Einhver myndi ef til vill telja að Reykjavík væri paradís þegar litið væri yfir verkefnin sem borgarbúar fá að kjósa um í rafrænni kosningu sem nú stendur yfir. Hefur borgarbúum verið treyst fyrir ráðstöfun 300 milljóna sem þeir geta valið að setja í ýmiss konar viðhaldsverkefni auk verkefni sem kjörnir fulltrúar og embættismenn hafa valið úr innsendum tillögum borgarbúa.

Það er reyndar hálf hjákátlegt að tala um traust í þessu samhengi. Upphæðin sem um er að tefla er lægri en eitt prósent af gjöldum Reykjavíkurborgar á yfirstandandi ári. Viðhaldsverkefnin sem um ræðir eru mörg hver þess eðlis að það er spurning um hvenær, en ekki hvort skuli ráðast í þau. Dæmi um slíkt verkefni er val á viðgerð á hluta tjarnarbakkans, sem er við það að skolast út í tjörnina, sem ég myndi telja að væri forgangsmál og varðaði öryggi borgarbúa. Að leyfa borgarbúum að kjósa um það hvort það verði á þessu ári eða því næsta er varla hægt að kalla raunverulega valkosti.

Andstætt því sem valkostirnir kunna að endurspegla þá er Reykjavík ekki slík paradís að þar séu ekki stærri og mikilvægari mál. Mál sem Reykvíkingar hefðu eflaust fullan hug á að fá að hafa áhrif á. Við höfum séð það á fundum sem borgarbúar hafa efnt til að sínu eigin frumkvæði um t.d. málefni reykvískra grunn -og leikskóla. Miðað við það sem fram hefur komið á þessum fundum eru foreldrar langt frá því að vera verr upplýstir en borgarfulltrúar meirihlutans í Reykjavík um þau málefni. Að treysta þeim frekar til þess að kjósa um nauðsynlegt viðhald en ónauðsynlegar sameiningar á grunnskólum er að mínu viti ágætis vitnisburður um það hversu djúpt áhugi meirihlutans í Reykjavík á beinu lýðræði ristir og á samráði við borgarbúa.

Orkuveita Reykjavíkur sleppti heldur betur fram af sér beislinu í hinu svokallaða góðæri á Íslandi. Fyrir hrun var fjárfest fyrir milljarða króna. Það hefur svo komið á daginn að forsendur þessara fjárfestinga reyndust ekki halda. Skuldir Orkuveitunnar hafa hækkað allverulega vegna gengisbreytinga en tekjurnar hafa ekki aukist til samræmis, þrátt fyrir miklar hækkanir á gjaldskrám til almennra notenda.

Það er augljóslega eitthvað skakkt við þetta allt saman. Orkuveitan er og á að vera fyrirtæki í almannaeigu sem veitir íbúum á suðvesturhorninu lífsnauðsynlega þjónustu. Það ætti að vera nógu einfalt. Væntanlega þótti það bara ekki nógu fínt. Boginn var spenntur hátt og skotið geigaði.

Núna þegar Reykvíkingar standa frammi fyrir því að þurfa að punga út háum fjárhæðum mánaðarlega fyrir grunnþjónustu eða horfa upp á gjaldþrot Orkuveitunnar ætlar meirihlutinn í Reykjavík samt að halda áfram að virkja til stóriðju. Það hljómar hálfpartinn eins og gallsúr gamanvísa þegar lagt er til að fyrirtæki sem nýverið rambaði á barmi gjaldþrots, að sögn borgarstjóra, fjárfesti fyrir milljarðatugi í sömu verkefnum og leiddu fyrirtækið fram að brúninni. Reyndar er fullyrt að þetta sé áhættulaust fyrir Orkuveituna þar sem nýta eigi kosti svokallaðrar verkefnafjármögnunar.

Miðað við lýsingarnar á þessu fyrirbæri tryggir það að hagnaður af virkjuninni rennur allur til Orkuveitunnar en tapið hvílir allt á einhverjum öðrum. Sem sagt algjör snilld. Það verður reyndar fróðlegt að sjá hver verður ginntur til þess að gera slíkan snilldarsamning við Orkuveituna sem tryggi henni þessa afar hagfelldu útkomu. Ætli einhvern rámi kannski í snilldarsamningana sem tryggðu okkur góðærið og gleðina sem rann svo út í sandinn á örfáum klukkutímum haustið 2008? Og hverjir voru það þá sem tóku á sig tapið?

