Nú er átakið Hjólað í vinnuna byrjað og líklegt að umferð hjólandi fólks á götum borgarinnar sem annarsstaðar aukist verulega á næstunni. Það er afar mikilvægt að bílstjórar gefi hjólandi umferð sérstaka athygli og sýni henni tillitssemi.

Höfum í huga að þegar ekið er framúr reiðhjóli þurfa að vera 1-1.5 metrar á milli hjóls og bíls. Ef það pláss er ekki til staðar skapar framúrakstur slysahættu og þá þarf að bíða aðeins með að fara framúr.

Það þarf SVONA mikið bil milli bíls og reiðhjóls

Cycling Scotland er með kynningarátak á þessu öryggisatriði. Kíkið á þetta myndband:

Takið eftir hvernig skilaboðunum er komið til skila með jákvæðum uppbyggilegum hætti. Það mætti sjást meira af þannig nálgun í umferðarfræðslu hérlendis þar sem lenska er að tengja hjólreiðar við tal um dauða og heilaskaða sem er í engu samhengi við þá staðreynd að það er ekkert hættulegra að hjóla milli staða en að ganga. Kostirnir við hjólreiðar vega hinsvegar 20-77 falt meira en áhættan.

Stúlkan nefnir að hún hafi lokið námskeiði í Bikeability / Hjólafærni sem er almennt í boði fyrir skólabörn sem fullorðna í Englandi. Íslendingar mættu með sama hætti leggja meira í fræðslu og minna í þann gamaldags hræðsluáróður sem er landlægur hérlendis að ekki sé minnst á að orðræðan jaðrar oft við einelti gagnvart þeim sem kjósa að hjóla án reiðhjólahjálms.

Ég rakst á fréttina um átakið hér og daglega má lesa hundruðir nýrra frétta og greina um hjólareiðar og hjólamenningu í víðum skilningi þess hugtaks á Hjolreidar.is global edition. Athugaðu hvort þú sjáir ekki eitthvað áhugavert.

Páll Guðjónsson

Það er vart boðlegt að tryggingafélag sem vill láta taka sig alvarlega láti frá sér fréttatilkynningar þar dregnar eru upp áratugagamlar mýtur sem standast ekki skoðun.

Það var gert í grein í Fréttablaðinu 1. maí og aftur í fréttatilkynningu í dag þar sem einnig var snúið út úr tölum í talningu. Samkvæmt tölunum sem koma þarna fram fjölgar þeim sem hjólar um 98 og helst fjöldi þeirra sem hjóla með hjálm nokkurn veginn í stað eða fækkar um 2.25% sem er ekki marktækur munur en fyrirsögnin segir annað: Hjólreiðamönnum með hjálm fækkar um 11% milli ára

Síðan er fullyrt: „reiðhjólahjálmur minnkar líkur á höfuðáverka um 69% og minnkar líkur á alvarlegum höfuðáverkum um 79%.“ Það er ekkert talað um við hvaða aðstæður þessi töfravirkni á að eiga sér stað né hvaðan þessar tölur eru komnar.

Ég veit hvaðan þær koma. Þær eru áratugagamlar mýtur sem er fyrir löngu búið að hrekja. Þær eru stærsta lygin í öryggismálum hjólreiðamanna. Mýtur eru langlífar og hjálpar ekki þegar fjársterk tryggingafélög halda þeim við með áróðri eins og þarna kemur frá VÍS. Morgunblaðið endurbirti þessa vitleysu síðan gagnrýnislaust og fréttir úr fréttaveitu þeirra birtist síðan á fjölda annarra vefa svo mýtan fer víða.

Hér er pistill sem ég skrifaði um þetta: Stærsta lygin í öryggismálum hjólandi þar sem ég reyni að vísa í staðreyndir en ekki mýtur. Á Hjólablogginu er líka að finna fleiri skrif um þessi mál sem og á vef Landssamtaka hjólreiðamanna lhm.is.

Á vefnum cyclehelmets.org má lesa sér til um nýjustu rannsóknir á virkni reiðhjólahjálma og ýmsar mýtur sem er enn haldið á lofti af þeim sem láta sig oft lítið varða um vísindi og staðreyndir og halda því á lofti sem þeim finnst.

Talning VÍS sýnir 9,57% fjölgun þeirra sem hjóla;1045 árið 2011 í 1143 árið 2012 og var þó talið 2011 eftir að átakið Hjólað í vinnuna var hafið. Það er fagnaðarefni enda allra hagur að sem flestir hjóli, hvort sem þeir gera það með eða án reiðhjólahjálms.

Fögnum auknum hjólreiðum þó kannski megi græða meira á bílatryggingum.

Viðbót sett inn 9. maí:

Fyrir þá sem vilja kynna sér málið nánar má benda á umsögn Landssambands hjólreiðamanna um frumvarp til nýrra umferðarlaga sem lögð voru fram  fyrir ári, sem undirritaður tók þátt í að setja saman. Það er aðallega kaflinn með athugasemdum við umsögn Rannsóknarnefndar umferðarslysa sem snýr að þessu máli.

