráttar hingað til.

Eftirfarandi myndasaga lýsir nokkuð sérstöku atviki sem átti sér stað í morgun og tengist þessari fjáröflun.

Þetta byrjaði sumsé með því að vinkona mín gerðist svo elskuleg, og djörf, að auglýsa eggjasöluna mína á Facebookveggnum sínum. Djörf segi ég, því eins og hendi væri veifað voru fordómakallarnir komnir á kreik… Þeir eru náttúrulega vel þjálfaðir í því að þefa uppi allt sem er hinsegin. Svona aðallega til að fordæma og sýna okkur hinum sinn innri mann. Af hverju þessi þörf er sprottin er mér hulin ráðgáta.

[Mynd fjarlægð þann 29.2.2012 vegna athugasemda]

Fordómakallarnir skilja ekki og þola ekki að fólk hafi hinsegin félög, kóra og klúbba. „Þetta hlýtur að vera einhver fötlun!“ segir einn. „nkl óþolandi!“ segir annar. Svo klappa þeir hvor öðrum á bakið. Þegar þeim er mótmælt tala fordómakallarnir um að samkynhneigðum sé alls ekki meinað að vera í neinum félögum. En gleyma því að fólk er nú oftast ekki hrakið á braut með beinum ákvæðum þar um í félagslögum. Fólk er yfirleitt hrakið á braut yfirvegað og hljóðlega. Með „bröndurum“, háði, nú eða jafnvel skipulögðu einelti. En eins og ég segi – mjög hljóðlega.

Á myndina (að neðan) vantar inn komment fordómakallanna sem bar í sér fullyrðinguna um að hinsegin félög meinuðu gagnkynhneigðum aðgang… Þetta eru vel þekkt og týpísk varnarviðbrögð. Valdið hrekkur í vörn eins og sært fórnarlamb og fer að saka þann sem raunverulega sætir kúguninni um að vera að mismuna.

[Mynd fjarlægð þann 29.2.2012 vegna athugasemda]

Fordómaköllunum til upplýsingar og huggunar get ég bent á að vel flest hinsegin félög taka öllum opnum örmum, óháð kyni eða kynhneigð. Það gerir Hinsegin kórinn sannarlega. Hér er svo t.d. tilvitnun af Spurt og svarað síðu Gay Games – sem eru einskonar „Ólympíuleikar“ hinsegin fólks:

Fyrst þið haldið Hýrleika [Gay Games], af hverju er þá ekki hægt að halda „gagnkynhneigða leika“?

Í raun er það svo að flesta íþróttaviðburði má kalla „gagnkynhneigða leika“, þar sem gengið er út frá því að allir þátttakendur séu gagnkynhneigðir. Og þar sem samkynhneigðir þurfa að fela kynhneigð sína.

Það má segja að Hýrleikarnir séu sjálfir einnig „gagnkynhneiðir leikar“. Allir eru velkomnir, óháð kynhneigð og talið er að um 10% þátttakenda á hverjum Hýrleikum séu gagnkynhneigðir. Oft er um að ræða vini og fjölskyldu hinsegin þátttakenda sem taka þátt til að sýna stuðning sinn og samstöðu.

En þessi rök duga auðvitað skammt. Fordómakallarnir þykjast vita (sjá fyrir neðan) að myndun tengslaneta hinsegin fólks snúist um ekkert annað en flokkun. Gettóvæðingu. Að vilja ekki vera með hinum. Vera sér. Banna hina. Og auðvitað að klúbbar hinsegin fólks snúist einungis um það hverjum maður sofi hjá.

Af hverju menn geta ekki verið í félagsskap annara án þess að menn pæli hvað eða hvernig þú sefur hjá? Ef það eru fordómar þá er ég bara happy að hafa þá.

Fordómaköllunum til upplýsingar get ég sagt að ég hef tekið þátt í íþróttastarfi þar sem aðallega voru saman komnir gagnkynhneigðir ungir karlar. Og þar sem hómófóbían fékk að grassera óáreitt. Samt hafði hópurinn iðulega í frammi einhverjar undarlegar tilvísanir í „kynlíf“ í búningsklefanum. Einhverja mjög svo sérstaka kynlífstilburði. Eitthvað svona „grín“. Typpi í andlit. Pung í andlit. Rass í andlit. Erótísk „gamnislagsmál“, strokur og runk.

Aldrei á minni lífsfæddu ævi hef ég verið staddur í hópi þar sem menn voru jafn uppteknir af kynlífi og kynlífshegðun annarra. Það þarf sko ekkert hinsegin fólk til. Það þarf bara svona 2-3 gagnkynhneigða karlmenn.

[Mynd fjarlægð þann 29.2.2012 vegna athugasemda]

Að þessu sögðu verður auðvitað að minna á að páskaeggin góðu er auðvitað hægt að panta hjá mér. Annað hvort hér – nú eða á Facebooksíðunni minni „Borðum fordómana burt og sendum Hinsegin kórinn til Færeyja.“ Um er að ræða 900 g egg frá Kólus – full af allskonar nammi. Gerðirnar eru tvær: venjulegt egg á 3.000 kr. eða fótboltaegg (að sjálfsögðu) á 3.100 kr.

