Ég er kosninganörd. Hef verið það frá því í leikskóla. Hélt með Anderson í bandarísku forsetakosningunum þegar Reagan vann Carter – reyndi að spyrja hina krakkana á Grænuborg með hverjum þau héldu. Í dag er örugglega til greiningarhugtak fyrir slíka hegðun.

Að miklu leyti hefur kosningaáhugi minn í gegnum tíðina tengst því að ég hef stutt þetta stjórnmálaaflið eða hitt og óskað að viðkomandi gangi vel. En áhuginn ristir samt dýpra. Ég hef áhuga á kosningum sem slíkum – á sama hátt og ég hef áhuga á stöðunni í fótboltadeildum þar sem ég held ekki með neinu sérstöku liði. Fyrir vikið get ég látið klúður við framkvæmd kosninga fara ósegjanlega í taugarnar á mér.

Það pirraði mig t.d. alveg gríðarlega þegar Guðrúnu Pétursdóttur var leyft að draga forsetaframboð sitt til baka 1996. Guðrún skilaði inn framboði, utankjörfundaratkvæðagreiðslan var í fullum gangi og kjörfrestur löngu liðinn, þegar Guðrún bara hætti – augljóslega af strategískum ástæðum. Ekkert í lögunum um forsetakosningar gaf til kynna að það væri heimilt – samt ákvað landskjörstjórn að taka ósk hennar gilda og endurprenta kjörseðla.

Þetta var galin ákvörðun og fullkomin lögleysa. Eina rétta leiðin var að segja Guðrúnu að hún mætti gefa út allar heimsins tilkynningar um að hún vildi ekki fá atkvæði – en nafnið yrði látið standa.

Vestanhafs eru dæmi um að dauðir menn hafi verið á kjörseðlum og jafnvel náð kjöri (sem átti sér reyndar flóknar pólitískar skýringar). Þar skilja menn nefnilega hugtakið framboðsfrestur – og að það að skila inn framboði er endanleg aðgerð.

Í sveitarstjórnar- og Alþingiskosningum hafa enda kjörstjórnir landsins ekki fallist á að fólk dragi sig af listum eftir að framboðsfrestur er runninn út. Ef þú varst svo vitlaus að taka sæti á lista sem þú vildir ekki sitja á, þá er það bara þitt vandamál. Dæmin um þetta eru allnokkur.

Reyndar réð aumingjagæskan för í einum kosningunum þegar Eldri borgarar höfðu boðað framboð á landsvísu ýmist með eða án samstarfs við andstæðinga Reykjavíkurflugvallar. Aðalframboðið átti að vera í Reykjavík, en jafnframt var reynt að smala á lista úti á landi. Svo fór að Reykjavíkurframboðið náði ekki tilskyldum fjölda undirskrifta, en Norðurland-eystra hljóp apríl og skilaði inn framboði. Þegar þessi staða varð ljós, drógu norðlensku gamlingjarnir sig til baka – og fengu það, þar sem kjörstjórnin vorkenndi þeim. Eftir stendur að ekkert í lögunum heimilaði það.

Þetta er rifjað upp núna vegna þess að forsetaframboðin hrúgast inn. Átta eru yfirlýstir frambjóðendur og sögur um fleiri sem eru að safna meðmælendum. Flestir munu ná meðmælendafjöldanum (helst að þessi Hannes í Noregi gæti lent í vandræðum með það). Sú hætta er því raunveruleg að einhver frambjóðandinn muni sjá sig um hönd og vilja draga sig til baka í miðri kosningabaráttu. Þá yrði landskjörstjórn í nokkurri klemmu í ljósi fordæmisins frá 1996.

Þess vegna er mikilvægt að kjörstjórnin kveði upp úr um það nú þegar – eða í síðasta lagi við lok framboðsfrests að það að skila inn framboði sé endanleg ákvörðun. Það verði ekki hægt að hætta við.

Of nördaleg færsla? Kannski, en þið getið þá huggað ykkur við að það er pottþétt komin greining á þetta.