Hún inniheldur einnig:

• Umsögn frá ECF, European Cyclists Federation,
• Athugasemdir við umsögn Rannsóknarnefndar umferðarslysa vorið 2010,við umferðarlög þar sem fjallað er um það sem hér er gagnrýnt.
• Grein úr Læknablaðinu 1996, þar sem fjallað er um einu íslensku rannsóknina á gagnsemi reiðhjólahjálma, sem reynist engin.
• Stuttan kafla úr skjali frá Who sem Rannsóknarnefnd umferðarslysa vitnar til: Steering clear of mandatory helmet use: the Dutch approach to cycling safely

Umsögn LHM við frumvarp til umferðarlaga mars 2011 má lesa hér: PDF skjal.

Páll Guðjónsson

Ný grein eftir Colin F Clarke sem birtist í The New Zealand Medical Journal er áfellisdómur yfir lögum sem banna hjólreiðar án reiðhjólahjálma í Nýja Sjálandi.

Í samantektinni kemur fram að í kjölfar lagasetningarinnar hafi:

• Notkun reiðhjóla dregist saman um 51%
• Áhætta hjólreiðamanna aukist um 20-32% per hjólaða klukkustund
• Lögin áttu þátt í ótímabærum dauðsföllum 53 einstaklinga árlega með því að fæla fólk frá hjólreiðum og þeirri hreyfingu sem henni fylgir
• Lögin ýttu líklega undir mismunun gagnvart hjólreiðamönnum þegar kom að slysabótum og lögfræðilegri meðferð mála.
• Lögin eru líklega andstæð einstaklingsrétti og mannréttinum þar sem þau setja lagalega skyldu á fólk að nota reiðhjólhjálm þrátt fyrir alvarlegar efasemdir um að slík skylda auki öryggi heildarinnar.

Er bann við hjólreiðum án reiðhjólahjálma besta leiðin til að auka lýðheilsu og öryggi þjóðar?

Lögin voru sett í kjölfar samskonar laga í Ástralíu þó kannanir sýndu að þetta væri ekki vænleg leið. T.d. höfðu hjólreiðar barna í New South Wales Ástralíu dregist saman um 44% tveim árum eftir að hjálmaskyldan var sett á. Og skýrsla frá 1985 sýndi að af 20 hjólreiðamönnum sem slösuðust lífshættulega létust 80% vegna fjölda áverka sem gaf sterklega til kynna að reiðhjólahjálmur hefði ekki getað bjargað lífi viðkomandi einstaklinga.

Í nokkur ár var reynt að setja hjálmaskyldu í lög á Íslandi en þegar það gekk ekki var ráðherra gefið vald til að setja reglur án þess að þær fengu lýðræðislega umfjöllun á Alþingi og á þeim grunni var ungmennum upp að 15 ára aldri bannað að hjóla án reiðhjólahjálma 1999. Það var gert án þess að skoða hversu víðtæk neikvæð áhrif hjálmaskylda hafði haft erlendis og líklega aðeins horft til meingallaðra gagna sem ég hef áður fjallað um hér.

Einnig var horft fram hjá íslenskri rannsókn á gagnsemi hjálma sem komst að þeirri niðurstöðu ekki væri marktækur munur á áverkum greinanlegur eftir því hvort hjálmur var notaður eður ei. Fjöldi rannsókna hafa komist að svipuðum niðurstöðum.

Á næstunni verður líklega lagt fram frumvarp um ný umferðarlög þar sem stendur til að lögfesta þessa reglu án nokkurrar endurskoðunar eða rökstuðnings. Þegar frumvarpið var lagt fram á síðasta ári voru ekki talin upp nein rök fyrir ákvæðinu önnur en að lögfesta ætti regluna. Ef einhver hafði eitthvað við það að athuga var þannig í raun sett á viðkomandi öfug sönnunarbyrði. Í athugasemdum þurftir þú að sanna að þetta væri ekki góð lagasetning og virðist hvorki hafa dugað að kalla ítrekað eftir endurskoðun ákvæðisins allan feril málsins frá 2007 eða benda ítrekað á ótal gögn sem mæla gegn lagasetningunni.

Ætti ekki að skoða hvernig þetta ákvæði samræmist nýrri stefnu stjórnvalda í lýðheilsumálum, umhverfismálum, samgöngumálum og s.frv. áður en þessi vanhugsaða regla er sett í lög 2012?

Er til of mikils að ætlast að reynslan af þessari reglu sé skoðuð heildstætt áður en hún er sett í umferðarlög?

Þekking á virkni reiðhjólahjálma og hliðaráhrifum lagasetningar um hjálmaskyldu hefur vaxið mjög á undanförnum árum og niðurstaða er oftast að hjálmar gagnast helst við lítið fall eins og þeir eru hannaðir fyrir en eru nánast gagnslausir við aðrar aðstæður sem þeir eru ekki hannaðir fyrir s.s. þegar hjólreiðamenn verða fyrir bifreið. Það ætti því ekki að þurfa að banna ungmennum sem hafa fullkomið vald á hjóli sínu að nota það sem farartæki milli staða hugnist þeim ekki að gera það með reiðhjólahjálm. Væri ekki nær að kenna þeim tækni samgönguhjólreiða?

Þarf að banna þetta með lögum?