Verið nú dugleg að panta og borða súkkulaði um páskana. Nú gildir ekkert bull um „mínútu í munni og mánuð á mjöðm“. Nú er mantran: „Meira súkkulaði – Meiri söngur – Minni fordómar!“

Megi hinsegin krafturinn vera með ykkur. ;)

Ofbeldi gegn hinsegin fólki – afstaðan felst í þögninni

Birt af
Svara

Ég hef fylgst nokkuð með máli foreldranna í Brekkuskóla sem nú hafa fengið sig fullsadda af biblíustuddum hatursáróðri Snorra Óskarssonar í garð hinsegin fólks. Ég tek hattinn ofan fyrir þessu fólki og fagna því að það skuli nú rísa upp og mótmæla ofbeldinu sem hefur fengið að streyma úr hans munni um árabil – í skjóli hins opinbera menntakerfis. Já köllum þetta bara réttum nöfnum. Hatursáróður Snorra, og fleiri af hans sauðahúsi, er ekkert nema ofbeldi. Það er því orðið löngu tímabært að yfirmenn hans taki af skarið og axli sína ábyrgð. Ef ekki með alvarlegum áminningum eða uppsögn, þá með eigin brotthvarfi.

Ofbeldi gegn hinsegin ungmennum verður að linna

Allt of lengi hafa menn farið í kringum málflutning Snorra Óskarssonar, og fleiri hatursmanna hinsegin fólks, eins og köttur í kringum heitan graut. Flestir vísa ábyrgðinni frá sér. Gera lítið úr vandanum. En í hverju er vandinn fólginn? Jú, hann er fólginn í því að málflutningur Snorra og félaga þjónar engum tilgangi öðrum en að jaðarsetja hinsegin fólk. Brjóta niður þá einstaklinga sem verða fyrir honum. Eyðileggja manneskjur. Ekki síst þær sem lifa og hrærast í nærsamfélagi við þá.

Eins lengi og slíkir menn fá að vaða uppi óáreittir, jafnvel með dyggum stuðningi nærsamfélagsins, verða til ungmenni sem þjást af völdum þeirra. Ungmenni sem lenda utan garðs. Ungmenni sem upplifa brotna sjálfsmynd. Ungmenni sem upplifa vanlíðan og ótta. Afleiðingarnar geta verið skelfilegar. Við eigum nefnilega dæmi um hinsegin fólk sem hefur verið hrakið í dauðann einmitt af þessum völdum. Umræðan um sjálfsvíg hinsegin unglinga vestan hafs ætti að vera flestum nokkuð kunn. Þau ungmenni áttu það einmitt flest sameiginlegt að hafa setið undir viðlíka ofbeldi lengi. Og að lokum kiknað undan hatrinu.

Málfrelsi og þöggun

Það er auðvitað stórkostlegt vandamál að svona málflutningur eigi sér stað í skjóli opinbers menntakerfis. En vandamálið liggur ekki síður í því að þegar svona mál koma upp gerist það iðulega að nokkuð fámennur en hávær hópur fer að tala um málfrelsi og réttindi manna til að hafa uppi skoðanir. Og gleymir því algerlega að orðum fylgja ábyrgð. Að orðum er hægt að beita sem vopni í svakalega grimmu ofbeldi.

Um leið gera aðrir lítið úr vandanum. Það er talað um að viðkomandi hafi verið veikur fyrir og átt við erfiðleika að etja af öðrum orsökum – eins og það sé einhver afsökun. Við erum að tala um mannslíf. Í þeirri umræðu gleymist iðulega að kryfja málið og skoða af hverju viðkomandi manneskja var orðin veik. Var það kannski ekki einmitt vegna þess að það var meðvitað og ómeðvitað búið að brjóta hana niður um lengri tíma?

Við höfum dæmi hér á Íslandi þar sem málum hefur lyktað með þessum hætti, sjálfsvígi. Dæmi þar sem samfélagið hefur kosið að þegja málin í hel og sópa vandanum undir teppið. Við þekkjum þessa meðvirkni í nauðgunar og ofbeldismálum og þar sem börn eru beitt beinni kynferðislegri misnotkun. Meðvirknin er ekkert minni hér.

Hinir sterkustu lifa af – en er von fyrir hina?

Þessu skýtur oft og iðulega upp á yfirborðið í þessu samhengi. Talinu um að „það sem drepi mann ekki, geri mann sterkari“. Fram á völlinn geysast menn sem telja sig kalda karla. Jafnvel sniðuga. Skilaboð þeirra eru: „Hvaða bölvaður aumingaskapur er þetta? Bíttu á jaxlinn!“ Svona málflutningur er einfaldlega ósmekklegur og um leið grafalvarlegur. Hann bendir til þess að viðkomandi vilji ekki horfast í augu við vandann (eða sjái hann jafnvel ekki) og finnist allt í lagi að fólk sé lagt í einelti. Sá sem talar með þessum hætti er ekki einungis að réttlæta ofbeldið. Hann gerist einnig sekur um skort á mannlegri samkennd og samúð. Hann gasprar án þess að þekkja nokkuð til líðan fórnarlambsins. Hvað þá að hann hafi reynt að setja sig í spor þess.

