Eins og svo margir landsmenn hef ég mikið velt verðtryggingunni fyrir mér síðustu misserin. Vegna þess að ég er ekki hagfræðimenntuð hafa samræður um málefnið á mannamáli höfðað vel til mín og nú mun ég setja fram mína pælingu – einnig á mannamáli.

Eins og ég skil þetta er tilgangur verðtryggingarinnar sá að gera fjármagnseigandanum sem hefur lánað peninginn sinn kleyft að kaupa það sama fyrir peninginn þegar hann kemur til baka. Þ.e. ef ég lána þér milljón, sem ég hefði getað keypt t.d. 1000 hamborgara fyrir (hamborgarinn á 1000kr), þá vil ég geta keypt 1000 hamborgara fyrir milljónina þegar þú ert búin að borga mér til baka – auk vaxta, sem er það sem þú borgar mér sérstaklega bara fyrir að vilja lána þér peninginn í stað þess að fara í hamborgarasjoppuna.

En það er önnur hlið á málinu, sem er hliðin þín, lántakandans. Þegar þú færð lánaða milljónina mína veistu að þú verður x marga klukkutíma að vinna fyrir peningnum til að borga mér aftur, segjum að þú sért með1000kr á tímann, þá veistu að þú ert 1000 klukkutíma að vinna fyrir milljóninni, auk þess náttla sem þú þarft að bæta við einhverjum tímum til að borga vextina. En eins og þetta virkar í dag þá hefur þú í raun engar forsendur til að gera þér grein fyrir hversu langan tíma þú þarft að vinna til að borga mér aftur milljónina. Minnir að einhverju leyti á þrælkun eins og hún gerist í svörtustu kimum nútíma samfélags.

Að mínu mati er lausnin einföld. Þú gerir samkomulag við mig um að fá lánaða milljónina og við komum okkur saman um að deila áhættunni. Ef hagstjórnin er léleg og verð á hamborgurum fer að breytast, segjum að þeir fari í 1500 kall, þá verð ég að láta mér nægja að kaupa 833 hamborgara en þú verður að bæta við þig 250 klukkutímum í vinnu til að borga mér til baka.

Við töpum auðvitað bæði á þessu og erum ótrúlega fúl út í ríkisstjórnina og seðlabankann fyrir að vera með glataða hagstjórn, en við erum þó bæði jafn fúl og því jafn líkleg til að pressa á þessa aðila til að stjórna þessu kerfi almennilega!

Svo ég stígi nú aðeins út úr mannamálinu til að setja þetta fram eins og raunverulega er talað um þetta þá snýst þetta um að halda verðtryggingunni en hún sé meðaltal launavísitölu og neysluvísitölu

Ég var að horfa á viðtal við Jón Gnarr í Kastljósinu og varð alveg ægilega svekkt. Ég var nefninlega mjög hrifin af framboði Jóns í borgarstjórnarkosningum. Mér fannst frábært að sjá hann koma fram í fjölmiðlum og haga sér eins og venjuleg manneskja – ok kannski pínu óvenjulegur – en samt einhvegin eins og fólk bara.

Ég hef, vegna staðsetningar minnar, ekki náð að fylgjast alveg nógu vel með borgarmálunum í Reykjavík, en hafði frekar góða tilfinningu fyrir Gnarrinum og félögum. Ég hugsaði sem svo að ef einhver getur brotið upp þetta kerfi sem við höfum og virðumst einhvernveginn vera orðin flækt í, þá er það hópur af fólki sem hefur alla sína tíð verið frumkvöðlar, verið frumleg, verið svöl, synt gegn straumnum.

Í kjölfar kosninganna gerði ég í huga mínum samanburð á Besta flokknum og L-listanum sem bauð fram til bæjarstjórnar hér á Akureyri. Í mínum augum var munurinn augljós; annars vegar hópur af skapandi frumlegu fólki sem hefur mikla reynslu af því að synda gegn straumnum og hins vegar hópur af venjulegu fólki sem hafa verið í meginstraumsstemmningunni. Ég meina þetta ekki illa, það er ekkert að því að synda með, það krefst bara annarra persónueiginleika en að synda á móti.