Niðurstaða greinarinnar er að hjálmalögin hafi neikvæð áhrif á eflingu hjólreiða, öryggismál, heilsu, slysabætur, umhverfismál og rétt einstaklinga. Hann metur að lögin valdi 53 ótímabærum dauðsföllum árlega. Almenningur fær þúsundir sekta árlega að óþörfu. Umferðaröryggi og öryggi hjólreiðamanna ætti að auka með heildstæðri stefnu sem eflir lýðheilsu og bætir umhverfi án lagalegrar skyldu til að klæðast reiðhjólahjálmi.

Lesið grein Colin F Clarke sem birtist í The New Zealand Medical Journal:
Evaluation of New Zealand’s bicycle helmet law

Páll Guðjónsson

Enn og aftur hlustaði ég á grátkór einkabílismans fá stórt pláss í fréttatímum í dag yfir meintu bílahatri sem hrekti viðskiptavini af Laugavegi. Þar var því haldið fram að Laugavegurinn væri ein helsta verslunargata landsins með viðskiptavinum sem vildu geta lagt beint fyrir framan verslanir og  stórtapaði ef aðgengi einkabíla að kannski 40 stæðum þar minnkaði. Þetta dæmir sig auðvitað sjálft og á ekkert erindi í fréttir að mínu mati.

Kaupmenn við Laugaveg virðast ekki telja þetta fólk til viðskiptavina heldur að það sé að þvælast fyrir raunverulegum viðskiptavinum sem aðeins leggja beint fyrir framan verslanir þeirra ef marka má yfirlýsingu 40 verslunarmanna í dag.

Það eru fleiri boð og bönn á Laugavegi eins og t.d. er það eina gatan þar sem bannað er að hjóla eftir gangstéttum. Það er fróðlegt að rifja upp hvernig það bann kom til og hér læt ég flakka pistil sem ég skrifaði 1996 og birtist fyrst í Hjólhestinum, fréttabréfi Íslenska fjallahjólaklúbbsins.

Hjólabannið á Laugavegi

Eins og við töluðum um í síðasta Hjólhest hefur lögreglustjórinn í Reykjavík bannað hjólreiðar á Laugaveginum neðan Hlemms með auglýsingu í Lögbirtingablaðinu en margir eiga erfitt með að skilja hvers vegna. Á fundi síðasta vetur vegna þessa máls var fulltrúum hjólreiðamanna sýnd greinargerð Jóns Magnússonar hæstaréttarlögmanns um 4. mgr. 39. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 sem hljóðar svo: „Heimilt er að hjóla á gangstétt og gangstíg, enda valdi það ekki gangandi vegfarendum hættu eða óþægindum. Hjólreiðamaður á gangstétt eða gangstíg skal víkja fyrir gangandi vegfarendum.“

Í greinargerðinni sem Laugavegssamtökin báðu hann að taka saman telur hann upp nokkrar aðrar lagagreinar svo sem „2. mgr. 11. gr. umfl. sem bannar fortakslaust að gangandi vegfarandi leiði reiðhjól á gangstétt og gangstíg“ og reynir að færa rök fyrir því að „víkja megi frá almennum umferðarreglum með merkjum“. Samkvæmt því virðast lög Alþingis mega sín lítils ef lögreglustjóra dettur í hug að setja upp skilti sem segja eitthvað annað. Gróa á Leiti sagði víst gjarnan: „Ólyginn sagði mér, en hafðu mig ekki fyrir því“, en Jón Magnússon lætur næst hafa eftir sér:

„Þar sem ég undirritaður hef ekki mikla reynslu af gangi á gangstéttum á Laugavegi eða annarsstaðar í miðborg Reykjavíkur hef ég spurst fyrir um það meðal fólks sem iðnara er við göngur á þessum stöðum hvort umferð hjólreiðamanna valdi því ónæði, óþægindum eða hættu. Skemmst er frá því að segja, að hver einasti þeirra, sem ég hef spurt um þetta segir umferð reiðhjóla valdi þeim óþægindum og leiði jafnvel til þess að fólk forðast að ganga um gangstéttar á viðkomandi stöðum. Margir nefna dæmi um að reiðhjól hafi rekist á þá eða að þeir hafi iðulega verið í hættu af því að lenda fyrir reiðhjóli. Mér sýnist því einsýnt að það er hreinlega skylda umferðaryfirvalda að banna hjólreiðar á fjölförnustu gangstéttum borgarinnar a.m.k. að deginum til. Annars er umferðaröryggi gangandi vegfarenda fyrir borð borinn.“

Margir geta tekið undir að umferð gangandi við Laugaveginn sé það mikil að hjólafólki sé ofaukið þar á gangstéttum og víst er að ekki sýna allir hjólreiðamenn nægilega tillitssemi. Lausnin er ekki að henda hjólafólkinu út í bílaumferðina heldur að framkvæma skipulagstillögur sem fyrir liggja um lagningu hjólabrautar niður Laugaveginn. Kaupmenn eru víst á móti henni þar sem hún myndi kosta um 40 bílastæði við Laugaveg. Þeir virðast ekki hafa trú á því að fólk sem legði í bílastæðahús og gengi um Laugaveginn verslaði í fleiri verslunum en þeir sem nú leggja beint fyrir framan verslun á stöðumæli sem ekki gefur tíma fyrir ráp í aðrar verslanir.