Ákveðið var að ráðast í Hverahlíðarvirkjun til þess að selja raforku til stóriðju á hátindi gróðærisins. Þessari aukabúgrein Orkuveitunnar erum við vinstri græn ekki hrifin af. Sá stóriðjusamningur sem nú er verið að efna er gerður með ýmsum fyrirvörum sem nauðsynlegt er að láta á reyna áður en stóriðjustefnunni verður blint haldið áfram. Þá er ljóst að alvarleg vandkvæði fylgja niðurdælingu affallsvatns og óvissa ríkir um brennisteinsmengun á svæðinu. Ekki hefur fundist lausn á þessum þáttum og með enn einni gufuaflsvirkjuninni gæti vandinn orðið illviðráðanlegur.

Í stuttu máli gæti því niðurstaðan orðið sú að nýja virkjunin dæli upp heitu vatni til þess eins að dæla því niður aftur (sem eykur skjálftatíðni á svæðinu), spúir mengandi gufum yfir íbúa á suðvesturhorninu og framleiðir raforku sem ekki er þörf fyrir núna. Þetta hljómar auðvitað ekki mjög skynsamlega. Hins vegar þurfum við ekki að hafa áhyggjur því samkvæmt forsvarsmönnum Orkuveitunnar verður gerður einhver æðislegur verkefnafjármögnunarsamningur sem leiðir til þess að Orkuveitan getur ekki tapað, bara grætt. Því miður kom þessi frábæri samningur fullseint til sögunnar. Og það sem verra er, það er að Orkuveitan hefur ekki gert slíkan samning við íbúa Reykjavíkur.

Grein sem birtist í Fréttablaðinu 30. mars 2012.

Ekki alls fyrir löngu stóð Skóla- og frístundaráð Reykjavíkur (áður Menntaráð) frammi fyrir því að þurfa að skera töluvert niður. Þurfa er kannski ofsagt – það var pólitísk ákvörðun meirihlutans að skera svona mikið niður í menntamálum en hlífa í staðinn öðrum sviðum. Meirihluti Besta flokks og Samfylkingarinnar var auðvitað fljótur að finna upp á frábærri leið til þess að spara hundruð milljóna króna ef ekki milljarða. Þau ætluðu bara að sameina fullt af skólum og leikskólum og alls konar menntastofnunum. Nýr og skapandi meirihluti.

Í aðdraganda málsins og í ferlinu sjálfu gerðum við Vinstri græn mýmargar athugasemdir og vöktum máls á margvíslegum vandamálum við sameiningarnar. Fag- og stéttarfélög gagnrýndu fyrirætlanirnar líka harðlega, og þegar áformin urðu almenningi ljós bárust jafnframt alvarlegar athugasemdir frá foreldrum.

Tvennt stóð að mínu mati upp úr. Ekkert mat lá fyrir um faglegan ávinning fyrir nemendur borgarinnar og fjárhagslegi ávinningurinn af sameiningunum var sýnd veiði en ekki gefin.

Nú þegar nokkuð er liðið frá því að ákvörðunin var tekin er meintur fjárhagslegur ávinningur umdeilanlegur. Hins vegar blasir við að sameiningarnar skapa hin ýmsu vandkvæði í skólunum. Það hefur sannast á foreldrafundum sem haldnir hafa verið nýlega þar sem foreldrar hafa bent á alvarlega galla á sameiningarhugmyndunum. Auðvitað hafa ákvarðanir líkt og þær að sameina skóla margar hliðar og koma sér misvel fyrir borgarbúa. Eflaust breyta sameiningarnar ekki miklu fyrir stóran hluta þeirra en foreldrar í Grafarvogi hafa sýnt að þær hafa ýmiss konar neikvæð áhrif fyrir börnin þar. Til dæmis hefur óvissa skapast um sérkennsluna og leið barnanna í skólann lengist og þurfa þau að fara yfir fleiri umferðargötur svo eitthvað sé nefnt. Samgöngumál í Hamrahverfinu í Grafarvogi voru einnig lítið skoðuð þegar ákvörðunin var tekin og hefur meirihlutinn ekki beitt sér fyrir því að strætó keyri í hverfið.