Fyrir þrjátíu árum hafði Vestur-Evrópa áhyggjur af súru regni. Raforkuver álfunnar gengu fyrir jarðefnaeldsneyti þar sem eini raunhæfi valkosturinn virtist vera kjarnorkan – lækning sem margir töldu verri en sjúkdóminn. Hlýnun jarðar var ekki talin sérstakt vandamál, frekar að menn óttuðust að ný ísöld væri handan við hornið. En það var þetta með súra regnið…

Súra regnið drap skógana. Eitraði tjarnirnar og árnar. Ef ekki átti að rústa allri náttúru álfunnar á fáeinum áratugum, töldu menn að taka yrði í taumana. Fréttir af mögulegum tæknilausnum handan við hornið vöktu því alltaf áhuga og gleði. Risa-sólarorkuver í Sahara voru vinsæl hugmynd – og svo var það strengurinn frá Íslandi…

Einhverju sinni álpaðist íslenskur rafmagnsmaður í viðtal við hollenska sjónvarpsstöð. Gott ef það var ekki bara prúðmennið Aðalsteinn Guðjohnsen fv. Rafmagnsstjóri í Reykjavík. Hann var spurður út í hugmyndir um að leggja rafmagnskapal frá Íslandi til Evrópu. Aðalsteinn taldi þetta ekki fráleitt, svona að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Ekkert var gefið upp um orkumagn, en útskýrt að smkv. Ohms-lögmálinu væri þetta vissulega fræðilega mögulegt. Afleiðingin varð sú að í mörg ár var stór hluti hollensku þjóðarinnar viss um að strengurinn frá Íslandi væri alveg að koma… og ekki nóg með það, heldur myndi hann valda straumhvörfum í orkumálum Vestur-Evrópu.

Auðvitað gat aldrei orðið um neitt slíkt að ræða. Þótt strengurinn yrði lagður og allir helstu virkjanakostir landsins teknir undir orkuöflunina, myndi hún ekki hafa að segja neitt sem máli skipti fyrir stóru myndina í orkumálum Evrópu. En það þurfti að segja spennandi frétt og því fór sem fór.

Núna er enn og aftur farið að tala um strenginn. Landsvirkjun fleytir tölum um mögulegan kostnað, ábata o.s.frv. Virkjanaklappliðið stekkur til og hrósar hugmyndinni, er jafnvel farið að eyða gróðanum í huganum og pönkast á friðunarsinnunum sem séu á móti framförum og öllu því sem til þeirra horfir. Friðunarsinnarnir fara sömuleiðis upp á afturlappirnar og byrja að mótmæla og benda á umhverfisáhrifin af því ef farið yrði í allar þær virkjanaframkvæmdir sem svona strengur kallaði óhjákvæmilega á.

Báðir hóparnir eru að hlaupa apríl. Þetta er blöff. Þið getið farið heim og slappað af krakkar.

Landsvirkjun er ekki í alvörunni að spá í neinum helvítis rafmagnskapli til Evrópu. Slík plön væru algjörlega í andstöðu við þá pólitík sem birst hefur í starfsemi fyrirtækisins undir stjórn Harðar Arnarsonar. Hörður hefur sjálfur tekið að sér það hlutverk að mæta í sjónvarpsþætti og útskýra í rólegheitunum fyrir spyrlum sínum hvers vegna virkjun jarðvarma verði best náð fram í litlum skrefum þar sem tekin sé ákvörðun um 1-2 áfanga fram í tímann í einu. Fyrirtækið hefur lagt áherslu á að fá hærra verð fyrir þá orku sem það er nú þegar að framleiða og neitar að skrifa undir samninga þar sem miklu magni óvirkjaðrar (og ófundinnar) orku er lofað fyrir lágt verð.

Sæstrengsprójektið væri fullkomið stílbrot og gengi þvert gegn því sem manni hefur sýnst einkenna vinnubrögðin þar á bæ síðustu misserin.

Strengurinn er blöff. Hann er blöff til að beita á fyrirtæki sem reyna að nota gömlu aðferðina til að semja um orkuverð á Íslandi. Sú aðferð er nokkurn veginn svona: fyrirtæki fer fyrst til sveitarstjórnar þar sem fyrirhuguð verksmiðja á að rísa, lofar x mörgum störfum, róluvelli og endurbótum á sundlaug bæjarins. Vongóðir bæjarbúar eru svo notaðir til að blakkmeila missamvinnufús stjórnvöld hverju sinni í þeirri von að þau píni Landsvirkjun til að selja orkuna sem ódýrast…

Strengurinn er blöff. Með honum eru stóriðjulukkuriddurunum send þau skilaboð að þeir geti svo sem komið og reynt að kaupa af okkur orkuna, en það þýði ekkert að prútta. Landsvirkjun sé hvort sem er miklu spenntari fyrir að selja íslenskt rafmagn fínum mönnum í Soho og Amsterdam.