Ástæðan fyrir því að okkur er svo meinilla við þessa ákvörðun er að þetta opnar leiðina fyrir bönnum annarsstaðar sem myndi hrekja hjólafólk út á götur sem víða eru allt of þröngar, umferðarþungar og hættulegar fyrir hjólaumferð. Það hlýtur að vera réttur allra að fá að fara ferða sinna á sem öruggastan hátt og ég veit um marga sem myndu gefa þennan umhverfisvæna samgöngumáta alveg upp á bátinn ef þeir yrðu reknir út á umferðargötur.

Niðurstaða Jóns segir: „Yfirvöld hafa allar heimildir til að banna eða takmarka akstur reiðhjóla á gangstéttum eða gangstígum hvar sem er í borginni ef hætta er á því að slíkur akstur geti valdið gangandi vegfarendum hættu eða óþægindum. Yfirvöldum ber skylda til að banna hjólreiðar á gangstéttum eða gangstígum þar sem ljóst er að það veldur gangandi vegfarendum hættu eða óþægindum.“…

„Hagsmunir gangandi vegfarenda af því að banna akstur hjólreiðamanna á gangstéttum á Laugavegi eru mjög miklir, en hagsmunir hjólreiðamanna takmarkaðir. Eðli máls skv. er því eðlilegt að banna umferð þeirra. Um er að ræða raunverulegt vandamál og ljóst að fjöldi fólks telur að því sé hætta búin af umferð hjólreiðamanna um gangstéttir í miðborg Reykjavíkur.“

Ólyginn sagði mér að hann hefði ekki mikla reynslu af hjólreiðum eftir Laugavegi eða annarsstaðar í miðborg Reykjavíkur en hafði spurst fyrir um það meðal fólks sem var iðnara við hjólreiðar á þessum stöðum hvort umferð bíla ylli því ónæði, óþægindum eða hættu. Skemmst er frá því að segja, að hver einasti þeirra, sem hann hafði spurt um þetta sagði að umferð bíla ylli þeim óþægindum og leiddi jafnvel til þess, að fólk forðaðist að hjóla um götur á viðkomandi stöðum. Margir nefndu dæmi um að bíll hefði rekist á þá eða að þeir hefðu iðulega verið í hættu af því að lenda fyrir bíl. Honum sýndist því einsýnt að það væri hreinlega skylda umferðaryfirvalda að banna umferð bíla á fjölförnustu götum borgarinnar a.m.k. að deginum til. Annars væri umferðaröryggi hjólandi vegfarenda fyrir borð borinn. Er ekki sjálfsagt að hjólreiðamenn njóti sömu réttinda á götum borgarinnar og gangandi vegfarendur á gangstéttum borgarinnar? Skildi yfirvöldum bera skylda til að banna akstur bifreiða þar sem ljóst er að það veldur hjólandi vegfarendum hættu eða óþægindum? Hagsmunir hjólandi vegfarenda af því að banna akstur einkabifreiða á götum eru mjög miklir, en hagsmunir flestra bílstjóra takmarkaðir enda er reksturinn dýr, mengunin umtalsverð og hreyfingarleysið hættulegt heilsu þeirra auk þess sem auðlindum jarðarinnar er eytt frá komandi kynslóðum.

Því miður er þetta enginn brandari því í vor var hjólreiðamanni veitt áminning af lögreglu fyrir aðbrjóta ofangreind lög þar sem hann leiddi hjólið sitt á gangstétt eftir að dekkið hafði sprungið. Hvaða hagsmunum ætli það þjóni að reka hjólreiðamann með sprungið dekk til að ganga úti á götu?

Páll Guðjónsson
Birtist fyrst í Hjólhestinum október 1996.

Einu sinni var Laugavegur aðal verslunargata borgarinnar. Fyrir hver jól kom svo mikið fólk þangað að versla á Þorláksmessu að verslanir fengu að hafa opið fram eftir kvöldi og mannfjöldinn slíkur að ekki var pláss fyrir bíla og þeim því beint annað. Þá skapaðist gríðargóð stemning á Laugavegi sem enn er minnst og mörgum fannst þessi verslunarferð sú skemmtilegasta í aðdraganda jólanna.

Ég veit ekki nema stemningin hafi verið bílaröð og mengun þessi jól eins og helgina áður þegar ég tók myndbandið sem fylgdi síðasta pistli. Þar sem fólk var að troða sér milli bíla í útblæstrinum, hljómsveit spilaði fyrir bíla fyrir framan Vinnufatabúðina og lítið var gaman fyrr en maður komst neðar í „jólagötuna“ þar sem göturýmið var allt opnað fyrir fólki. Ég missti alveg áhugann á að fara Þorláksmessuferð á Laugaveg þegar ég horfði á fréttatíma Stöðvar2 sem verslunarmenn við Laugaveg höfðu kallað til til að kvarta yfir „lokun“ og sáu lausnina að opna fyrir bílana og tálsýnina um bílastæðið fyrir framan búðina. Þó virtust fleiri á vappi fótgangandi fyrir aftan verslunarmanninn en fjöldi lausra bílastæða.