Þegar upp er staðið virðist því sem áhrif sameininganna á skólastarf hafi í besta falli verið hlutlaus en því miður neikvæð fyrir alltof marga án þess að nokkur fjárhagslegur ávinningur hafi fylgt sameiningunum. Faglegt starf menntastofnana hefur hins vegar verið sett í uppnám og tekur tíma að leysa úr því. Minnir þetta nokkuð á útrásarvíkingana sem sómdu sér svo vel við að skipuleggja viðskiptalífið á landakorti og reiknuðu sér alltaf gríðarlegan hagnað með aðstoð einhverra fínna reikniformúla. Ekki er nú reynslan af þeirri aðferðafræði góð.

Það verður því að segjast að betra hefði verið heima setið en af stað farið. Þessari ógæfuför hefði meirihlutinn getað afstýrt ef hann hefði hlustað á borgarbúa, kennara, foreldra, fulltrúa minnihlutans og marga fleiri sem bentu á gallana strax í upphafi. En eins og svo oft áður valdi meirihlutinn að skella skollaeyrum við allri gagnrýni og keyra málið í gegn. Fá leik- og grunnskólabörn í borginni, foreldrar þeirra og fagstéttir nú að súpa seyðið af því.

Birtist í Fréttablaðinu 9. febrúar 2012.

Fyrir rúmu ári komst yfirfasteignamatsnefnd að þeirri niðurstöðu að það bæri að skattleggja hesthús eins og atvinnuhúsnæði. Sú tillaga hækkaði skatta á hesthús í Reykjavík. Nú þegar hesthúsaeigendur láta í sér heyra og lýsa óánægju sinni í fjölmiðlum með hækkaðan skatt, þykjast fulltrúar meirihluta Besta flokks og Samfylkingar bera meiri ábyrgð á nýlegri ofankomu en skattlagningu í Reykjavík. Þó hefur meirihlutinn sent Alþingi bréf með ósk um að lögunum verði breytt svo komast megi hjá niðurstöðu yfirfasteignamatsnefndar. Hefði meirihlutanum verið í lófa lagið að gera það fyrir ári síðan, þegar Reykjavíkurborg bárust fréttir af niðurstöðu yfirfasteignamatsnefndar. Hvað um það.

Það er einkennilegt hvernig álagningarhlutfall fasteignagjalda breytist og hvernig meirihlutinn fer með það. Í fyrra varð að hækka álagninguna af því að fasteignamatið hafði lækkað og ekki gat Reykjavík unað við að fá lægri tekjur í borgarsjóð. Núna hækkar hins vegar fasteignamatið en ekkert bólar á viðbrögðum meirihlutans við því. Hann hefur ekki einu sinni velt því fyrir sér hvort ekki megi lækka álagninguna aftur. Kannski er stefna Samfylkingarinnar og Besta flokksins í þessum málum að  best sé að leita allra leiða til að hækka fasteignagjöldin sem mest.

Nú vissum við í VG að hækka þyrfti álögur í Reykjavík og vorum heiðarleg með það í síðustu kosningabaráttu. Okkar stefna var hins vegar alltaf sú að reyna að dreifa byrðunum með sanngjörnum hætti. Stefna meirihlutans virðist helst vera sú að skrúfa upp allt. Nema kannski fasteignagjöld á hesthús skyldi Alþingi leyfa.

Líklega er það niðurstaða meirihlutans að ofan á  gjaldskrárhækkanir og aukinn kostnað við hita og rafmagn, aukinn kostnað við að senda börn í skóla, fara í sund, lægri styrk á frístundakortum og aukinn kostnað við skólamáltíðir og hvað annað sé ómögulegt að fasteignagjöld á hesthús hækki. Hver er líka aflögufær eftir að hafa greitt þetta allt saman fyrir börnin? Eitthvað verður að vera eftir fyrir blessuð hrossin.