Það að fólki taki undir svona málflutning, eða mótmæli honum ekki, segir okkur líka einmitt svolítið um samfélagið sem við búum í. Það segir okkur að við búum í samfélagi sem setur ofbeldið hærra en samkennd og samhjálp. Samfélagi þar sem hinn „sterkasti“ lifir af. Þar sem þarf að gera „menn“ úr „aumingjunum“. Ég hélt, eða var kannski fremur að vona, að við værum komin lengra á veg í átt að samfélagi sem tekur utan um fólkið sitt og passar upp á það. Í átt að samfélagi sem virðir manneskjuna, hvernig sem hún er, og áttar sig á því að öll mannslíf eru jafn dýrmæt.

Þessi mótmæli fyrir norðan kveikja samt með manni vonarneista. Gleymum því nefnilega ekki að það felst afstaða í afstöðuleysinu. Það felst afstaða í þögninni.

Nú er tími til að tala. Og mótmæla hástöfum.

Ísland – fyrir skrípó fólk

Birt af
Svara

Fann smá tíma til að taka púlsinn á fjölmiðlaumfjölluninni. Að sjálfsögðu ber umfjöllun um saltmálin hæst. A.m.k. næsta sólarhringinn. Svo deyr hún út. Finnst alveg ótrúlega týpískt að nú skuli saltumræðan einkennast af réttlætingu og afneitun. En auðvitað hlaut það að fara svo.

Fyrirtækin „gerðu þetta í góðri trú“ og almenningur tekur glaður upp hanskann fyrir þau. Nú keppa vitringar götunnar í því að hnussa og hrista hausinn og segja að „engum verði nú meint af nokkrum iðnaðarsaltkornum“. Skítt með réttindi neytenda. Skítt með gegnsæjar og réttlátar reglur. Skítt með eftirlit og öryggi. Kyngjum bara heila helvítis kjaftæðinu og þegjum. Iðnaðinum allt! Auðvaldinu rest!

Af sannri íslenskri heimsku og misskildu stolti er skipulega litið undan. Og ef fólk leikur ekki þann ljóta leik, og lætur viljandi hafa sig af ginningarfíflum, þá stingur það hausnum þéttingsfast í steininn og segir um djöfullegt samsæri Evrópusambandssinna að ræða. Og meinar það af öllu hjarta.

Ísland – fyrir skrípó fólk

Landnám Jóns Yngva

Birt af
Svara

Lauk í kvöld við lestur Landnáms – ævisögu Gunnars Gunnarssonar rithöfundar eftir Jón Yngva Jóhannsson, bókmenntafræðing með meiru. Rúmlega 500 síðna, og að því er virðist óárennilegur múrsteinn frá Máli og menningu sem maður rennur þó í gegnum miklu hraðar en útlit var fyrir í upphafi. Jóni tekst nefnilega mjög vel upp við að skapa spennu og halda manni við efnið. Í einu orði sagt: frábær.

Það er hreint út sagt með ólíkindum hvað hægt er að soga mann af miklu afli inn í heim persónu sem maður hafði í raun og veru takmarkaðan áhuga og þekkingu á. En það tekst Jóni sannarlega. Hann lýkur upp fyrir lesandanum dyrunum að heimi Gunnars og tekst ekki bara að segja sögu mannsins, sem var vel að merkja stórbrotin, heldur fléttar einnig inn í hana greiningu á verkum hans og finnur víða tengingar og snertifleti.

Hinn sjálfstæði og sjálfgerði karlmaður, sem vill ala önn fyrir sér og sínum og engum skulda neitt, en er um leið ófullkominn, breyskur og svikull, fer eins og rauður þráður í gegnum bókina. Og myndin af honum verður aldrei svarthvít eða leiðinleg, einkum vegna þess að Jón nálgast manninn stöðugt frá ólíkum og oft óvæntum sjónarhornum.

Ég var til dæmis sérstaklega hrifinn af umræðu Jóns um ímynd hins gagnkynhneigða karlmennis, sem Gunnar ljær aðalsöguhetjunni í Fjallkirkjunni með því að láta hana sýna megnustu andúð á samkynhneigð. Þar tekst Jóni með sannfærandi hætti að sýna í hnotskurn hvernig hið gagnkynhneigða vald (karlinn) byggir upp þessa hefðbundnu, eintóna og úreltu hugmynd um „sanna“ karlmennsku með því að fordæma samkynhneigð og útskúfa samkynhneigðum sem afbrigðilegum (í neikvæðri merkingu orðsins). Þetta er mikilvægt innlegg í þá miklu umræðu um karlmennskuna sem fram fer í bókinni, en hefur ekki síður gildi fyrir hina víðari samfélagsumræðu nútímans. Þessi aðferð við að byggja upp „sanna karlmennsku“, með því að leggja ofuráherslu á að sýna enga „veikleika“ og sanna að náin og tilfinningarík samskipti manns við aðra karlmenn (oft kallað vinátta eða vinarhót) sé nú samt enginn „hommaskapur“, lifir nefnilega enn sprellfjörugu lífi og gegnsýrir í raun allt okkar samfélag. Sjálfsmynd margra gagnkynkynhneigðra karla nútímans sprettur af nákvæmlega sömu rótum og sú sjálfsmynd sem Gunnar skapar Ugga sínum í Fjallkirkjunni. Þessir Uggar eru sko engir Öfug-Uggar (no pun intended, mohohoho).