Sumir verslunarmenn (og fleiri) virðast engan skilning hafa á kostum göngugatna og tala um að Laugavegur sé lokaður, jafnvel allur miðbærinn, ef ekki er hægt að keyra niður Laugaveg og stoppa í stæðinu beint fyrir framan sína verslun. Þó eru í miðbænum þrefalt fleiri stæði en í miðborgum vestur Evrópu og mörg ekki í meiri fjarlægð frá verslun en bílastæðin við Kringluna eru frá verslunum þar. Í reynd eru tvö bílastæðahús í 100m fjarlægð frá þessum fjórum verslunarmönnum sem er minni vegalengd en frá flestum stæðunum við Kringluna að verslunum þar. Ef þú kemur í jólaösinni í Kringluna gæti verið fljótlegra að leggja við Sjóvá og nota brúnna yfir í Kringluna, það eru 200m og 100m í viðbót ef þú ætlar í Hagkaup samkvæmt mælistiku ja.is.

200m í Kringluna og 300m í Hagkaup

Það eru 350m frá miðju nýja bílastæðahúsinu við Smáralind að Hagkaup og bílastæðið við Korputorg er 470m langt. Samt verslar fólk á þessum stöðum svo varla er bílastæðavandamál það sem plagar verslun í miðbænum.

Munurinn á Kringlunni og Laugaveg er aðallega fólginn í því að Kringlan er göngugata en Laugavegur ekki. Flest þekkjum við Strikið í Kaupmannahöfn; göngugata sem er aðal verslunargata borgarinnar. Þar voru verslunarmenn ekki hlynntir breytingunni í göngugötu á sínum tíma en hún hefur sannað gildi sitt. Viðskiptavinir komast alveg í verslanirnar þó þeir geti ekki lagt fyrir framan, frekar en í Kringlunni. Þeir koma líka allan ársins hring og þó er ekki alltaf sól og blíða í Kaupmannahöfn frekar en hér.

En segjum að kaupmennirnir við Laugaveg hafi rétt fyrir sér. Af hverju er Kringlan „lokuð“? Lokuð fyrir umferð einkabíla þ.e.a.s. Væri ekki til mikilla bóta að Laugavegs-væða Kringluna og opna fyrir umferð? Það er ekki minna rými þar en á Laugaveg og vel hægt að ryðja burt nokkrum bekkjum og skrauti og koma fyrir flottum rúnti og sama fjölda bílastæða og á Laugaveg. Það mætti jafnvel selja gullúr og gallabuxur út um bílalúgu. Er það ekki málið?

Ætti ekki að Laugavegs-væða Kringluna með greiðum aðgangi einkabíla?

Eins og sjá má er nægt pláss fyrir rúnnt í Kringlunni - ekki minna en á Laugaveg

Svarið er nei og þessi pistill ádeila en ekki tillaga, sé það ekki augljóst öllum.

Páll Guðjónsson

Stundum segir mynd meira en þúsund orð svo ég setti saman smá myndband sem sýnir stemninguna á Laugavegi síðasta laugardag. Fólk var að versla, sumir í matinn og aðrir fyrir jólin. Það er þó mikill munur á stemningunni í umferðarteppunni efst og þar sem gatan er opnuð öll fyrir fólki.

En af hverju er fólk bara sett í fyrirrúm fyrir jólin og nokkrar vikur á sumrin? Er ekki löngu kominn tími til að stöðva gegnumaksturinn á þessari verslunargötu? Gatan yrði bæði mun meira aðlaðandi fyrir viðskiptavini og líklegra að þeir röltu um og versluðu í fleiri verslunum en tímamörk stöðumæla leyfa. Pör færu jafnvel saman að versla og eiga ánægjulega upplifun í stað þess að annar hlaupi í búð og flýti sér til að ná bílnum þegar hann kemur aftur eftir að hinn keyrir aukahring.

Ég fann ekki mengunarmælingar frá Laugavegi í fljótu bragði en mig grunar að Laugarvegurinn sé ein mengaðasta gata borgarinnar í kyrru veðri og langt yfir heilbrigðismörkum. Það þurfti engin mælitæki þennan dag til að finna munin á loftgæðunum þar sem bílaumferðin var, stybban var óbærileg.

Bara þess vegna væri kannski ástæða til að takmarka umferð eftir Laugaveg í lygnu veðri? Leikskólabörnum í Hlíðahverfi er haldið inni á slíkum dögum vegna loftmengunar. Þarf ekki að huga að heilsu viðskiptavina og starfsfólks við Laugaveg? Loka honum annað hvort fyrir gangandi eða vélknúinni umferð? Hvort ætti að víkja?

En af hverju að fjalla um þetta á hjólabloggi? Jú, það er mikið hjólað eftir Laugaveg upp og niður þrátt fyrir allt. Sá samgöngumáti mætti mæta meiri velvilja verslunarmanna við Laugaveg sem fengu sett upp einu bannskilti landsins við hjólreiðum á gangstéttum. Það bann er óþarft stóran hluta sólarhringsins og einnig þegar umferð gangandi þrengir að, þá stíga menn af sínum hjólum og leiða þau. Á Laugaveg er líka á stuttum kafla fyrsta hjólareinin á landinu.

Fyrir tilviljun var hljómsveitin White Signal að spila á báðum stöðum þegar ég átti þar leið um og eiga þau tónlistina.

Páll Guðjónsson

Það er mikið öryggisatriði að hægja á umferðarhraða því eins og sést á grafinu stóraukast líkur á dauðsföllum þeirra sem verða fyrir bifreið þegar hraðinn fer yfir 30 km/klst.