Mikið hefur verið gert úr því að í Landsdómi eigi sér nú stað pólitísk réttarhöld. Með því er vísast átt við að um sé að ræða einhvers konar sýndarréttarhöld sem valdhafarnir nota til þess að losna við pólitíska andstæðinga sína með upplognum sökum.

Þeir sem bera slíkt á borð eru hvorki menn mikilla sæva né sanda. Hér verður að hafa í huga að ferlið sem leiddi til ákærunnar hófst með því að Sturla Böðvarsson lagði fram á Alþingi frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Meðflutningsmenn voru forsvarsmenn þeirra flokka sem þá voru á Alþingi, þar á meðal Geir Hilmar Haarde. Var nefndinni sérstaklega falið að kanna hvort einhverjir hefðu gerst sekir um vanrækslu eða mistök við framkvæmd laga og reglna um fjármálastarfsemi. Niðurstaða nefndarinnar var líkt og alþjóð veit sú að þrír einstaklingar hefðu að mati rannsóknarnefndarinnar gerst sekir um slíka vanrækslu, þar á meðal Geir Haarde.

Í kjölfarið var skipuð nefnd undir formennsku Atla Gíslasonar sem lagði til að ákæra skyldi fjóra fyrrum ráðherra. Greidd voru atkvæði um þær ákærur á Alþingi líkt og stjórnarskrá íslenska lýðveldisins gerir ráð fyrir. Í atkvæðagreiðslunni greiddu þingmenn vonandi allir atkvæði í samræmi við sannfæringu sína en ekki af illkvittni eða vegna flokkshagsmuna. Er það sannfæring mín að svo hafi flokkssystkin mín í Vinstri hreyfingunni grænu framboði gert.

Ákærði hefur sem vonlegt er tekið ákærunni illa en Sjálfstæðisflokkurinn hefur eiginlega tekið ákærunni enn verr. Flokkurinn var auðvitað ekki ákærður heldur fyrrum formaður hans. Hvað um það. Flokkurinn hefur nú komið því til leiðar að á Alþingi er fjallað um hvort draga beri ákæruna til baka, láta málið niður falla.
Virðist þá sem margir hafi skipt um skoðun. Við því er vitaskuld ekkert að segja. Öll reynum við nú sjálfsagt að hafa vel ígrundaðar skoðanir. Og í því felst að skipta stundum um skoðun.

Af umræðunni að dæma virðist sem aðdragandi ákærunnar hafi gleymst og jafnvel efnisatriði. Látið er að því liggja að hefndarþorsti reki menn áfram eða löngunin eftir að klekkja á pólitískum andstæðingum. Efni ákærunnar er jafnvel orðið nauðaómerkilegt, „gleymdi að boða einhverja fundi“ er þá sagt. Og reyndar er ákært fyrir að ekki hafi verið haldnir ríkisstjórnarfundir. En jafnframt fyrir það að á þeim fundum sem þó voru haldnir var ekki rætt um vandamál bankakerfisins. Aðrir ákæruliðir lúta svo að því að ekki hafi verið gripið til aðgerða vegna stærðar bankakerfisins, að ekki hafi verið gætt að því að samráðshópur um aðgerðir sinnti störfum sínum og fyrir að hafa ekki tryggt að Icesave-reikningarnir svokölluðu voru ekki fluttir í dótturfélag í Bretlandi.

Athafnaleysið sem í þessum ákæruliðum fólst hafði áhrif til þess að hrunið varð eins og það varð. Mér finnst eðlilegt að við fáum úr því skorið hvort Geir Haarde hafi borið ábyrgð á þessum þáttum og hvort það hafi verið saknæmt af hans hálfu að sinna þeim ekki betur en raun ber vitni. Hitt er svo annað mál að uppgjörið við hrunið felst ekki einvörðungu í þessu ferli sem landsdómsmálið er, heldur er það brot af stærri heild og viðameira ferli sem fer því miður of hægt af stað.

Greinin birtist í Morgunlaðinu 31. janúar 2012.