Strengurinn er blöff. Hann er skilaboð til stóriðjufyrtækjanna hér heima um að það sé eins gott að reikna með hærri verðum í næstu samningum, enda séu fleiri fiskar í sjónum – eða öllu heldur fleiri kúnnar handan við sjóinn.

En það er enginn strengur á leiðinni. Við getum alveg sparað okkur rifrildið, en ef Hörður Arnarson heldur að svona blöff hjálpi honum í hans starfi, þá má hann alveg reyna þetta mín vegna.

Það er stemning í kringum forsetaframboð Þóru Arnórsdóttur, eins og allir þeir sem eitthvað nenna að fylgjast með umræðum á netinu ættu að hafa tekið eftir. Hvort þessi byr í seglin muni haldast í þessar vikur og mánuði sem enn eru fram að kosningum á eftir að koma í ljós. Margir muna t.d. eftir því hvað Guðrún Pétursdóttir virtist á mikilli siglingu 1996, áður en sú kosningabarátta steytti á skeri.

Stuðningsmenn Þóru eru bjartsýnir og mega vera það. En athyglisvert finnst mér þó að sjá hversu margir þeirra virðast álíta að framboð Herdísar Þorgeirsdóttur sé sérstök ógn við Þóru og hljóti að taka fjölmörg atkvæði sem ella hefðu fallið henni í skaut. Þetta held ég að sé kolrangt stöðumat.

Ég hef áður fært fyrir því rök á þessum vettvangi að til að Þóra geti sigrað Ólaf verði kosningarnar að vera á milli fleiri sterkra frambjóðenda en þeirra tveggja. Í tveggja hesta hlaupi, yrði umræðunni að öllum líkindum stillt upp á þann hátt að forsetinn og áskorandinn ættust við – og kosningarnar myndu því í raun snúast um persónu Ólafs Ragnars. Það væri kjörstaða fyrir hann.

Þeir sem álíta að framboð Herdísar Þorgeirsdóttur (og annarra sterkra kandídata) hljóti að gagnast Ólafi sérstaklega eru fastir í þessari tveggja-fylkinga-hugsun.

Það er að mínu mati alls ekki sjálfgefið að kjósendur Ólafs séu traustari stuðningsmenn en aðrir. Meðal þeirra sem virkastir eru í þjóðmálaumræðunni eru auðvitað flestir gallharðir stuðningsmenn Ólafs eða andstæðingar – en þorri kjósenda er miklu óákveðnari. Það er einfaldlega gríðarlega stór hópur sem getur vel hugsað sér að kjósa Ólaf en er jafnframt alveg opinn fyrir því að styðja einhvern annan. Þessi hópur – sem ég gæti trúað því að sé meirihluti kjósenda – gleymist hins vegar nánast alltaf í umræðunni.

Stór hópur fólks á ákaflega bágt með að kjósa Þóru – ekki vegna þess að það trúi samsæriskenningum um að hún sé strengjabrúða ríkisstjórnarflokkanna, heldur vegna þess að því finnst tilhugsunin um forseta á fertugsaldri vera framandi. Þessi hópur er miklu stærri en hinir sem trúa því að það liggi einhverjar víglínur í ESB-málinu í þessari kosningu.

Að einhverju leyti hlýtur Þóra að stefna að því að snúa þessum hópi. Það gerir hún með því að vera dálítið landsmóðurleg, en jafnframt með því að sætta fólk við tilhugsunina um að íslenski forsetinn verði sá langyngsti á þjóðarleiðtogamyndunum. En sú barátta skilar henni aldrei nema ákveðið langt. Þóra kemst ekkert fram hjá þeirri staðreynd að hún er 38 ára og fullt af fólki finnst það einfaldlega of ungt – á sama hátt og fjöldi fólks gat ekki hugsað sér að kjósa einstæða móður árið 1980. Þannig er það bara.

Herdís Þorgeirsdóttir er hins vegar kandídat sem þessi hópur getur auðveldlega fellt sig við. Þetta eru kjósendurnir sem geta vel hugsað sér að fá nýtt andlit á Bessastaði, en þó eitthvað hefðbundnara eða„forsetalegra“ en kornunga konu.