En aftur að Kastljósinu. Ég horfði og hlustaði á Jón Gnarr tala pólitísku. Það var alveg hryllilegt! Af hverju sagði maðurinn ekki bara mistök? Af hverju varð það að vera misskilningur? Af hverju sagði hann ekki bara að það væri óraunhæft að hafa her af fólki á bakvaktarlaunum hjá borginni til að bregðast við alvöru vetrarveðri sem kemur á 40 ára fresti? Af hverju talaði hann ekki bara hreint út? Sigmar stóð sig bara nokkuð vel. Hann spurði spurninga sem skipta máli. Spurninga á borð við: „hver er munurinn á Besta flokknum og gömlu flokkunum?“

Vonbrigði mín snúast samt ekki beint að Jóni Gnarr persónulega. Þau snúast um það að þetta magnaða fólk sem vinnur með Besta flokknum gat ekki snúið á  kerfið heldur hefur lotið í lægra haldi fyrir kerfinu og talar núna pólitísku og tekur vondar ákvarðanir en gerir engar marktækar breytingar. Fyrst þau gátu það ekki, hver getur það þá?

Af Akureyri er það að frétta að Akureyri vikublað – eini gagnrýni fjölmiðill bæjarins að margra mati – hefur haft í nógu að snúast við að fjalla um mis-safaríka skandala L-listans. Augljóst er orðið að L-listinn býður ekki upp á raunverulegan valkost við aðra flokka og beitir síst faglegri eða gagnsærri vinnubrögðum en fyrri stjórnvöld bæjarins.

Líklega eru engar töfralausnir. Jón Gnarr hefur komist að því að flestir sem taka þátt í pólitík gera það af hugsjón. Fólk vill leggja hönd á plóginn til að bæta samfélagið sitt. Auðvitað hefur þetta fólk ólíkar skoðanir. Aðhyllist ólík gildi. Síðustu daga hefur verið mikið rætt um ný framboð fyrir næstu alþingiskosningar. Margir hafa orðið til að hrópa upp um að vinstri og hægri séu dauð hugtök. Tómar skilgreiningar. Nú sé þetta hugsað alveg upp á nýtt. Er það svo? Þurfum við ekki bara öll að gera betur? Breyta vinnubrögðum? Taka umræðuna? Hlusta á gagnrýnina? Viðurkenna mistökin? Kannski er mikilvægast af öllu að við tökum sem flest þátt í pólitíkinni, beint og óbeint og af heilum hug. Hættum að gleypa við fagurgala rétt fyrir kosningar. Hættum að tala í upphrópunum og skammaryrðum í hvert skipti sem einhver sem er ekki í okkar liði gerir eitthvað sem við myndum ekki gera sjálf. Látum samherja okkar í pólitíkinni vita ef við erum ósátt við ákvarðanir þeirra og finnst þær vera ómaklegar. Verum heiðarleg og ætlumst til þess sama af öðrum. Gefum gagnrýni og tökum gagnrýni – rólega! Æ og svo miklu miklu meira og fleira. Eitthvað sem við vitum flest að við eigum að gera, það er bara svo erfitt að snúa á kerfið, við verðum bara að gera það – öll saman og eitt í einu.

Ég var úti að labba með hundinn áðan og í garðinum sem við löbbum svo oft um var hundaskítur í grasinu rétt við hliðina á gangstígnum. Ég fussaði pínu inni í mér en labbaði bara áfram. Þegar ég var að koma út úr garðinum hinu megin mundi ég eftir því að síðast þegar við löbbuðum þarna þá hafði hundurinn minn skitið og ég af einhverjum undarlegum ástæðum ekki verið með poka á mér. Ég man eftir því að ég hugsaði með mér að koma við í sjoppunni þarna rétt hjá og fá einn poka og fara svo og sækja kúkinn, en ég hef greinilega gleymt því nokkrum skrefum seinna því það var ekki fyrr en þarna áðan að ég mundi eftir þessu aftur. Þar sem ég var með auka poka á mér skimaði ég eftir kúknum og ætlaði að taka hann upp, þess má geta að hann var ekki á stígnum heldur á svona smá óræktarsvæði til hliðar. En ég sá engan kúk svo ég hugsaði með mér að kannski hefði einhver annar bara tekið hann upp fyrir mig, svo ég bara hélt mínum göngutúr áfram. Í bakaleiðinni ákvað ég svo að nota aukapokann til að taka upp hinn kúkinn sem ég var að fussa yfir rétt áður. Það er nú ekki mikið mál þegar maður tekur upp nokkra kúka á dag, að taka einn aukalega, já það er ótrúlegt hvað þessi hundur lætur mikið frá sér.