Meirihlutinn í Reykjavík hefur aldeilis slegið sér við. Aðferð hans við að fjármagna kjarasamningsbundnar launahækkanir leikskólakennara eru sérdeilis útsjónarsamar og frumlegar. Planið er að taka þann kjaraauka sem felst í neysluhléi af leikskólakennurum svo hægt sé að greiða þeim hærri laun.

Nú kom til umræðu fyrir nokkru að afnema neysluhléð. Þá sagði Oddný Sturludóttur formaður skóla- og frístundaráðs um málið í Fréttatímanum þ.3. mars 2011:

„Við erum samt stolt af því að standa vörð um það sem við köllum neysluhlé, sem er tíu tíma greiðsla umfram kjarasamninga og á að vera kjarabót starfsmanna leikskólanna. Bara þetta eru 500 milljónir sem við viljum ekki hrófla við heldur sameina frekar leikskóla.“

Einmitt. En núna þegar búið er að semja um kjör leikskólakennara þá er hægt að afnema neysluhléð. Þetta mætti jafnvel kalla klækjabragð meirihlutans. Það sér það hver maður í hendi sér að ef meirihlutinn hefði afnumið neysluhléð áður en farið var í kjaraviðræður við leikskólakennara þá hefðu launakröfur þeirra auðvitað verið enn hærri. En bravó! Reykjavíkurborg bjargaði sér fyrir horn með því að fresta afnáminu í heilt ár. Og var stolt af.

Ég get ekki sagt að ég sé hissa á viðbrögðum leikskólakennara. Það er með ólíkindum hvernig borgaryfirvöld hafa komið fram við stéttina undanfarið. Stjórnendum hefur verið fækkað með sameiningum leikskóla án þess að sýnt hafi verði fram á neitt hagræði af breytingunum, borgaryfirvöld ætluðu aldeilis ekki að koma til móts við leikskólakennara í kjaraviðræðum þannig að lá við verkfalli, leikskólastjórum hefur vinsamlegast verið bannað að tjá sig við fjölmiðla og nú hefur neysluhlé verið tekið af leikskólakennurum. Þetta er allt til þess fallið að gera fólk sturlað.

… Og á meðan veltir borgarstjórinn fyrir sér hundagerðum og öspum í Tjarnargötu.

Nýlega gaf Reykjavíkurborg út fréttatilkynningu um leikskólamál. Tilefnið var fyrirspurn Ríkisútvarpsins um fjölda lausra plássa í leikskólum borgarinnar. Þeirri fyrirspurn var reyndar ekki svarað í fréttatilkynningunni en það hlýtur að gerast fljótlega.

Ekki ætla ég að velta því fyrir mér að þessu sinni, heldur því sem fram kemur í fréttatilkynningunni. Þar birtist eftirfarandi fullyrðing um fjárframlög til leikskólanna: „Hafa fjárframlög til reksturs leikskólanna hækkað um rúman milljarð frá árinu 2008 og hafa aldrei verið hærri.“ Sambærileg umæli hefur formaður skóla- og frístundaráðs viðhaft sem og borgarstjóri og fleiri fulltrúar meirihlutans. Það vekur svo aftur spurningar um það hvort nýstofnuðu upplýsingasviði sé heldur ætlað að koma á framfæri skoðunum meirihlutans eða réttum upplýsingum. En þessi fullyrðing er frekar hæpin.

Eins og mönnum er sjálfsagt í fersku minni tók verðbólgan nokkurn kipp á Íslandi á árinu 2008 í kjölfar mikillar veikingar íslensku krónunnar. Hefur verðbólgan síðan verið það há að samanburður á tölum á nafnverði á milli þessara ára getur verið afar varasamur. Þegar leiðrétt hefur verið fyrir verðfalli krónunnar verður þessi meinta aukning í útgjöldum til leikskólamála að umtalsverðum samdrætti þrátt fyrir fjölgun barna.

Í fréttatilkynningunni sagði að útgjöld á milli 2008 og 2011 hefðu aukist um milljarð. Þegar útgjöld til leiksskólasviðs síðustu þrjú ár hafa verið færð á verðlag ársins 2011 þá kemur hins vegar í ljós að samdráttur í fjárframlögum upp á sömu upphæð, milljarð. Vegna verðbólgu undanfarinna ára tel ég að þar sé um mun eðlilegri samanburð að ræða.