Ég hef að sjálfsögðu ekki aðgang að neinum skoðanakönnunum þar sem spurt er út í þessi atriði, en mín tilfinning er sú að Herdís Þorgeirsdóttir (og aðrir frambjóðendur sem enn gætu átt eftir að koma fram) gæti höggvið stór skörð í raðir kjósenda Ólafs Ragnars – og jafnvel slík að það verði til að tryggja Þóru Arnórsdóttur sigurinn. Aldurþátturinn held ég nefnilega að skipti meira máli í þessum kosningum en flokkapólitíkin.

Stundum fær tæplega sjö ára gömul dóttir mín að taka ákvarðanir á heimilinu, s.s.: „Eigum við að horfa á vídeóspólu og poppa í kvöld – eða baka vöfflur og spila borðspil?“ Slíkt val hefur augljóslega afleiðingar. Ef kostur A er valinn, er B úr sögunni. Þetta má kalla einhvers konar barnalýðræði – þótt vissulega séum það foreldrarnir sem stillum upp valkostunum.

Það kemur líka fyrir á morgnanna, á venjulegum skóladögum, að við reynum að plata stelpuna með því að leyfa henni að velja: „Hvort viltu fyrst klæða þig í fötin eða borða morgunmat?“ – Auðvitað sér dóttirin í gegnum þessa framsetningu. Hvort tveggja eru óumflýjanleg verkefni og því ekkert raunverulegt val fólgið í því að velja um framkvæmdaröðina.

Ég upplifði sömu tilfinningu um helgina þegar ég kaus í íbúakosningu Reyjavíkurborgar. Vikublaðið Reykjavík blastaði á forsíðu stríðsfyrirsögninni „Framkvæmdavaldið í hendur borgarbúa“. Einhver borgarfulltrúinn talaði um að kosningavefurinn væri á heimsmælikvarða og almennt virtustu fulltrúar meirihlutans vera á þeirri skoðun að kosningin væri það svalasta frá því að Otto Rohwedder fékk einkaleyfi á niðurskornu brauði á þriðja áratugnum. – (Óinnvígðir áttu samt erfitt með að sjá muninn á þessu og 1,2 og Reykjavík-átakinu sem íhaldið skipulagði fyrir nokkrum misserum.)

En ég tók sem sagt þátt í kosningunni, enda hvattur til þess af stjórnendum leikskólans okkar. Einn valkosturinn sneri jú að lóð leikskólans og því sjálfsagt að leggja því lið.

Þegar inn á síðuna var komið, renndi ég í gegnum verkefnin – bæði í mínu hverfi og eins í nokkrum öðrum borgarhverfum. Nánast hvert einasta þeirra var þess eðlis að tala mátti um eðlileg viðhaldsverkefni: frágangur á óloknum opnum svæðum, malbik á ókláraða stíga, viðgerð á ónýtum hlutum eða endurnýjun á niðurgrotnuðum leikvöllum…

Við í Hlíðum, Holtum og Norðurmýri máttum t.d. kjósa um hvort það ætti að laga ónýtu gangstéttina við Rauðarárstíg meðfram Miklatúni. Bíddu… og hvað? Ef þessi framkvæmd verður ekki samþykkt – verður gangstéttin þá bara höfð ónýt til frambúðar? Hvern er verið að plata?

Mér finnst hugmyndin á bak við kosningavefinn ágæt. Og vissulega hefur það ákveðna kosti að fá fólk inn á svona síðu, þótt ekki sé nema til að skapa ákveðna kostnaðarvitund: svo fólk átti sig á því að það að laga trjábeð við leikskóla getur hæglega kosttað milljón og malbikun á göngustígsbút er dæmi upp á 4-5 milljónir. En með því að bjóða upp á þessa valkosti er borgin að pissa í skóinn sinn.

Á sama hátt og sex ára dóttir mín áttar sig á muninum á að velja milli tveggja útilokandi kosta og því að hafa smávægileg áhrif á framkvæmdaröð óumflýjanlegra verkefna, munu kjósendur í Reykjavík ekki flykkjast inn á kosningavef ár eftir ár, þrátt fyrir allt hæp og auglýsingar. Fólk sem hefur raunverulega trú á íbúalýðræði hlýtur að treysta sér til að nota slík tæki til að taka raunverulegar ákvarðanir. Annars er eins gott að sleppa því.