Umræðan um tengsl Gunnars við Þýskaland og innlegg hans í alþjóðamál, sem og umræðan um hina eilífu menningarpólitísku baráttu hans, reynist líka frábær samfélagsspegill. Nálgunin er í heildina allt í senn lifandi, gagnrýnin, sanngjörn og vandlega fræðileg og skilar sér í verki sem er miklu stærra en svo að það hafi eingöngu þýðingu í bókmenntasögulegu tilliti. Mér dettur fyrst og fremst í hug pælingar um menningarpólitík, stjórnmálasögu, alþjóðasamskipti og kynjafræði. Hér er einfaldlega á ferðinni saga sem setur meginviðfangsefni sitt, persónu Gunnars, í heimssögulegt samhengi. Á þann hátt að lesandinn hreinlega finnur lyktina af þeim tíðaranda og pólitíska andrúmslofti sem Gunnar lifði og hrærðist í. Ég hika ekki við að kalla þessa bók stórvirki.

Takk fyrir mig Jón. Fullt hús stiga!

Krefst nafnbirtingar meints fórnarlambs Egils

Birt af
Svara

Markaðsráðgjafi 365 krefst þess að DV birti nafn stúlkunnar sem kærði Egil Einarsson fyrir nauðgun. Ber við sanngirnissjónarmiðum, en 365 þvo hendur sínar. Egill er valdamikil opinber persóna og á sem slíkur erindi í fjölmiðlaumfjöllun. Stúlkan er í allt annarri stöðu.

DV birtir í dag frétt undir fyrirsögninni „Markaðsráðgjafi 365: „Hvenær ætlar þú að birta nafnið á stúlkunni?“. Þar er fjallað um fyrirspurn sem Kristján Óli Sigurðsson, markaðsráðgjafi 365 miðla og vinur Egils „Gillz“ Einarssonar, sem 18 ára stúlka kærði nýlega og sakaði um nauðgun, sendi blaðamanni DV. Kristján Óli fer þar fram á að blaðið birti nafn stúlkunnar sem kærði Egil. Spurður að því hvort honum þyki sama ástæða til að birta nafn hennar og nafn Egils segir Kristján við blaðamann DV: „Þar sem búið er að kæra hana fyrir rangar sakargiftir og við því liggur jafn mikil refsing eins og kæran sem hún leggur fram.“ Þess ber að geta að DV greinir frá því að Ari Edwald, forstjóri 365, neiti því aðspurður að Kristján Óli tali á nokkurn hátt fyrir fyrirtækið og taki fram að honum þyki það óviðurkvæmilegt að Kristján skuli hafa sent fyrirspurnina til DV með tölvupósti merktum 365.

Ógeðfelldar aðferðir og gríðarlegur aðstöðumunur

Það verður að segjast eins og er að þessar aðferðir karlpúnganna í stuðningsmannaliði Egils Einarssonar eru vægast sagt ógeðfelldar. Hvers vegna? Áttum okkur á því að það er grundvallarmunur á stöðu þeirra persóna sem um ræðir. Egill Einarsson er opinber persóna og (því miður) fyrirmynd margra ungra karlmanna (og jafnvel fleiri) á Íslandi. Hann sparar hvergi tækifæri til að koma sér að í fjölmiðlum og nýtur sem þekkt persóna og vörumerki mikilla áhrifa og valda. Þetta sést best á hinum mikla og dygga stuðningsmannahópi sem stendur að baki honum og ver hann í bak og fyrir í fjölmiðlum. Oft með því að ráðast á persónu stúlkunnar sem kærði hann. Það er því eðlilegt að fjölmiðlar fjalli um Egil Einarsson, þessa valdapersónu í samfélaginu. Þetta á erindi við almenning. Rétt eins og mál Dominique Strauss-Kahn og fleiri.

Slæmar aðstæður gerðar verri

Stúlkan sem kærði hann er hins vegar ekki opinber persóna. Hún er ungur og valdalítill einstaklingur „úti í bæ“. Hún hefur ekki her fólks í kringum sig til að lyfta sér á stall. Hvað þá að verja sig. Hér verður líka að bæta því við að þótt enginn sé dæmdur sekur uns sekt hans er sönnuð, verðum við líka að ganga út frá því að hún sé að segja satt. Þótt annað kunni að koma í ljós síðar (sem skv. tölfræðinni er þó afar ólíklegt).