Hér fáum við allt aðra mynd en þá sem upplýsingasvið Reykjavíkurborgar dregur upp í samstarfi við meirihlutann í Reykjavík. Við verðum auðvitað að hafa það í huga að börnum hefur fjölgað á tímabilinu þannig að fjárframlag per barn á föstu verðlagi hefur líklega dregist mjög saman. Staða leikskólanna er meðal annars af þessum sökum fjarri því að vera jafn góð og látið er að liggja.

Í hádegisfréttum RÚV 8. nóvember tjáði borgarfulltrúi meirihlutans í Reykjavík sig um þá stöðu sem blasir við í málefnum leikskóla borgarinnar. Fyrr um daginn birtist fréttatilkynning frá Reykjavíkurborg um að verið væri að kanna hvort fjárhagur borgarinnar leyfði inntöku barna sem fædd voru 2010 í áföngum. Í kvöldfréttum sjónvarps 9. nóvember heyrðist loks í borgarstjóra og varaformanni skóla- og frístundaráðs. Allt var þetta vel æft, samhæfð viðbrögð og endurómun fréttatilkynningarinnar sem birtist á vef Reykjavíkurborgar. Sem sagt, eitthvað af tölum og útreikningum og fyrirslátturinn að verið sé að taka við stærsta árgangi Íslandsögunnar og ekki sé til nægilegt fjármagn til að setja í leikskólana. Ekkert þeirra (og fréttatilkynningin ekki heldur) gat hins vegar svarað spurningunni sem brennur á fólki með sannfærandi hætti. Af hverju má ekki bjóða börnum þau leikskólapláss sem þó eru laus?

Það er ljóst að stóran hluta lausra plássa má nýta án þess að ráða starfsfólk. Til þess að fylla öll pláss og jafnvel bæta við plássum þarf hins vegar að ráða starfsfólk. Ef leikskólarnir eru nú þegar byggðir og þegar mannaðir nógu mörgum þá er erfitt að finna rökin gegn því að hleypa inn nokkrum börnum til viðbótar. Meirihlutinn hefur haldið því fram að meðalkostnaður við hvert barn sem sækir leikskóla í Reykjavík sé tvær milljónir á ári. Það má vel vera rétt. En þegar við erum að hugsa um að taka inn fleiri börn er það ekki meðalkostnaðurinn sem skiptir máli heldur viðbótarkostnaðurinn við að taka inn hvert barn. Og hann er örugglega mun nær því að vera núll en tvær milljónir.

Um þetta vill meirihlutinn ekki ræða. Yfirlýsingar hans fjalla um eitthvað allt annað. Í viðtölum talar hann um eitthvað allt annað. Til þess að tryggja stjórn sína á umræðunni á öll upplýsingamiðlun að fara í gegnum upplýsingafulltrúa. Þessi vinnubrögð meirihlutans eru forkastanleg. Upplýsingarnar lágu fyrir í lok sumars en málið hefur aldrei verið rætt á vettvangi skóla- og frístundaráðs. Engin umræða hefur farið þar fram og ekkert hefur verið ákveðið á þeim vettvangi um málið. Sama á við um borgarráð. Það er ótækt að ákvarðanir sem þessar séu teknar af aðilum sem enginn þekkir á stöðum sem enginn veit um. Það eru verstu ákvarðanirnar – þær sem enginn tekur – því enginn ber þá ábyrgð á þeim.

Nú heldur meirihlutinn því fram að borgin haldi 40 plássum auðum svona upp á að hlaupa. Þetta er ekki rétt. Þetta er pólitísk ákvörðun hverju sinni. Engar verklagsreglur segja til um þetta. Borgarstjóri sagði í viðtalið við RÚV þ. 9. nóvember að plássunum væri haldið til vara – svona til neyðar – „ef að við skyldum einhverra ástæðna vegna þurfa nauðsynlega á þeim að halda“. Heldur hann því þá fram að börnin sem nú bíða eftir plássum þurfi ekki á þeim að halda? Það geta því ekki talist góð vinnubrögð að halda 40 plássum auðum.

