Þorleifur Gunnlaugsson

Í ágætu bloggi sínu hér á eyjunni spyr Gunnar Axel Axelsson : „Létu æðstu ráðamenn landsins almannahagsmuni víkja fyrir ákvörðunum sem miðuðu að því að tryggja áframhaldandi völd tiltekinna stétta í samfélaginu?“

Að mínu mati er þetta lykilspurning þegar skýrsla þingmannanefndarinnar er metin. Lét stjórnsýsla ríkisins almannahagsmuni víkja fyrir einkahagsmunum?

Með öðrum orðum var stjórnsýslan spillt? Hafi svo verið, er hún það enn?

Þingmannanefndin vitnar í 8. bindi skýrslu rannsóknarnefndar alþingis þar sem sagt er: „Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“

Þetta er rökstutt með fjölmörgum dæmum en samt leggur þingmannanefndin ekki til almenna úttekt á stjórnsýslu ríkisins.

Hvernig stendur á því?

——

Í skýrslu rannsóknarnefndar alþingis segir m.a.:

„stjórnsýslan starfi í mikilli nálægð við hið pólitíska vald. Sú nálægð geti skapað hagsmunaárekstra og spillingu.“

„Smæð samfélagsins skapi ákveðnar forsendur fyrir fyrirgreiðslupólitík.“

„Tvenn hagsmunasamtök, Viðskiptaráð og Samtök fjármálafyrirtækja, reyndu eftir mætti að hafa áhrif á lagasetningu um fjármálastarfsemi.“

„Fín lína geti verið milli þess að búa atvinnugreinum hagstæð skilyrði og þess að þjónusta viðskiptageirann.“

„það sé ekki hlutverk stjórnvalda að taka sér stöðu með fjármálafyrirtækjum til að telja umheiminum trú um að þau standi vel nema stjórnvöld hafi fyrir því haldbærar upplýsingar og traust rök.“

„ Þær skýrslur hagfræðinga sem stjórnvöld vöru gjörn á að vísa til hafi verið fjármagnaðar af Viðskiptaráði.“

„Það sé alvarlegt mál í lýðræðisríki að almannaþjónar myndi með þessum hætti fjárhagsleg tengsl við fármalafyrirtæki.“

„Leita þarf leiða til þess að draga skýrari mörk á milli fjármálalífs og stjórnmála.“

„Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“

Einnig segir að  fjölmargir stjórnmálamenn og stjórnmálasamtök hafi „þegið styrki frá bönkunum sem hafði ekki hvetjandi áhrif á stjórnmálamenn til að veita þeim aðhald og kynna sér stöðu þeirra betur með almannahag að leiðarljósi.“

Það fer semsagt ekki á milli mála að rannsóknarnefnd alþingis lítur svo á að spilling hafi þrifist í stjórnsýslu ríkisins en vegna skilgreinds hlutverks rannsóknarnefndarinnar fjalla dæmin eðli málsins samkvæmt helst um einkavæðingu bankanna.

———-

Að ofansögðu hlýtur það að vekja furðu að þingmannanefndin taki þessa mjög svo hörðu dóma rannsóknarnefndarinnar ekki alvarlega. Ef spilling var grasserandi í tengslum við einkavæðingu bankanna, má þá ekki draga þá eðlilegu ályktun að sú spilling hafi teygt anga sína víðar inn í stjórnkerfið? Og má ekki einnig spyrja að því hvort spillingin blundi ekki þar enn?

Þingmannanefndin telur brýnt að alþingismenn endurheimti traust þjóðarinnar með orðum sínum og athöfnum. En það er hins vegar hætt við að ekki náist að endurheimta traust þjóðarinnar á stjórnsýslu og stjórnkerfi sem hefur beinlínis verið úrskurðað spillt ef ekkert er gert til að uppræta og rannsaka þá spillingu.

Vilji alþingi endurheimta traust þjóðarinnar verður að fara fram sjálfstæð og óháð rannsókn, ekki aðeins á einkavæðingu bankanna heldur allri stjórnsýslu ríkisins. Það verður vissulega ekki sársaukalaust og eflaust munu verndarar kerfisins tala um nornaveiðar. En það er eina leiðin til að þvo spillingarstimpilinn af stofnunum ríkisins.

Þessi grein birtist í Reykjavík Vikublað 4.sept 2010

Fyrir hálfum mánuði skrifaði ég grein í þetta ágæta blað þar sem ég beindi gagnrýnisorðum að stjórnvöldum og verkalýðsforystunni fyrir að standa ekki vaktina fyrir efnalítið fólk. Minnti ég á fyrri tíma þegar fátækt fólk fann fyrir meiri samstöðu en nú gerist í baráttu fyrir betri kjörum. Velti ég vöngum yfir því hvort verkalýðsforkólfar með himinháar tekjur væru komnir úr tengslum við þennan hluta samfélagsins. Tók ég alldjúpt í árinni í gagnrýni minni enda fullt tilefni til.