Það er mánuður í að framboðsfrestur til forseta renni út. Undir eðlilegum kringumstæðum hefði mátt ætla að hinir og þessir kandídatar væru komnir á fullt með framboð. Miðað við hversu skammt málin eru í raun komin mætti halda að það væri miður janúar en ekki lok mars.

Ansi margir láta sig dreyma um að sitjandi forseti falli í kosningunum. Í röðum þeirra sem þannig hugsa ber mikið á því sjónarmiði að til að svo geti orðið, þurfi andstæðingarnir hels að sameinast um einn frambjóðanda – því annars skiptist atkvæðin um of og Ólafur geti unnið á tiltöulega litlum hluta atkvæðanna.

Þetta held ég að sé stór misskilningur. Þvert á móti held ég að ef einhver von á að vera til þess að Ólafur Ragnar tapi kosningunum, þá verði frambjóðendurnir að vera nokkrir.

Ef einungis yrði um tvo „alvöru frambjóðendur“ (ojj hvað mér er illa við þennan frasa) að ræða: Ólaf og áskoranda hans – þá er sigur Ólafs vís. Hann yrði þar með miðpunktur kosninganna og sá sem allt snerist um. Slíkri kosningu getur hann varla tapað.

Eigi einhver annar að ná kjöri, verða frambjóðendurnir helst að vera 3-4 auk Ólafs. Það er forsenda þess að hægt verði að mynda þá stemningu í aðdraganda forsetakjörs að þjóðin sé í raun að velja sér nýjan leiðtoga. Að öðrum kosti munu þær bara snúast um hversu mörgum er illa við ÓRG.

Allir kannast við sögurnar um tómu íbúðir bankanna. Samkvæmt þeim eiga bankar og Íbúðalánasjóðir gríðarlegan fjölda af tómu íbúðarhúsnæði, sem ekki má selja því þá falli fasteignaverðið og enn fleiri viðskiptavinir verði tæknilega gjaldþrota – auk þess sem það fari betur í bókum bankanna að geta eignfært íbúðirnar hátt. Hér séu tveir fuglar í skógi betri en einn í hendi.

Tómu íbúðirnar skjóta reglulega upp kollinum í tengslum við ólíkustu umræðuefni. Þegar rætt er um horfurnar í byggingargeiranum, þar sem ýmsir sjá teikn á lofti um að farið sé að rofa til og nýbyggingar að hefjast – þá benda aðrir á „tómu íbúðirnar“ sem í raun standi undir allri nýbyggingarþörfinni… Flutningur flugvallarins og uppbygging í Vatnsmýri? Já, en hvað með tómu íbúðirnar? – Og leiguverðið og skorturinn á hentugu leiguhúsnæði í Reykjavík? Tómu íbúðirnar…

Það er misjafnt hvað tómu íbúðirnar eru sagðar margar. En þær tölur hlaupa þó yfirleitt á þúsundum. Það er helvítis hellingur af fermetrum.

Um daginn spjallaði ég við bankamann sem gaf lítið út á kenninguna. Hann viðurkenndi fúslega að bankinn ætti glás af fasteignum, en að undantekningarlítið væri íbúðarhúsnæðið ófrágengið eða búið væri í því. Það væru nálega engar fullbúnar íbúðir í eigu bankanna sem stæðu tómar. Þarna er vægast sagt nokkuð misræmi í sögum. Hverjum ber að trúa?

Sá er þó munurinn á flökusögum um risainnistæður á bankareikningum á aflandseyjum eða tómu íbúðum bankanna, að það síðarnefnda hlýtur að vera auðvelt að sannreyna. Á Íslandi eru margvíslegar skrár um húsnæði, eignarhald og lögheimili. Það ætti varla að vera svo flókið að rýna í þessi gögn – og sjá t.d. hvað er til af íbúðarhúsnæði þar sem enginn er skráður með lögheimili. Nokkur þúsund tómar íbúðir ættu fjandakornið ekki að dyljast svo glatt.

Á netinu er allt fullt af vangaveltum um hvað Ögmundi Jónassyni hafi gengið til að skipta um skoðun í Landsdómsmálinu. Ekki skortir tilgáturnar, en flestar rista þær grunnt.

Algengasta tilgátan er sú að um sé að ræða plott sem ættað er úr Valhöll eða ofan úr Hádegismóum. Samkvæmt því er um að ræða eitthvert vanhelgt bandalag ESB-andstæðinga, mögulega með stjórnarslit, kosningar eða nýtt stjórnarmynstur sem lokatakmark.