Í þessum aðstæðum má gera ráð fyrir að viðkomandi manneskja sé hrædd, áhyggjufull, kvíðin, full vonleysis og skammar og jafnvel sakbitin. Að hengja stúlkuna út með því að birta nafn hennar, eins og Kristján Óli fer fram á, ofan á allt annað, myndi auka álagið og gera aðstæður hennar mun verri. Jafnvel að hreinasta helvíti. Slík opinberun myndi auk þessa helst þjóna þeim tilgangi að gera hugsanlegum fórnarlömbum nauðgana enn erfiðara fyrir og fæla þau frá því að kæra ofbeldismennina. Miðað við það hversu fá nauðgunarmál virðast kærð í dag og hversu fá þeirra leiða til sakfellingar ofbeldismannanna, er þetta eitthvað sem samfélag okkar má einfaldlega ekki við.

Bara alls ekki.

Myndin með bloggfærslunni er af merki átaks karlahóps Femínistafélags Íslands gegn nauðgunum.

Öryggi er miklu meira en hervarnir

Birt af
Svara

Umhverfisvá, mengun og náttúruhamfarir eru áberandi í áhættumati fyrir Ísland frá 2009. Starfshópurinn að baki áhættumatinu nálgaðist öryggismálin með nýjum og femínískum hætti. Matið liggur nú til grundvallar nýrri þjóðaröryggisstefnu.

Starfshópurinn tók mið af þróuninni á Norðurlöndum, í öðrum Evrópuríkjum og Bandaríkjunum, sem hann sagði einkum hafa falist í útvíkkun öryggishugtaksins. Það næði nú yfir nýjar hnattrænar ógnir, en ekki eingöngu ríkisvald og hervarnir. Um væri að ræða samfélagslega áhættuþætti eins og skipulagða glæpi, hryðjuverk, efnahagskreppur, ólöglega fólksflutninga, mansal, fjarskipta-, net- og orkuöryggi, náttúruhamfarir, matvælaöryggi, farsóttir og umhverfisslys. Hefðbundin mörk innra og ytra öryggis ríkja ættu ekki lengur við. Viðbúnaður tæki nú oftar mið af „áhættu“ og „veikleikum“ ríkja, samfélaga eða grunnvirkja á borð við efnahags-, orku- og samgöngukerfa, fremur en beinni ógn. Þá ræddi hópurinn hugtakið „mannöryggi“.

Þessi breytta nálgun skýrist af áhrifum kvenna á alþjóða- og öryggismál síðustu ára. Málaflokkurinn hefur frá upphafi nær eingöngu verið á forræði karla, hvort sem horft er til ákvarðanatöku eða fræðimennsku, og einkennst af áherslu á hernað og átök. Kvennabarátta og skrif femínískra fræðimanna hefur verið mikilvægt og löngu tímabært innlegg í umræðuna um endurskilgreiningu á öryggishugtakinu, ekki síst í ljósi áhrifa stríðsátaka á konur (konur og börn eru t.d. um 80% flóttamanna).

Umfangsmikil áhrif loftlagsbreytinga

Í áhættumatinu er áhættan greind í þrennt: þjóðaröryggi, samfélagslegt eða borgaralegt öryggi og hnattræna og þverþjóðlega þætti. Áhættan í hverjum flokki er metin, en áhættuflokkunum ekki forgangsraðað. Nokkrir þættir voru sérstaklega skoðaðir: öryggi fjármálakerfisins, hernaðarógnir, heilbrigðisöryggi og farsóttir, hryðjuverk, gereyðingarvopn, skipulagðir glæpir, mansal, fólksflutningar, fjarskipta-, net- og orkuöryggi, siglingaöryggi og mengunarvarnir, matvæla- og vatnsöryggi og umhverfisógnir, náttúruhamfarir og loftslagsbreytingar.

Umhverfisógn er í matinu skilgreind sem umhverfisbreyting, af manna eða náttúru völdum, er geti skaðað heilsu fólks, haft neikvæð áhrif á atvinnu- og viðskiptaumhverfi, ógnað tilveru dýra- eða plöntutegunda eða raskað vistfræðilegu jafnvægi. Ógnin geti verið staðbundin eða náð til stórra svæða og sé hnattræn í verstu tilfellunum. Þar megi nefna þynningu ósonlagsins, mengun sjávar, útrýmingu dýra- og plöntutegunda, þverrandi neysluvatn og náttúruauðlindir og aukna landeyðingu. Mest fari nú fyrir loftslagsbreytingum, sem muni í framtíðinni hafa mikil áhrif á t.d. matvælaöryggi, mengunarslys á norðurslóðum, fólksflutninga og farsóttir.

Helstu umhverfisógnir

Áhættumatið segir viðvarandi líkur á hættuástandi á Íslandi vegna náttúruhamfara. Helstu ógnirnar séu eldgos, jarðskjálftar, snjóflóð, óveður, aurskriður, sjávarflóð, flóð í ám og vötnum, flóðbylgjur af hafi og jökulhlaup. Auk þess gæti loftslagsbreytinga nú þegar. Sjávarhiti hafi t.a.m. hækkað, með tilheyrandi áhrifum á fiskistofna og eins bráðni jöklar hraðar en áður. Þá sé á næstu árum gert ráð fyrir a.m.k. hálfsmetra hækkun á yfirborði sjávar, allt frá Vík til Akraness. Aðgerðarleysi muni auka hættuna á náttúruhamförum en varlega sé farið í allar framtíðarspár, enda hafi lítið verið unnið með loftslagsbreytingar í almannavörnum hér á landi hingað til.