Það er alveg ljóst af yfirlýsingum meirihlutans að þau vilja ekki byrja að innrita börn fædd 2010 strax. Verður helst ráðið að þau vilji ekki innrita börn fædd 2010 í leikskóla fyrr en haustið 2012. En þá verður bróðurpartur barnanna orðinn tveggja ára. Fram að þeim tíma lætur meirihlutinn í Reykjavík sér það hins vegar í léttu rúmi liggja þó að laus pláss séu á leikskólum borgarinnar. Þetta er að mínu mati stöðnun. Áðurnefndur borgarfulltrúi hélt því fullum fetum fram í útvarpsviðtali að Reykjavíkurborg væri á góðum stað – að leikskólamálin væru á góðum stað í dag. Það get ég ekki tekið undir og allra síst nú eftir seinkun innritunar barna, sameiningar leikskóla, fækkun stjórnendastaða, minni undirbúningstíma starfsmanna og almennan niðurskurð í leikskólum.

Þetta er nefnilega ekki spurning um fjármagn heldur forgangsröðun og það er sorglegt að sjá kjörna fulltrúa skýla sér á bak við „bága fjárhagsstöðu borgarinnar“ þegar þeir þurfa að svara fyrir afturför í málefnum barna í leikskólum. Stefna meirihlutans í borginni ber vott um fádæma skilningsleysi á grunnstoðum og innviðum samfélagsins. Reykvíkingar hafa fengið að finna tilfinnanlega fyrir því á eigin skinni og ekki er útséð með áhrifin af vondum ákvarðanatökum. Hann er því holur hljómurinn í kosningaloforð Besta flokksins um skemmtilegri leikskóla og mér er það til efs að menntamál borgarinnar eigi sér skjól í faðmi Samfylkingarinnar.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 12. nóvember 2011

Hér á landi hafa verið stigin ákveðin skref til þess að koma til móts við foreldra og börn. Tekið hefur verið upp fæðingarorlof sem varir í níu mánuði og almennt komast börn inn á leikskóla á árinu þegar þau verða tveggja ára. En þarna á milli er svolítill tími. Mér finnst það metnaðarleysi að brúa ekki bilið á milli fæðingarorlofs og leikskóla þegar tækifærið gefst.
Eftir að hafa barið sér á brjóst og hreykt sér af þeim árangri sem náðist í leikskólamálum í tíð R-listans hefur Samfylkingin ekki sýnt af sér að hún sé tilbúin að halda því starfi áfram og þróa það. Þvert á móti virðist núverandi meirihluti vilja spilla árangrinum með fækkun stjórnendastaða og sameiningum. Lítið hefur reyndar heyrst í Besta flokknum í þessu máli og meira að segja borgarstjórinn hefur ekkert um málið að segja.

Það ætti að vera forgangsastriði þegar kreppir, að auka fé til málaflokka sem snerta börn og ungmenni. Það hlýtur hverjum sem er að vera það ljóst að sá málaflokkur er viðkvæmastur og að farsælast er að hlúa sem best að honum. En hvað vefst fyrir meirihlutanum?

Á leikskólum borgarinnar eru ónýtt pláss fyrir börn fædd 2010. Þeim plássum má ráðstafa án þess að ráða aukalega starfsfólk. Þrátt fyrir það koma tilmæli frá borginni til leikskólastjóra að þeir megi ekki ráðstafa þeim. Ég velti fyrir mér hvar, hvenær og hvers vegna sú ákvörðun var tekin. Ekki var hún tekin á vettvangi skóla- og frístundaráðs og ekki hef ég séð í fundargerðum að málið hafi komið á borð borgarráðs. Slík vinnubrögð samræmast ekki hugmyndum um fjölskipað stjórnvald og góða stjórnsýsluhætti.

Þar fyrir utan var fyrirmælum beint til leikskólastjóra að neita að svara spurningum RÚV um hversu mörg óráðstöfuð pláss eru í skólunum. Það er mér hulin ráðgáta af hverju það þurfi að ríkja leynd yfir því. Leikskólastjórar þekkja skólana sína best og eru fullfærir um að veita þessar upplýsingar. Það er síðan pólitísk ákvörðun hvort og hvernig plássin skuli nýtt.