Vandinn við þessar kenningar er að plottið gengur eiginlega ekki upp. Hvernig í ósköpunum ætti stuðningur Ögmundar við tillöguna að geta leitt til stjórnarslita? Á Jóhanna Sigurðardóttir – sem ekki vildi ákæra Geir – að ærast vegna þess að Ögmundur vill nú ekki ákæra Geir? Það væri augljóslega út í hött.

Nú eiga menn að spyrja sig: hverjir græða?

Geir Haarde og Sjálfstæðismenn græða vissulega á sinnaskiptunum.

Græðir Ögmundur? Nei, svo sannarlega ekki. Margt af hans stuðningsfólki í gegnum tíðina er foxillt. Það mun taka Ögmund langan tíma að bera klæði á þau vopn.

En Samfylkingin græðir mest – eða öllu heldur þeir aðilar innan Samfylkingarinnar sem vildu losna út úr Landsdómsmálinu. Nú er búið að skera Samfylkinguna niður úr snörunni. Hálfur þingflokkurinn getur nú kosið með tillögu Bjarna og hinn helmingurinn á móti. Kratarnir eru ekki lengur einir með svartapétur.

Nýjasta fléttan í Landsdómsmálinu er svo flókin að það eitt og sér er einhver besta vísbendingin um hver er höfundur hennar. Össur Skarphéðinsson er meistari þessarar tegundar stjórnmála. Allir vita að Össur og Ögmundur eru nánir. Þeir eru persónulegir vinir og hafa oft bruggað saman pólitískan seið. Gleymum því ekki að þeir hafa stundum verið kallaðir ljósfeður ríkisstjórnarinnar.

Og þegar við bætist að sögur neðan úr Alþingi herma að Össur og Ögmundur hafi verið í óvenjumiklum samskiptum upp á síðkastið, þá þarf varla frekari vitnanna við. Skýringin þarf ekki alltaf að vera flókin.

Munurinn á íslenska raforkukerfinu og kerfi flestra annarra þjóða, er að það treystir nánast ekkert á brennslu jarðefnaeldsneytis, nema helst sem varaafl. Nálega öll raforkan er framleidd með vatnsaflsvirkjunum eða jarðgufuvirkjunum. Þetta er augljóslega kostur, en því fylgja líka ákveðin vandamál.

Vatnsaflsvirkjanir kalla á mikla og dýra fjárfestingu, en eru mjög ódýrar í rekstri – nánast eilífðarvélar. Best heppnuðu vatnsaflsvirkjanirnar okkar hafa reynst nánast viðhaldsfríar og eru í fullum gangi þrátt fyrir að löngu sé búið að afskrifa byggingarkostnaðinn. Vatnsaflsvirkjanir eru líka velþekkt tækni og í sjálfu sér fátt sem á að þurfa að koma á óvart. Slyngur verkfræðingur með rétt gögn í höndunum á að geta reiknað út byggingarkostnað og afköst með mikilli nákvæmni.

Vandinn er hins vegar að undirbúningstíminn er langur. Best er að hafa gögn um vatnsrennsli langt aftur í tímann. Stærðarhagkvæmni er mikil í vatnsaflsvirkjunum. Það er almennt séð miklu ódýrara að byggja eina 150 MW virkjun en þrjár 50 MW. Hins vegar þýðir hinn mikli fjárfestingakostnaður að enginn hefur ráð á að láta virkjun standa ónotaða. Hana verður að reka með nálega fullum afköstum frá fyrsta degi til að hafa upp í afborganir.

Þetta kallar á tvennt: skipulag og miðstýringu. Forsenda hagkvæms orkukerfis sem byggist á vatnsaflsvirkjunum er góð áætlanagerð og stýring á notkuninni. Íslenska stóriðju/virkjanamódelið var afleiðingin af þessum forsendum. Þetta módel var í grófum dráttum svona: orkufyrirtækin reyndu að draga það í lengstu lög að ráðast í stórvirkjun, m.a. með verðstýringu og skilmálum. Svo þegar orkuskortur var yfirvofandi, var ráðist í stórvirkjun og um leið tryggt að daginn sem virkjunin færi í gang tæki stóriðja til starfa sem keypti obbann af orkunni frá fyrsta degi. Umframorkan nýttist svo kerfinu og hægt var að nota verð og skilmála til að ýta sem hraðast undir notkun hennar. Og svo hófst sami hringurinn upp á nýtt.