Lögð er áhersla á að umræða og aðgerðir megi ekki einskorðast við aðlögun, vöktun og viðbragðsáætlanir. Mótvægisaðgerðir þurfi einnig að koma til. Þá segir að ríki leggi mismikla áherslu á loftslagsbreytingar í varnar- og öryggismálum. Bretar og Finnar geri t.d. mikið úr þeim, en Frakkar alls ekki. Almennt séu þó loftslagsbreytingar farnar að hafa áhrif á öryggisstefnu ríkja.

Viðbrögð íslenskra stjórnvalda

Starfshópurinn lagði m.a. til mörkun skýrrar þjóðaröryggisstefnu sem tæki mið af útvíkkaðri öryggisskilgreiningu. Þá lagði hann til stofnun neyðaraðgerðarstjórnar sem hefði yfirsýn yfir hverskyns neyðarástand. Alþingi hefur nú brugðist við og ályktað um mótun þjóðaröryggisstefnu á grundvelli áhættumatsins og alþjóðlegum skuldbindingum, en sérstök þingmannnefnd á að skila tillögum um mitt næst ár. Þá er áhersla á baráttuna gegn loftlagsbreytingum í nýlegri þingsályktun um norðuslóðastefnu.

Ríkisstjórnin hefur einnig brugðist við ákalli um mótvægisaðgerðir. Í aðgerðaáætlun frá 2010 segir að mörkuð hefði verið sú stefna 2007 að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 50-75% til 2050. Eins taki Ísland þátt í átaki Evrópusambandsríkja um 30% samdrátt í losun til 2020. Tíu lykilaðgerðir, eins og uppsetning viðskiptakerfis með losunarheimildir og kolefnisskattur, eru settar í forgang. Í samgöngum er talað um breytt kerfi skatta og gjalda á bíla og eldsneyti, notkun hins opinbera á sparneytnum og vistvænum ökutækjum og eflingu göngu, hjólreiða og almenningssamgangna.

Einnig er talað um notkun lífeldsneytis á fiskiskipaflotann og rafvæðingu fiskimjölsverksmiðja. Þá er einnig talað um aukna skógrækt og landgræðslu, markvisst átak í endurheimt votlendis og eflingu rannsókna og nýsköpunar í loftslagsvænni tækni. Margar þessara aðgerða eru nú þegar komnar til framkvæmda.

Birtist fyrst í „Hnefanum og rósinni“ – landsfundarblaði Samfylkingarinnar, 21. október 2011.

Ferðalag um opinbert rými

Birt af
Svara

Austurvelli í janúar 2009. Mynd: OddurBen

Austurvöllur er vinsæll mót­mælastaður, enda þægi­legt opinbert rými steinsnar frá hinu pólitíska valdi. En hvað um auðvaldið? Neyslu­hyggjuna? Má mótmæla slíku í einkarými Kringlunnar? Hvað ef Austurvöllur væri í einkaeign?

Svarið er nei. Engin mótmæli í Kringlunni. Ekki án leyfis eigenda. Þannig var mótmælendum álversframkvæmda og neysluhyggju til dæmis vísað út í lögreglufylgd sumarið 2007. Þótt færa megi eignarréttarleg rök fyrir ákvörðuninni sýnir hún líka gallana við slík rými: Þau eru byggð á markaðsforsendum einkaaðila en er samt ætlað samfélagslegt hlutverk. Jafnvel á kostnað annarra lausna. Þannig var í byrjun iðulega talað um Kringluna, verslunarmiðstöð þar sem gestir lúta reglum eigendanna, sem „nýjan miðbæ“.

Gegn einkavæðingu opinberu rýmanna

Þessi einkavæðing rýmisins er vandamál, því hún gerist á kostnað almannarýmis. Hugmyndir um hótelbyggingu og flutning húsa við Ingólfstorg eru ágætis dæmi. Eins voru víða áætlanir um að einkarekin fasteignafélög skyldu byggja, eiga og reka eignir á reitum sem áður töldust til hins opinbera rýmis. Afleiðingar þessarar gjaldþrota gróðastefnu sjást nú í gömlum húsum sem grotna niður víða um borgina og ógna opinbera rýminu (og nágrönnum) með bruna- og fokhættu. Dregið hefur úr þessari þróun eftir hrun, en hugsanlega er breytingin einungis tímabundin.

Þetta vandamál er ekki eingöngu bundið Íslandi. Í Bretlandi og Bandaríkjunum hefur almenningur mátt horfa upp á einkavæðingu opinberu rýmanna, og jafnvel heilu miðbæirnir verið afhentir stórfyrirtækjum. Þó ekki án mótmæla. Í Bretlandi hefur lengi verið barist fyrir því að tryggja almenningi rétt til að ferðast um og njóta borgar- og náttúrurýmis. Þannig hafa samtök eins og Open Spaces Society helgað sig baráttunni frá árinu 1865 með þrýstingi, aðgerðum og ráðgjöf til opinberra aðila.