Lífslíkur / umferðarhraði við slys

Síðasta sunnudag var fórnarlömbum umferðarslysa minnst með einnar mínútu þögn í athöfn við bráðamóttöku Landspítalans. Í fréttaumfjöllun um athöfnina lagði einn viðmælanda, Oddur Eiríksson sjúkraflutningamaður, megináherslu á að almenningur þyrfti að fara að hugsa sinn gang og keyra hægar. „Alvarleiki slysanna er meiri eftir því sem hraðinn er meiri. Almenningur þarf að fara að hugsa sinn gang og fara að keyra hægar.“

1974 ofbauð íbúum í Hollandi fórnarkostnaður umferðarinnar þegar 357 börn létu lífið í umferðinni. Þau mótmæltu undir slagorðinu „Stöðvið barnamorðin“. Í framhaldinu varð hugarfarsbreyting í skipulagsmálum og forgangsröðun breytt. Í dag eru hjólreiðar almennur og öruggur fararmáti og hollendingar njóta þeirra fjölmörgu kosta sem hjólreiðum fylgir.

Síðustu 43 ár hafa samtals 958 manns látið lífið í umferðinni hér á landi samkvæmt upplýsingum úr slysaskrá Umferðarstofu.

Banaslys í umferðinni er algengasta dánarorsök ungs fólks í heiminum í dag og algengasta dánarorsök kvenna á aldrinum 17 – 26 ára á Íslandi, tvöfalt algengari en sjálfsvíg sem er næst algengasta orsökin. Er þetta nauðsynlegur og ásættanlegur fórnarkostnaður eða eigum við að hægja aðeins á bílunum?

Eitt af baráttumálum hjólreiðamanna í Evrópu er að umferðarhraði í þéttbýli verði almennt 30 km/klst. og hefur Evrópusambandið tekið vel í þá kröfu. En þurfa íslendingar að bíða eftir tilskipun frá Evrópu um að setja líf fólks í forgang fram yfir umferðarhraða eða ættu stjórnvöld að byrja strax? Við erum langt komin í því að gera íbúahverfi að 30 km svæðum en það má alltaf gera betur.

Það er kominn sá tími ársins sem  búast má við hálku og þá er nauðsynlegt að hafa nagladekk undir hjólinu. Nagladekkin hafa mikið meiri virkni undir reiðhjóli en bifreið og þurfa flestir að prófa þau til að trúa muninum. Og reiðhjól með nagladekkjum slítur götunum minna en bíl enda er farartækið yfirleitt einu til tveim tonnum léttara.

Ljós eru líka nauðsynleg á veturna, skyldubúnaður á reiðhjólum og mikilvægur öryggisbúnaður. Það hefur verið mikil þróun í öflugum sparneytnum ljósum á reiðhjól svo ég mæli með að fólk skipti út gömlum ljósum sem lýsa lítið. Ódýr hleðslutæki og öflug hleðslubatterí eru seld víða t.d. í Bónus. Sum ljósadíóðuljósin þurfa svo litla orku að þau eru knúin með litlum segli í teinunum og batterí þá óþörf, engin mótstaða og ekkert batterívesen.  Einnig eru borgarhjól oft með innbyggðum rafal í nafi sem knýja ljósin.

Stjórnvöld mættu vera virkari í að hvetji fólk til að hjóla yfir vetrartímann. Þó margir mikli það fyrir sér vita þeir sem það hafa reynt það er í raun lítið mál að hjóla flesta daga ársins. Það þarf bara nagladekk undir hjólið, góð ljós og góð bretti, gjarnan með drullusokk. Samanlagður kostnaður er lægri en að fá sér ný vetrardekk undir bílinn, svo ekki getur þetta talist dýrt. Ef þú googlar vetrarhjólreiðar finnur þú fullt af pistlum með góðum ráðum. Því ekki að prófa að hjóla í vetur?

Mín útgáfa af auglýsingunni

Það gleymist oft þegar á reynir að ekki fara allir um á einkabílum og auglýsir nú Reykjavíkurborg að nagladekk séu óþörf í Reykjavík. Það er þó umdeilt eins og fjallað var um í fréttum Ríkissjónvarpsins 2/11 2011. Í sama fréttatíma var fjallað um skólabörn sem hjóluðu ljóslaus í skólann og talað við Þóru Magneu hjá Umferðarstofu sem vildi beina því til foreldra að gæta að öryggisbúnaði á hjólunum, og tek ég undir það. En ekki minntist hún á ágæti nagladekkja undir reiðhjólum heldur lagði hún aðaláhersluna á notkun endurskins. Endurskin á hjólum gerir í raun lítið í samanburði við gott blikkandi ljós eins og sést á hjólreiðamanninum sem hjólaði framhjá myndatökumanninum.

Orðræðan – er allt spurning um líf eða dauða?

Fulltrúi Umferðarstofu lauk orðum sínum í fréttinni á að endurskin gæti skilið milli lífs og dauða. Með þessu orðfæri má segja að verið sé að varpa ábyrgðinni á hugsanleg fórnarlömb og hættuvæða fararmátana göngu og hjólreiðar. Það er nauðsynlegt að benda ökumönnum á ábyrgð sína í umferðinni.