Engan mann nefndi ég á nafn í grein minni. Guðmundur Gunnarsson, formaður Rafiðnaðarsambandsins, kaus hins vegar að taka ádeiluna til sín og fékk birta grein hér í blaðinu sem á að heita svargrein við mínum skrifum. Ég tek þannig til orða vegna þess að Guðmundur gerir mér upp skoðanir og hefur beinlínis rangt eftir mér.
Ekki hirði ég um að leiðrétta allar staðreyndavillur Guðmundar. Þó vil ég nefna að hann segir að í grein minni dylgi ég um að verkalýðsforingjar séu á „ mála hjá einhverjum fyrirtækjum“ og sakar mig um „ ómerkilegan rógburð“. Þetta er hreinn hugarburður því hvergi er í grein minni að finna slíkar dylgjur enda ekki ætlun mín.

Guðmundur segir ennfremur að ég sé „maður sem ekki er þátttakandi í stéttarfélagi“ og viti „ekkert“ um hvað ég sé að skrifa! Það má vissulega til sanns vegar færa að eins og sakir standa er ég ekki þátttakandi í stéttarfélagi. Ég byrjaði hins vegar ungur að vinna og var strax um 17 ára aldur virkur á félagsfundum Dagsbrúnar, í Iðnnemafélaginu og síðan sveinafélaginu mínu. Ég varð síðan virkur í meistarafélaginu mínu og var formaður þar um tíma. Ég var einnig einn þeirra sem endurreisti Meistarasamband byggingarmanna og sat þar í fyrstu stjórn. Í störfum mínum með meistarafélaginu mínu og Meistarasambandinu lagði ég áherslu á að hækka þyrfti lægstu laun. Ég benti á hættuna sem samfélaginu stafaði af misrétti og hve ranglátt það væri. Þótt Íslendingar væru á þeim tíma háttlaunaðir þá gæti það breyst hratt og einnig væri á það að líta að óprúttnir verktakar stunduðu þann leik að ráða erlenda „fagmenn“ á lágmarkstöxtum.

Guðmundur Gunnarsson má eiga það að hann hefur verið ódeigur í baráttu gegn óprúttnum verktökum og margoft tekið upp hanskann fyrir farandverkamenn sem níðst hefur verið á. Fyrir þetta á hann lof skilið.

Á gagnrýnendum sínum sér Guðumundur hins vegar ekki hvítan blett. Mig segir hann ráðast „að stéttarfélögunum til þess að draga athyglina frá eigin getuleysi“ að ég sé dæmi um „lélega stjórnmálamenn sem ríghalda í það efnahagskerfi sem Ísland hefur, þar sem þeir leiðrétta efnahagsleg mistök með því að fella krónuna“ . Ég og „hinir stjórnmálamennirnir“ berum ábyrgð á því að „nú erum við á svipuðum slóðum með kaupmátt og við vorum fyrir 15 árum.“ Mikið væri fróðlegt að heyra Guðmund Gunnarsson rökstyðja þessi makalausu skrif um meint framlag mitt til íslenskra stjórnmála!

Í grein minni, sem Guðmundur Gunnarsson hefur greinilega lesið með afar sérkennilegu hugarfari, gagnrýni ég ríkisstjórnina og kjörna fulltrúa fyrir að bregðast fátækum og svo verkalýðshreyfinguna fyrir að styðja ekki við bakið á þeim. Ennfremur að samið sé um svo lág laun að þau eru fyrir neðan fátækramörk og hamli fyrir bragðið hækkun atvinnuleysisbóta og fjárhagsaðstoðar. Er þetta rangt? Ég hefði haldið að tilefni væri til að ræða þetta. Ef þetta er rangt þarf að leiðrétta það – málefnalega.

Eftir þessi viðbrögð Guðmundar Gunnarssonar, formanns Rafiðnaðarsambandsins, við skrifum mínum er mér efst í huga að spyrja hvernig komið er fyrir umræðu innan verkalýðshreyfingarinnar. Er það virkilega svo að þegar gagnrýni er hreyft um launakjör og fríðindi forkólfa í verkalýðshreyfingunni og sinnuleysi í málefnum tekjulægstu hópanna í þjóðfélaginu, að menn megi búast við útúrsnúningum og hrokafullum reiðilestri? Varla er þetta til að örva til opinnar lýðræðislegrar umræðu. Ég kalla enn eftir málefnalegum viðbrögðum við gagnrýni minni – ekki myndi saka að hafa ögn af stillingu og yfirvegun í svörum. Ég vona að ekki sé til of mikils mælst.