Hvar eru opinberu netrýmin?

Vandamál opinberu rýmanna eru síður en svo bundin borginni og náttúrunni og verða sífellt augljósari í rafrænum heimi hnattvæðingarinnar. Hnattvæðingar sem félagsfræðingurinn Jan Aart Scholte segir að „afsvæðavæði“ tilveru okkar og losi hana við landfræðilegar hömlur í krafti internetsins sem er orðið samofið nánast öllum okkar athöfnum. Í þessu nýja sýndarrými fara samskiptin fram óháð tíma og rúmi. Vinna, viðskipti, afþreying, stefnumót, samtöl. Hvar sem er. Hvenær sem er. Hnattvæðingin býður þannig upp á ótakmarkað frelsi fyrir alla. Eða hvað?

Ekki alveg. Það verður nefnilega seint sagt að internetið sé jafn almennur vettvangur og stræti borgarinnar. Endurteknar rannsóknir, meðal annars alþjóðamálatímaritsins Foreign Policy, sýna að íbúar heimsins hafa mjög ójafnan aðgang að netinu. Bág kjör, langur vinnutími og lélegar tengingar eru meðal þess sem hindrar aðgengi. Þeir sem á annað borð hafa efni á þessu rafræna ferðalagi finna fljótt að það er ekki eins frjálst og ætla mætti. Í fyrsta lagi hefur grunnnetið, sjálft „vegakerfið“, verið einkavætt, þótt vissulega gildi um það strangar reglur. Þjónustan sem ræður niðurhali og hraða er líka í einkaeign. Þá lýtur hið „opinbera rými“ á netinu, samfélagsvefirnir, sömu lögmálum. Það er alls ekkert opinbert. Hér ráða stórfyrirtæki eins og Facebook, Google og Microsoft. Þau setja leikreglurnar. Þau ráða upplýsingunum. Og þau taka iðulega einhliða og duttlungafullar ákvarðanir um hver „lifir“ og „deyr“ í þessu einkavædda sýndarrými. Oft að því er virðist án ástæðu og skýringa.

Birtist fyrst í „Hnefanum og rósinni“ – landsfundarblaði Samfylkingarinnar, 21. október 2011.

Skipulögð þétting er forsenda sjálfbærs borgarsamfélags

Birt af
Svara

Borgarráð Reykjavíkur samþykkti fyrir stuttu húsnæðisstefnu til næstu tíu ára. Stefnan fellur vel að áætlunum um þétta og sjálfbæra borg og gefur fyrirheit um aukið framboð smáíbúða og fjölbreyttari og ódýrari búsetumöguleika.

Húsnæðisstefnan miðast við að allir borgarbúar hafi öruggt húsnæði á viðráðanlegu verði, og þar er fjallað um þarfir allra borgarbúa, óháð stærð og gæðum húsnæðis, eða hvort um er að ræða eignar- eða leiguhúsnæði. Markmiðið er að tryggja fjölbreytt framboð húsnæðis í hverju hverfi og stuðla að fjölgun leigu- og búseturéttaríbúða, einkum á miðlægum svæðum sem auðveldlega má þjóna með almenningssamgöngum. Einnig á að auka framboð smærri íbúða, óháð eignarformi, til að auka val og möguleika ungs fólks og þeirra sem ekki vilja eða geta lagt mikið eigið fé í húsnæði.

Borgin í lykilhlutverki – fjölbreyttum úrræðum hrint í framkvæmd

Samkvæmt stefnunni á að kortleggja möguleikana á þátttöku borgarinnar í uppbyggingu langtímaleigumarkaðar. Þá á að binda stuðning persónulegum aðstæðum íbúa fremur en ákveðnum íbúðum og stuðla þannig að félagslegum fjölbreytileika í hverfum borgarinnar. Endurskoða skal reglur um sérstakar húsaleigubætur og takmarka greiðslubyrði tekjulágra. Að auki verður stefnt að höfuðborgarsvæði sem einu búsetusvæði, ásamt því að fylgja nýrri húsnæðisstefnu velferðarráðuneytisins, þar sem meginreglan er sú að ríkið sér um almennan húsnæðisstuðning en sveitarfélögin annast sértækan stuðning.

Borgarráð ákvað að hrinda stefnunni strax í framkvæmd og samþykkti að veita vilyrði fyrir lóð fyrir allt að 100 íbúða stúdentagörðum Félagsstofnunar stúdenta við Brautarholt 7. Þá var ákveðið að hefja viðræður við Háskólann í Reykjavík um uppbyggingu stúdentagarða í Vatnsmýrinni. Í þriðja lagi var ákveðið að kanna frekari möguleika á uppbyggingu námsmannaíbúða í samvinnu við HÍ og FS. Í fjórða lagi var samþykkt að skoða hvort gera megi Félagsbústaði að undirstöðu fasteignafélags sem þjóni öllu höfuðborgarsvæðinu. Í fimmta lagi var ákveðið að athuga leiðir til að gera Reykjavíkurborg að kjölfestu við uppbyggingu langtíma leigumarkaðar í borginni. Félagsstofnun stúdenta hefur nú þegar ákveðið að hefja byggingu 280 íbúða í Vatnsmýrinni í desember. Séu þær framkvæmdir taldar með fyrrnefndri uppbyggingu má gera ráð fyrir að yfir 500 námsmannaíbúðir rísi miðsvæðis í borginni á næstu árum.