En það sem eftir var heimleiðarinnar var ég greinilega eitthvað mikið að spá í þessum úrgangsmálum því ég fór að taka eftir því hvað það var mikið rusl á gangstígunum. Það var kókflaska, ísdolla, eitthvað skærbleikt nammiílát og fleira og fleira. Það rifjaði upp fyrir mér samtal sem ég hef heyrt svo ótrúlega oft, þar sem fólk er að ræða það hversu mikil óþrif séu af öllum þessu lausu köttum í bænum. Ég verð nú að segja að óþrifin af öllu þessu lausa og illa upp alda fólki í bænum held ég að sé til margfalt meiri ama og skammar heldur en nokkurntíman örfáir hunda- og kattakúkar sem fólk getur rekist á.

Ég og minn ástkæri brugðum okkur austur á land í sumarfríinu og eyddum þar einum eftirmiðdegi á Skriðuklaustri. Ég get heldur betur mælt með ferð á Skriðuklaustur og ekki síður kaffihlaðborðinu sem boðið er upp á þar í kjallaranum, betri hnallþórur og annað góðgæti hef ég bara ekki smakkað.

En þessi ferð varð til þess að ég ákvað að láta nú verða af því að lesa bók eftir Gunnar Gunnarsson og varð bókin Svartfugl fyrir valinu. Ég myndi nú ekki segja að þetta væri spennusaga en hélt þó alveg þokkalega vel. Sagan er hins vegar mjög áhugaverð fyrir það sérstaklega að vera byggð á sönnum atburðum.

Ég ætla ekki að rekja söguna í smáatriðum en hún fjallar um morð sem áttu sér stað á bænum Sjöundá á Rauðasandi í Vestur-Barðastrandasýslu. Þar var tvíbýli og bjuggu saman tvenn hjón; Bjarni & Guðrún og Jón og Steinunn. Það fór þannig að Bjarni og Steinunn urðu ástfangin og enduðu með að myrða Jón og Guðrúnu. Sagan fjallar þó ekki beint um þessa atburði þetta heldur að mestu um rannsókn málsins og réttarhöldin.

Það sem er áhugaverðast við söguna er að sögumaðurinn er prestur fólksins og skrifari við réttarhöldin og gegnir því sjálfur heilmiklu hlutverki bæði við aðdraganda málsins og réttarhöldin. Það eru hugsanir hans, tilfinningar og pælingar sem lita söguna frá upphafi til enda. Hann veltir fyrir sér sínum þætti og annarra embættismanna í málinu, hvernig þeir höfðu áhrif á vitnin, rannsóknina, samfélagið og auðvitað sakborningana. Hann veltir því fyrir sér hvað hann hefði getað gert öðruvísi en hann gerði, því þegar hann segir söguna er hann að líta yfir farinn veg, mörgum árum síðar, reynslunni ríkari.

Þessar pælingar má taka með svipuðum hætti um stjórnsýslukerfi okkar tíma. Á síðustu árum hafa orðið miklar mannabreytingar í pólitíkinni og mikið af nýju fólki komið inn í stjórnsýsluna en samt virðist ekki mikið breytast. Það virðist sem kerfið gleypi nýliða sem standi ráðþrota og úrræðalausir gagnvart bákninu. Það eina sem við getum vonað er að þetta góða fólk með sínar hugsjónir geti hrist af sér doðann og lært að vinna með kerfið og stjórna því í stað þess að stjórnast af því.Það er auðvitað mest um vert að fólk gefist ekki upp og sé trútt sínum hugsjónum og finni leiðir til að breyta kerfinu.

Þetta á auðvitað við um svo margt annað en stjórnkerfið, það er á flestum sviðum samfélagsins þannig að búið er að móta hlutina og það þarf ansi mikla seiglu og lagni við að breyta þeim, en mín skoðun er sú að allt er á hreyfingu og á meðan það er ekki að versna þá er það að batna.

Semsagt: Ég mæli með Skriðuklaustri, Svartfugli, seiglu og þolinmæði