Ég ætla að halda áfram að fjalla um Orkuveituna og sérstaklega þann tíma sem ég sat þar í stjórn – enda hef ég eðli málsins samkvæmt mestar upplýsingar um þann tíma.

Ég er að lesa í fundargerðir OR og einnig fundargerðir borgarráðs en þar varð umræðan um OR stöðugt að þyngjast frá miðju ári 2009, eftir rólegri tíma að afloknu REI málinu. Það er mín skoðun að afneitun, leyndarhyggja og takmarkalaust traust á stjórnendum OR hafi komið í veg fyrir raunsætt mat og fyrirbyggjandi ráðstafanir.  Þriðja júní síðastliðinn bókaði þáverandi meirihluti borgarráðs, fulltrúar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks meðal annars þetta:

“Við þetta má bæta að svar stjórnenda Orkuveitunnar miðast við afkomu samkvæmt árinu 2009 en fjárhagslegur styrkur og greiðsluhæfi Orkuveitunnar hefur vaxið verulega síðan samkvæmt þriggja mánaða uppgjöri ársins 2010″ og “Stjórn og stjórnendur Orkuveitunnar hafa staðið sig mjög vel undanfarin ár við að leita leiða til að hagræða í rekstri og skera niður þrátt fyrir miklar fjárfestingar. Mikill árangur hefur náðst af þessum aðgerðum sem hefur þegar skilað sér og mun skila sér enn frekari til lengri tíma og treystir borgarráð stjórnendum Orkuveitunnar til að halda áfram á sömu braut í stað þess að leggja fram hugmyndir um að velta allri fjárþörfinni yfir á almenning.”

Skömmu áður eða 6. maí bókaði ég meðal annars í borgarráði þegar lagður var fram ársreikningur OR, um leið og ég minnti enn og aftur á varnaðarorð fjármálaskrifstofu og innri endurskoðun borgarinnar varðandi það að eftirlit og eftirfylgni borgaryfirvalda hefur stöðugt verið að minnka á sama tíma og skuldir fyrirtækjanna og þá sérstaklega OR hafa aukist.:

“Það vekur athygli að í endurskoðunarskýrslu KPMG kemur fram að í miðju bankahruni á árinu 2008 var framkvæmt sérstakt endurmat á eignum OR sem jók eigið fé fyrirtækisins um rúma 40 milljarða. Upphæð sem nemur nánast öllu eigin fé fyrirtækisins í árslok 2009. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis kemur fram að stjórnendur bankanna hafi hækkað bókfærðar eignir, þannig að staðan sem sýnd var í bókhaldinu hafi ekki verið raunveruleg. Þar koma m.a. við sögu endurskoðendur OR, KPMG.”

Orkuverð til stóriðju
Að mínu mati á almenningur ekki að sætta sig við það að orkuverði til stóriðju, sem er langstærsti þáttur rafmagnsframleiðslunnar, sé haldið leyndu.
11. maí sl. lagði ég fram svohljóðandi tillögu í borgarráði sem tekin var til afgreiðslu 29. maí:

„Lögð fram að nýju svohljóðandi tillaga borgarráðsfulltrúa Vinstri grænna frá 11. f.m.:
Borgarráð beinir þeim tilmælum til stjórnar Orkuveitu Reykjavíkur að allt orkuverð verði opinberað.“

Það er ekki hægt að segja annað en að skilaboðin hafi verið skýr:

“Borgarráð vísar tillögunni til meðferðar stjórnar Orkuveitu Reykjavíkur með ósk um að leitað verði eftir samþykki Norðuráls um að orkuverð verði gert opinbert.”

Það urðu tímamót í stjórn OR þegar eftirfarandi tillaga var samþykkt þar einróma 12 maí sl.:

“Stjórn Orkuveitu Reykjavíkur beinir því til forstjóra að leita eftir samþykki Norðuráls fyrir því að orkuverð verði gert opinbert.”

Síðan eru liðnir rúmir þrír og hálfur mánuður og í millitíðinni hefur meirihluti OR hækkað orkuverð til almennings um 28% en engin verðhækkun nær til stóriðjunnar sem þó fær megnið af rafmagninu.

Þessi staða er óþolandi og mín skoðun er sú að hafi Norðurál ekki svarað erindinu eða neitað að verða við því átti Orkuveitan að gera það opinbert og bíða með allar verðhækkanir þar til málið yrði leyst.  Það er í það minnsta ekki seinna vænna en að bregðast við tilmælum borgarráðs.