Í Hollandi eru skýr ákvæði um hver ber ábyrgðina við slys. Gangandi eða hjólandi vegfarandi er ekki hættulegur bílum og bílstjórar því oftast ábyrgir. Í opinberum bækling um hjólreiðar í Hollandi stendur:

Something that should not be overlooked in the safety section: Liability. In some countries, bicycling is seen as causing danger, which sometimes ends up in an anti-cycling policy. The Dutch philosophy is: Cyclists are not dangerous; cars and car drivers are: so car drivers should take the responsibility for avoiding collisions with cyclists. This implies that car drivers are almost always liable when a collision with a bicycle occurs and should adapt their speed when bicycles share the roads with cyclists

Spurning um líf eða dauða var titill annarar fréttar í þessum fréttatíma þar sem var rætt flóttamann um lífshættulegan flótta fjölskyldu hennar á sínum tíma. Í þeirri frétt átti þetta við, hugsanlega líka í fréttinni um öryggi nagladekkja en síst var þörfin á að skjóta þessu inn í tal um endurskinsmerki. Jafn ágæt og þau geta verið í myrkri getur verið of seint fyrir bílstjóra að bregðast við þegar ljósgeisli bifreiðar fellur á þau í borgarumhverfi.

Páll Guðjónsson

Verði óbreytt frumvarp að nýjum umferðarlögum að lögum er ráðherra heimilt að banna hjólreiðar án hjálms. Það vinnur gegn markmiðum stjórnvalda í loftlagsmálum, lýðheilsumálum, umhverfismálum og markmiðum sveitarfélaga um mannvænlegt umhverfi í borgum og bæjum. Umhverfi þar sem hægt er að skreppa á hjólinu eins og maður er klæddur. Þar sem hjólreiðar eru álitin alvöru ferðamáti.

Hjólið er ódýr, árangursrík og hagkvæm leið til að bæta lýðheilsu, draga úr offitu, hjartasjúkdómum, streitu, þunglyndi og mengun. Hjólreiðar eru fjársveltur málaflokkur sem ætti að styðja ekki  kæfa í óþörfum boðum og bönnum. Á Hjólað til framtíðar, ráðstefnu Landssamtaka hjólreiðarmanna, haldin í tilefni Samgönguviku komu sérfræðingar sem starfa að eflingu hjólreiða í Danmörku, Hollandi og Þýskalandi. Öllum bar þeim saman að með markvissri, samstilltri vinnu væri ekkert því til fyrirstöðu að hjólreiðar gætu orðið jafn algengar hér og í þeim borgum sem þau starfa í. Einnig að hjálmaskyldu ætti alls ekki að lögleiða.

Þegar eru hjólreiðum settar óþarfa hömlur í umferðarlögum. Frumvarpið gengur enn lengra og er líklegt til að aftra auknum hjólreiðum og draga úr öryggi þeirra sem hjóla. Þar má nefna ákvæðið sem bannar venjulegar hjólreiðar án öryggisbúnaðar eða öryggisklæðnaðar. Skilaboðin eru skýr, hjólreiðar eru hættulegar. Öruggasti og aðgengilegasti fararmátinn í Reykjavík eru hjólreiðar, slysatíðni á hvern kílómetra er lægri en meðal þeirra sem ganga eða aka. Hjálmaskylda er óþörf og áratugareynsla t.d. ástrala af henni hefur fyrir löngu sannað að hún skilar ekki þeim árangri í slysavörnum sem vonast var eftir. Hinsvegar hamlar hún að hjólreiðar verði almennar en öryggisáhrif fjöldans er einmitt það sem bestum árangri skilar í fækkun slysa. Þetta sannar m.a. árangur Dana og Hollendinga.

Á Íslandi er mikið gert úr hættunni við hjólreiðar, allt í nafni öryggis. Þvert á staðreyndir hafa hjólreiðar ímynd áhættu. Hjólreiðar í Reykjavík eru öruggar. Til mikils er að vinna að hætta stöðugum áróðri um hættur hjólreiða, horfa á heildarmyndina og viðurkenna að kostir hjólreiða eru margfaldir allri áhættu, 77 faldar samkvæmt nýjustu rannsóknum frá Spáni.  Öll ráðuneyti, stofnanir og stjórnsýslustig verða að vera samstíga í því starfi, þ.m.t. þeir sem starfa innan stjórnmálahreyfinga.

„Jákvæð ímynd verður ekki til af sjálfu sér, og þaðan af síður verður henni viðhaldið án markvissrar eftirfylgni. Yfirlýsing þjóðar, atvinnugreinar, stofnunar eða fyrirtækis um eigið ágæti verður marklaus um leið og í ljós koma dæmi sem benda til að yfirlýsingin sé ekki í samræmi við raunveruleikann,“ segir í skýrslu um græna hagkerfið og á við í þessu samhengi.

Ítrekað hefur LHM bent á dæmi þar sem raunveruleikinn er ekki í samræmi við yfirlýst markmið. Nokkur má lesa í umsögnum landssamtakanna um frumvarp til nýrra umferðarlaga. Umsögnina ráðlegg ég öllum að lesa og beita sér fyrir breytingum áður en frumvarpið verður að lögum. Það er mikilvægt að horfa til nýjustu vísindagagna og leyfa skynseminni að ráða  við lagasetninguna en ekki óljósum rökum og hræðsluáróðri.

