Í dag var sérstök umræða í þinginu um starfsskilyrði sjávarútvegsins.
Almenn starfsskilyrði og framtíðarsýn í málefnum sjávarútvegs velta ekki síst á því hvernig til tekst með fyrirhugaðar breytingar á fiskveiðistjórnun okkar, þ.e. að setja ásættanlegar leikreglur um úthlutun aflaheimilda sem tryggja atvinnufrelsi og jafnræði innan greinarinnar.
Á það hefur nokkuð skort frá því að núverandi kvótakerfi var komið á fyrir um 3 áratugum. Þá var myndað hér forréttindakerfi sem skipti okkar dýrmætu fiskveiðiauðlind milli útvalinna aðila – á grundvelli 3ja ára veiðireynslu. Þá var útdeilt gjafakvóta til útgerða sem síðan hafa jafnvel hagnast betur á því að leigja hann frá sér en veiða. Í þeim darraðadansi sem stiginn hefur verið í kvótakerfinu allar götur síðan hefur myndast aðalsveldi nokkurra sterkra aðila sem hafa ráð og rekstur annarra útgerða – leiguliðaútgerðanna og jafnvel heilu byggðarlaganna – í hendi sinni.
Slíkt forréttindaskipulag viðgekkst hér í bændasamfélagi fyrri alda og á lénsveldistímanum í Evrópu. Það samræmist ekki nútímasjónarmiðum um frelsi og jöfnuð innan velferðarsamfélaga.
Það er því mikilvægt að okkur takist að breyta þessu óréttláta kerfi í þá átt að forgangur fárra útgerðarfyrirtækja að fiskveiðiauðlindinni verði afnum við sjáum það á nýjum og öflugum fiskiskipum sem keypt hafa vinn en að kvótalausum og kvótalitlum útgerðum í hinum dreifðu byggðum verði gefinn kostur á því að nýta sér gæði hafsins og byggja þar með upp atvinnu í smærri byggðarlögum. Að gefinn sé kostur á nýliðun innan greinarinnar þannig að einyrkinn og smábátaútgerðin eigi þar sinn rétt við hliðina á stórútgerðinni: Kerfi þar sem samfélagslegar þarfir, atvinnusköpun, byggðasjónarmið og fjölbreytni atvinnulífs getur náð fram að ganga.
Sjávarútvegur dagsins í dag er mikil gróðalind. Sjaldan ef nokkru sinni hefur verðmæti sjávarafurða verið meira, eða hagnaður greinarinnar. Við sjáum það á gríðarstórum fjárfestingum sem gerðar hafa verið í viðskiptum með sjávarútvegsfyrirtæki síðastliðið ár;erið undanfarin misseri og stórendurbættum vinnslubúnaði víða.
Þessi grein er ekki á vonarvöl – og heimsendaspádómar þeirra sem ganga erinda hagsmunaaðila á þingi sem víðar – eiga því engan rétt á sér.
Sjávarútvegsfyrirtæki hafa komið og farið í tímans rás – margir fóru illa að ráði sínu í góðærinu, skuldsettu fyrirtæki sín með miklum áhættufjárfestingum utan greinarinnar. Sú hrunhegðun olli vitanlega áhættu fyrir greinina í heild sinni. En vel rekin fyrirtæki munu eftir sem áður eiga bjarta framtíð fyrir sér því auðlindin er ekkert á förum (skulum við vona).
Fyrirhugaðar breytingar á fiskveiðistjórnun okkar mun vonandi verða til þess – ef vel tekst til – að bæta rekstrarumhverfi sjávarútvegsins enn frekar og renna styrkari stoðum undir heilbrigða starfshætti og ábyrgan rekstur.
Til þess er leikurinn gerður.