Þetta er einfaldaða útgáfan af íslenska stóriðju/virkjanamódelinu, sem hefur í grófum dráttum virkað býsna vel – nema þegar menn hafa svindlað, t.d. með því að reyna að láta einn þátt niðurgreiða aðra eða láta óskhyggju ráða útreikningunum. (Svo bætast við umhverfissjónarmið og flækja myndina enn frekar.)

Jarðgufuvirkjanir eru um margt frábrugðnar vatnsaflsvirkjunum. Þær eru ekki síður kostnaðarsamar í byggingu, en ekki eins léttar í rekstri og kalla á meira viðhald eða endurnýjun búnaðar. Þótt stærðarhagkvæmnisrökin eigi hér líka við (það er ódýrara að reka stóra jarðvarmavirkjun á einum stað en þrjár litlar á víð og dreif, hver með sitt dreifikerfi og stjórnstöð), er erfiðara að áætla stærðina fyrirfram. Hversu vel sem jarðfræðingarnir undirbúa sig, er nýtanlegt afl á jarðhitasvæðum alltaf miklu meiri ágiskun en þegar kemur að rennandi vatni. Þess vegna er æskilegast að virkja jarðhitasvæði í litlum áföngum: taka fyrst í notkun 2-3 túrbínur, bíða svo og sjá í nokkur ár. Bæta þá 1-2 við og halda svo áfram eftir nokkur misseri ef allt gengur vel.

Þetta eru í sjálfu sér alkunn sannindi.

Seint á síðustu öld, ákváðu íslensk stjórnvöld, í samræmi við alþjóðlega tísku, að ýta undir samkeppni á orkumarkaði. Það fólst einkum í því að etja saman orkufyrirtækjunum, sem kepptu um stóriðjusamninga. Fyrirtækjunum lá á, enda augljóst mál að losunarheimildir fyrir stóriðju yrðu ekki fáanlegir endalaust – þeir væru takmörkuð auðlind og ríkisstjórnin hafði ákveðið að best væri að úthluta þeirri auðlind með reglunni „fyrstir koma, fyrstir fá!“

Með þessu var vikið til hliðar mikilvægum þáttum úr íslenska stóriðju/virkjanamódelinu, þ.e. áætlanagerðinni og miðstýringunni. Jafnframt var fyrirtækjunum att saman án tillits til þess hvort þau ætluðu að reisa vatnsaflsvirkjanir eða jarðgufuvirkjanir. Jarðgufuvirkjununum var einfaldlega troðið inn í módel sem sniðið var fyrir annars konar orkugjafa.

Afleiðingin varð sú að Orkuveitan gerði stóra orkusölusamninga við stóriðjufyrirtæki, sem miðuðust við mikinn virkjanahraða á Hellisheiði. Til að ná að afhenda orkuna svona hratt þurfti að vinna hraðar en æskilegt hefði verið. Framkvæmdahraðinn var slíkur að varla gafst tími til að vinna úr gögnum sem fengust við boranir áður en byrjað var að bora næstu holur. Framkvæmdin varð fyrir vikið kostnaðarsamari og flýtirinn jók hættu á ófyrirséðum vandamálum (klingja jarðskjálftar í Hveragerði einhverjum bjöllum?)

Orkuveitan er nú að súpa seyðið af þessum mikla framkvæmdahraða. Bæði tæknilega (sbr. niðurdælinguna) en ekki síður fárhagslega. Ástæður þess að Orkuveitan er í svo miklum fjárkröggum eru þríþættar: i) hún „gleymdi“ að hækka orkuverð í tíma og niðurgreiddi því orku til viðskiptavina sinna í nokkur misseri, ii) hún virkjaði of hratt á Hellisheiði & iii) hún kaus að fjármagna sig ekki til langs tíma heldur veðjaði á að peningar yrðu alltaf ódýrari og ódýrari. Þessi þrjú atriði hefðu hvert um sig geta valdið vandræðum, en saman eru þau eitraður kokteill.

Í ljósi þess að við höfum fyrir framan nefið á okkur vandamál Orkuveitunnar – fréttir að tæknilegum og fjárhagslegum ógöngum hennar eru daglegt brauð í fjölmiðlum – er magnað að forstjóri Landsvirkjunar þurfi að verja hendur sínar þegar fyrir liggur að fyrirtækið ætlar ekki að endurtaka mistök OR skref fyrir skref. Hvað svo sem mönnnum kann að finnast um stóriðju/virkjanamódelið íslenska, þá virkar það ef rétt er reiknað – ÞEGAR um er að ræða vatnsaflsvirkjanir. Að troða jarðgufuvirkjunum inn í líkanið er hins vegar ávísun á slys.