Kannski gerir nýstofnað skóla- og frístundasvið róðurinn þyngri. Kannski ræður meirihlutinn ekkert við þann fjölda verkefna sem ráðið á að halda utan um. Hvað sem því líður þá hlýtur hver maður að sjá að svona vinnubrögð bitna mest á þeim sem síst skyldi og úrræðaleysi í málefnum barna blasir við. Þessari þróun þarf að snúa við strax í dag.

Bakþankar Gerðar Kristnýjar í Fréttablaðinu í gær voru ansi sláandi. Ég get því miður ekki sagt að þeir hafi komið mér á óvart. Með bréfinu sem sent var til foreldra grunnskólabarna og beðið um bókagjöf, birtist ótvírætt sá niðurskurður sem grunnskólarnir hafa mátt þola, svart á hvítu.

Það er kaldhæðnislegt að Reykjavík státi sig af því að vera bókmenntaborg UNESCO og um leið sé svona komið í einhverjum grunnskólum borgarinnar. Það samræmist einhvern veginn ekki stefnu borgarinnar að efla læsi og menntun barna og skera í sömu andrá niður á skólabókasöfnum þannig að forsvarsmenn grunnskólanna þurfi að nota brjóstvitið til að redda sér. En meirihlutinn í Reykjavík hefur ekki viljað vera þekktur fyrir að vera sjálfum sér samkvæmur. Getur hann því alveg farið þvert gegn háleitum markmiðum sínum, sýnist honum svo.

Hvað sem því líður þá rifjaði þessi umræða upp fyrir mér bókun sem ég lagði fram í menntaráði 26. janúar í ár. Þá höfðum við fengið kynningu á niðurstöðum PISA-könnunar frá 2009 á læsi. Ég verð að játa að það sauð á mér út af öllu því sem á undan var gengið í niðurskurðaráformum meirihlutans. Bókunin hljóðar svo:

Fulltrúi Vinstri grænna vill þakka Almari fyrir góða kynningu á niðurstöðum PISA á lesskilningi og læsi íslenskra grunnskólanemenda. Í ljósi hennar og einnig þeirrar menntastefnu Reykjavíkurborgar að leggja áherslu á læsi í víðum skilningi, vill fulltrúi Vinstri grænna koma því á framfæri að óráðlegt er að meirihlutinn geri skólastjórnendum að minnka starfshlutfall á skólabókasafni um 50% á haustönn 2011, ef við viljum halda áfram að bæta okkur í læsi og lestrarskilningi. Eitt af mörgum hlutverkum skólabókasafna er að sinna kennslu í upplýsingalæsi, þjónustu við kennara og nemendur í bókaleit auk þess sem kennslustundir í ýmsum greinum fara fram á safninu með aðstoð skólasafnskennara. Hann hefur mikil áhrif á það hvernig starfið á safninu er skipulagt. Skólabókasöfn eru mikilvægur menningarvettvangur sem menntaráð ætti að standa vörð um og efla. Þau eru beinn aðgangur að hverju barni í Reykjavík til að glæða áhuga þeirra á lestri. Innviðir skóla skipta jafnframt miklu máli fyrir lestrarfærni nemenda. Þar mætti kalla skólabókasöfnin hjartað í þeim kroppi.

Fulltrúi Vinstri grænna kallar eftir því að menntaráð framfylgi stefnu sinni um að leggja áherslu á læsi í víðum skilningi í grunnskólum Reykjavíkur og falli frá niðurskurðarhugmyndum sínum á skólabókasöfn. Betra væri að auka vægi þeirra og finna leiðir til að aðstoða og styðja kennara við að kenna nemendum að njóta bókmennta.

Því skal hins vegar haldið til haga að meirihlutinn ákvað síðar um sumarið að taka til baka niðurskurðarkröfu á bókasafnskennara. Ég held að umhyggja fyrir skólabókasöfnunum hafi ekki ráðið þar mestu um. Mig grunar að ástæðan hafi verið sú að Reykjavík var valin bókmenntaborg UNESCO og í því ljósi hafi niðurskurðurinn litið illa út.

En hvað veit ég svo sem…