Sílíkonpúða málið hefur vakið efasemdir um öryggi og réttarstöðu sjúklinga í okkar heilbrigðiskerfi. Raunar er þetta mál aðeins eitt af nokkrum sem vakið hafa áleitnar spurningar um stöðu neytenda almennt í þessu landi. Skemmst er að minnast uggvekjandi upplýsinga um díoxínmengun frá sorpbrennslustöðvum sem látin var óátalin misserum saman, kadmíummengun í áburði og nú síðast iðnaðarsalt í matvælum – allt dæmi um lamað eftirlitskerfi hins opinbera, meðvirkni og ráðaleysi af því tagi sem við sáum því miður að verki fyrir Hrunið. Þá birtist aðgæsluleysið gagnvart fjármálastofnunum og útrásarvíkingum. Nú sjáum við það hinsvegar að verki í sjálfum innviðum samfélagsins, eins og heilbrigðisþjónustunni, þar sem það bitnar á neytendum landsins, og skjólstæðingum heilbrigðiskerfisins.
Í lögum nr 40/2007 um heilbrigðisþjónustu segir í 3.gr. að ráðherra marki stefnu um heilbrigðisþjónustu innan ramma laganna. Honum sé heimilt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja þeirri stefnu, m.a. hvað varðar skipulag, forgangsröðun verkefna , gæði og öryggi þjónustunnar svo fátt eitt sé talið. Þar er enn fremur kveðið á um eftirlit Landlæknis með að heilbrigðisþjónusta uppfylli faglegar kröfur til reksturs heilbrigðisþjónustu og ákvæði heilbrigðislöggjafar á hverjum tíma.
Í ljósi þessara laga og þess sem gerst hefur í hinu svokallaða sílíkonpúða máli, þar sem læknir í stöðu yfirlæknis á Landspítalanum hefur samhliða rekið sína eigin læknastofu og um leið verið innflytjandi þeirra lækningaefna – í þessu tilviki sílíkonpúða – sem hann sjálfur hefur notað á sína sjúklinga, hlýtur maður að velta fyrir sér hvernig háttað sé ábyrgð og eftirliti hins opinbera gagnvart einkarekinni heilbrigðisþjónustu?
Það getur vart samræmst góðum stjórnsýsluháttum að sami aðili gegni yfirlæknisstöðu á opinberri stofnun til hliðar við einkarekna læknastofu. Í svari velferðarráðherra við spurningum mínum um þetta efni í þinginu kom fram að að um 300 sérgreinalæknum sem starfandi eru í landinu gegna ríflega 200 opinberum störfum. Ég held það hljóti að vera kominn tími til að vinda ofan af þessari þróun og skilja alveg milli einkareksturs og opinbers reksturs á sviði heilbrigðisþjónustu.
Það getur ekki talist eðlilegt að læknar (eða nánir aðstandendur þeirra) séu sjálfir innflytjendur lækningatækja og/eða búnaðar sem þeir nota við aðgerðir á sjúklingum sínum. Að læknir skuli bera fjárhagslegan ábata af notkun tiltekinnar vöru sem hann ákvarðar hvort notuð skuli í líka sjúklinga – það fær ekki staðist almenn siðferðisviðmið.
Lyfsölulög setja skorður við því að læknar eigi í lyfjafyrirtækjum eða stundi lyfjainnflutning. Sama ætti auðvitað að eiga við um annað það sem læknar koma fyrir í líkama sjúklinga sinna eða fá þá til að nota, hvort sem það eru sílíkonpúðar, mjaðmaliðir eða hjálpartæki.
Mál þetta sannar að ekki er seinna vænna að setja skýr lög um þetta efni, til að forðast hagsmunaárekstra af því tagi sem við höfum nú séð í sílíkonpúðamálinu
Að auki þarf að skerpa verulega á eftirliti með heilbrigðisþjónustu – ekki síst þeirri einkareknu.
Í löggjöfinni er kveðið á um eftirlitsskyldu opinberra aðila á borð við Landlækni með heilbrigðisþjónustunni. Hinsvegar er engin viðurlög að finna í lögum sé eftirlitinu ekki sinnt eða því ekki hlýtt. Um það gilda þá aðeins óljós ákvæði 21. og 26. gr laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að viðlagðri áminningu eða uppsögn sé um „vanrækslu“ að ræða. Það er auðvitað áleitin spurning – í ljósi þeirrar ófremdar sem hefur birst okkur í þessu máli – hvort ástæða sé til þess að setja viðurlög við vanrækslu eftirlits, og tilgreina nánar hvað talist geti „vanræksla“ í því tilviki.