Þær eru margar hetjurnar í þjóðfélaginu. Ein hetjustéttin eru leikskólakokkar.

Heyrði í dag hvað leikskólakokkar hafa úr miklum peningum að spila í matarkaupum pr. barn. Það eru tæpar 260 krónur á dag, fyrir allt: morgunmat, hádegismat og síðdegisnesti. Ef mér væri gert að leysa þetta verkefni, reikna ég með að grísirnir yrðu aldir á loðnumjöli…

Ókey, ég veit að magninnkaup á matvælum eru hagkvæmari en innkaupaferðirnar mínar í Nóatún, en sama er – ég skil ekki hvernig það er hægt að halda úti fjölbreytilegum og hollum matseðli fyrir þennan pening.

Og eins og þetta sé ekki nóg – þá er kroppað enn frekar úr þessari upphæð. Samkvæmt kjarasamningum eiga einhverjir starfsmenn leikskólanna að matast með börnunum (og fá greitt fyrir það). En skólinn fær ekki viðbótarframlag til að standa undir kostnaðinum við mat starfsmannsins. Sá peningur er því tekinn af upphæðinni fyrir hvert og eitt barn.

Á síðustu þremur árum hefur matarverð hækkað – í sumum tilvikum talsvert. Fjárveitingarnar til matarkaupa hafa hins vegar ekki fylgt á eftir. Ég hef átt barn/börn á leikskóla í á fimmta ár. Á þeim tíma hefur maður tekið eftir því hvað matseðillinn verður einhæfari og minna spennandi með hverju árinu sem líður… þrátt fyrir hetjulega baráttu hjá kokkunum.

Í gær sýndi RÚV myndina „Shock Doctrine“ eftir Naomi Klein. Netheimar loga. Ekki endilega vegna efnis myndarinnar (nema gamall skólabróðir og fv. SUS-formaður sem segir hana til marks um að íslenskir sósíalistar eigi einkafjölmiðil) – nei, stóra málið er hvernig þýða beri orðið Chile.

Málfarsráðunautar hafa komist að þeirri niðurstöðu að ótækt sé að rita nafn þessa langa Suður-Ameríkuríkis með C-i. Mið-Ameríkuríkið Costa Rica hefur fengið sömu útreið. Núna heitir það Kosta Ríka.

Almennt séð er það ekki miið vandamál að skipta út C þar sem rita má K, einkum í upphafi orða. Kasablanka er samt óneitanlega tilkomuminna örnefni en Casablanca. Og ég efast um að ítalska borgarheitið Lekke geti leyst ritháttinn Lecce af hólmi.

En að rita S fyrir C getur verið meiri vandræðum háð. Síle er svo sem „réttur“ ritháttur, en forljótur. Svo ljótur að þýðandi myndarinnar í gær reyndi að nota Tsíle. Ts-byrjun orða er hins vegar afleit, nema um sér að ræða afríska tse-tse flugu eða rússneskan tsar.

Við stöndum því frammi fyrir vandamáli: Chile þykir ekki lengur nægilega góður ritháttur og Síle, Tsíle eða Tsjíle eru litlu skárri útgáfur.

Á þennan hnút verður að höggva. Skásta leiðin út úr ógöngunum er að taka „Ungverjalands“-leiðina á þetta og búa til alveg nýtt nafn á landið. Grípum til orðsifja.

Wikipedia, sem er fróð um ýmislegt, veltir upp ýmsum mögulegum skýringum á nafninu Chile. Samkvæmt henni er talið líklegast að um sé að ræða afbökun á nafni indíánahöfðingjans Tili. Týlisland væri því möguleg íslensk útgáfa.

Aðrar kenningar ganga út á að nafnið vísi í snjó, kulda eða að landið sé útjaðri hins kunna heims. Það býður upp á möguleika á borð við Snæland (skemmtileg tenging við Íslandssöguna), Ystaland eða Fjarskanistan (sem myndi kallast á við Andrésblöðin).

Ég legg til þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Þar sem kosið yrði milli þessara möguleika – sem og annarra sem kunna að koma í athugasemdakerfinu.