Páll Guðjónsson

Birtist einnig í Landsfundarblaði Samfylkingarfélags Reykjavíkur, sjá hér.

Ég hjólaði í Hörpu um daginn. Þessu mikla mannvirki er ætlað að vera eitt helsta kennileiti Reykjavíkurborgar og sést hér hvernig það gnæfir yfir miðbænum. Það kostaði um 30 milljarða króna, sem koma að mestu leiti frá ríki og Reykjavíkurborg. Þar af fóru 10% eða 3 milljarðar í bílastæðin 545 undir húsinu sem eru líklega þau dýrustu á landinu eða 5.5 milljón í hvert stæði. (Sjá upplýsingar um kostnað hér)

Á heimasíðu Hörpu eru upplýsingar fyrir gesti hússins um hvernig eigi að koma á viðburði þar gangandi eða í bíl; „ Innkeyrsla er frá Sæbraut, góð gönguleið er yfir Tryggvagötuna að húsinu.  Hægt er að ganga meðfram sjónum og koma að Hörpu austanmegin.  Aðkoman að húsinu frá sjó er sérlega falleg.“ Já, það er talað um aðkomu frá sjó en ekki er minnst á aðkomu eða aðstöðu fyrir þá sem hjóla ferða sinna.

Ég hjólaði því í kringum húsið og um bílageymslurnar dýru í leit að dýrindis hjólastæði. Ég tók eftir því að hönnuðum hússins hafði ekki hugnast að mála bílastæði fyrir fatlaða í bláum lit til að auðkenna þau. Þeir jafnvel merktu þau merkjum sem ég áttaði mig ekki á eins og þessu fyrir ofan. Táknar þetta að stæðin séu fyrir barnafólk sem kemur á undan fötluðum, fyrstur kemur fyrstur fær, eða fatlaða með börn? Eða þetta fyrir neðan, er þetta bara fyrir fatlaðar konur, eða allar konur sem koma á undan þeim fötluðu?

Þetta var ekkert einfalt mál greinilega svo ég tók tvo hringi í leit að einhverju frumlegu sem gæti átt að vera hjólastæði og þetta er allt sem ég fann. Ég myndi ekki þekkja þetta sem hjólastæði nema hvað fólk hafði læst hjólunum sínum við þessa málmstaura. Þeir eru með hvössum brúnum sem rispa hjól, halda ekkert við hjólið og standa ekki í neinu skjóli fyrir veðrunum sem þarna geisa oft.

Samt eru þessi stæði fyrir gesti næstum fullnýtt og sama má segja um hina röðina sem virðist ætluð starfsfólki. Á sama tíma var svipaður fjöldi bifreiða í bílastæðunum en um það bil 500 stóðu auð.

Reykjavíkurborg útbjó góðan staðal fyrir reiðhjólastæði fyrir 10 árum í samráði við hjólreiðamenn í Íslenska fjallahjólaklúbbnum og Landssamtökum hjólreiðamanna. Bogagrind sem er hægt að kaupa í hundraðavís fyrir andvirði eins bílastæðis.

Harpa var mjög mikil hindrun fyrir hjólandi umferð meðan bygging hennar stóð yfir. Hjólaleiðum meðfram Geirsgötu var lokað árum saman þrátt fyrir samþykktar vinnureglur borgarinnar um að hjáleið skuli útbúin. Jú, þegar leiðinni var fyrst lokað var sett upp skilti sem átti að sýna hjáleið; þú áttir að fara yfir götuna og hjóla upp og niður Arnarhól! Ég á mynd af skiltinu einhversstaðar en það hékk ekki lengi uppi. Líklega fauk það í burtu.

Ein leið til að auka hjólreiðar er að bjóða fólk sem fer ferða sinna hjólandi velkomið. Það væri því kjörið að setja nokkra hjólaboga upp í auðum hornum í bílageymslunni. Já eða jafnvel breyta einu eða tveim af þessum rándýru bílastæðum í hjólastæði. Þó við getum svo sem hallað hjólunum upp að vegg eða notað standara þarna inni viljum við helst geta læst hjólunum við eitthvað traust.

Það virðist meira framboð en eftirspurn eftir þessum dýru bílastæðum og kjörið að auka nýtinguna með því að bjóða hjólandi umferð inn. Það væri líka í anda við samþykktir þeirra sem fjármagna ævintýrið.

Bæði ríki og borg hafa markað sér stefnu um að auka hjólreiðar og að gera mismunandi samgöngumátum jafnt undir höfði. Ég sé þess ekki merki í þessu sameiginlega verkefni þeirra að unnið sé í alvöru eftir þeirri stefnu. Verkefni sem hefur kostað 30 milljarða til þessa og liðlega 900 millj. kr. á ári næstu 35 árin að minnsta kosti. Upphæð sem er verðtryggð og skiptist milli ríkisins, 54%, og borgarinnar 46%.

Ef svona stefnumörkun á að hafa einhvern trúverðugleika þarf að vinna eftir henni á öllum stigum og öllum sviðum. Rekstaraðilar tónlistarhússins dýra líka.

Páll Guðjónsson
Myndir: © Páll Guðjónsson