Þétting borgar og uppbygging sjálfbærs velferðarsamfélags

Stefna og aðgerðir borgarráðs nú ríma vel við áætlanir sem birtast meðal annars í vinnu við Aðalskipulag Reykjavíkur til 2030, en þar eru manneskjan, sjálfbærni og gæði hins manngerða umhverfis í fyrirrúmi. Lykillinn er þétt, fjölbreytt og blönduð byggð og áhersla lögð á gangandi vegfarendur og hjólandi, ásamt almenningssamgöngum. Rætt hefur verið um það allt frá því um 1980 að þétta þurfi byggðina á höfuðborgarsvæðinu til að minnka sóun og bæta lífsgæði. Í skýrslu Skipulags- og byggingarsviðs Reykjavíkur frá 2004 mátti hins vegar glögglega sjá að lítið hafði miðað í þéttingarátt. Tölurnar um landnotkun voru sláandi, en þær sýndu að meira land fór undir umferðarmannvirki en byggð eða 48% á móti 42%. Opin svæði voru á 10% landsins.

Húsnæðisstefnan nýja gefur vonir um hraðari þróun í rétta átt, ekki síst samfara nýlegri metnaðarfullri samgöngustefnu þar sem gert er ráð fyrir að ríki og sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu vinni náið saman að eflingu almenningssamgangna, hjólandi og gangandi umferðar. Skipulagsáætlanir um Vatnsmýri og um þétta og spennandi byggð við gömlu höfnina og á landfyllingum í Örfirisey styðja enn frekar við þær vonir. Ásamt samþykktum ríkisstjórnarinnar um áætlunina Ísland 2020, landsskipulag og svæðisbundnar áætlanir gefur þessi stefnumótun, fyrirheit um heildræna uppbyggingu sjálfbærs velferðarsamfélags.

Birtist fyrst í „Hnefanum og rósinni“ – landsfundarblaði Samfylkingarinnar, 21. október 2011.

Þingmenn í lágflugi

Birt af
Svara

Á föstudaginn var þessu frumvarpi dreift til Alþingismanna. Frumvarpið er flutt af Jóni Gunnarssyni þingmanni Sjálfstæðisflokks, ásamt nokkrum öðrum Sjálfstæðis- og Framsóknarmönnum, og gengur út á lögfestingu flugvallar í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Þingmennirnir segja markmiðið að festa flugvöllinn í sessi í Vatnsmýrinni og vilja gera það með þessu einhliða inngripi löggjafans. Þvert á skipulagsstefnu borgarinnar og algjörlega án samráðs við borgaryfirvöld. Gísli Marteinn Baldursson, borgarfulltrúi Sjálfstæðismanna, brást hressilega við þessu útspili samflokksfélaga á þingi, sagði frumvarpið illa unnið og kallaði það dónaskap, yfirgang og óþolandi ríkisforsjá á Facebooksíðu sinni.

Ég er sammála Gísla Marteini um að þetta flugvallarfrumvarp sé hrákasmíð og freklegt inngrip í skipulag höfuðborgarinnar. Það er ekki í samhengi við neitt annað. Ekki hluti af neinni heildaráætlun eða skipulagi. Það er efnisrýrt, óljóst og órökstutt. Í greinargerð með frumvarpinu er því t.d. slegið fram að varaflugvöllur í Reykjavík spari „töluvert“ fé við flugrekstur, en ekki haft fyrir því að rökstyðja það neitt nánar. Hvað þá að geta heimilda. Frumvarpið er einfaldlega bara tilfallandi og frekjulegur íslenskur yfirgangur, knúinn áfram af geðþótta fremur en hyggjuviti. Og sýnir auðvitað vel hversu heitt „frelsisunnandi“ Sjálfstæðismenn elska kæfandi ríkisfaðmlagið. Það er að segja þegar því er beitt samkvæmt eigin duttlungum.

Það er augljóst að frumvarpið var samið á korteri, eflaust sem eitthvað innlegg í innanflokksátök í aðdraganda landsfundar Sjálfstæðisflokksins. Svona hegðun, að voga sér að nota löggjafarsamkunduna á þennan eigingjarna og hrokafulla hátt, verður að fordæma. Vinnubrögðin lýsa vinnusiðferði á lágu plani og eru nákvæmlega þau sem valda því að fólk missir tiltrú á lýðræðisstofnunum samfélagsins. Með tilheyrandi óbeit og óstöðugleika. Þau grafa með öðrum orðum undan lýðræðinu. Með háttalagi sínu reka þingmennirnir því ekki einungis tunguna framan í kjósendur í Reykjavík. Þeir draga enn frekar úr trúverðugleika Alþingis.

Og senda kjósendum öllum fingurinn.