Uppskipting OR
26. október í fyrra lagði ég fram eftirfarandi tillögu í borgarráði:

“Borgarráð samþykkir að fara þess á leit við ríkisstjórn og iðnaðarráðherra að gefinn verði þriggja ára frestur á áformaðri uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur. Jafnframt verði lagaákvæði hvað þetta vaðar endurskoðuð.”

Tillögunni var vísað til umsagnar stjórnar OR og var þar tekin á dagsskrá 4. desember. Formaður stjórnarinnar, Guðlaugur Sverrisson lagði fram eftirfarandi tillögu að umsögn stjórnar:

“Sameiginleg nefnd eigenda Orkuveitu Reykjavíkur hefur skilað eigendum tillögum um uppskiptingu fyrirtækisins. Samstaða var um tillögurnar. Við gerð þeirra var haft að leiðarljósi að kostnaði við uppskiptinguna yrði haldið í lágmarki og samþykkt þeirra mun ekki hafa áhrif á eiginfjárstöðu Orkuveitu Reykjavíkur né stöðu fyrirtækisins gagnvart lánadrottnum. Því telur stjórn Orkuveitu Reykjavíkur ekki ástæðu til að fresta því að til uppskiptingar komi um áramót.”

Á hinn bóginn lagði ég fram þessa tillögu að umsögn stjórnar:

“Stjórn Orkuveitu Reykjavíkur telur brýnt að eigendur OR fari þess á leit við ríkisstjórnina og iðnaðarráðherra að gefinn verði þriggja ára frestur á áformaðri uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur og lagaákvæði hvað þetta varðar verði endurskoðuð. Fjárhagsleg staða Orkuveitunnar er þessa stundina veik og eiginfjárstaðan komin niður fyrir 14%. Fyrir þessu eru ýmsar ástæður en fordæmalausar aðstæður Íslands og gríðarleg veiking krónunnar vega þungt. Uppskiptingin er ekki aðeins kostnaðarsöm heldur mun hún setja lánasamninga við erlenda lánadrottna í uppnám.”

Þegar raforkutilskipun ESB var innleidd á evrópska efnahagssvæðinu árið 1997 (sem öðlaðist gildi á Íslandi með raforkulögunum 2003) voru forsvarsmenn flestra raforkufyrirtækja landsins því andvígir og á alþingi var tilskipuninni andæft af fjölmörgum þingmönnum. Síðar viðurkenndu ýmsir þingmenn úr stjórnarmeirihluta að misráðið hefði verið að sækja ekki um undanþágu fyrir Ísland, enda ljóst að Ísland er ekki hluti af sameiginlegum innri raforkumarkaði Evrópu vegna legu landsins.

Uppskiptingu orkufyrirtækja hefur verið frestað í öðrum löndum án vandræða og því eðlilegt að hérlendis endurskoðum við málið í ljósi þeirra efnahagsþrenginga sem nú dynja á þjóðinni. 

Röksemdir fulltrúa raforkugeirans gegn uppskiptingu orkufyrirtækjanna samkvæmt tilskipun ESB komu opinberlega fram, meðal annars í fjölmiðlum í febrúar 2006. Þær voru af tvennum toga.

1. Breytingarnar eru óhagkvæmar. Samlegðaráhrif margvísleg glötuðust með skipulagsbreytingunum
2. Breytingarnar eru dýrar og myndu leiða til aukins kostnaðar fyrir raforkukaupendur.

Menn höfðu með öðrum orðum miklar efasemdir um meint hagræði af uppskiptingunni og þeim ávinningi sem markaðsvæðing raforkugeirans átti að leiða til. Að þessu sögðu er ljóst að kjörnir fulltrúar og starfsfólk OR þurfa fyrst og fremst að einbeita sér að rekstri fyrirtækisins í núverandi mynd í stað þess að fara út í umfangsmiklar skipulagsbreytingar sem koma til með að verða dýrar og óhagkvæmar til lengri og skemmri tíma.

Eins og við mátti búast var tillaga formanns samþykkt gegns mínu atkvæði en fulltrúi Samfylkingar sat hjá. 

Þá bókaði ég :

“Þegar borgarráð fór þess á leit við stjórn OR að hún veitti umsögn um fram komna tillögu um frestun á uppskiptingu OR var það gert til þess að fá álit stjórnarinnar á kostum þessa eða göllum”.

Í umsögn sinni segir meirihlutinn það ljóst að “frestun á uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur sé fyrirtækinu ekki til hagsbóta,”

Þetta er rökstutt með því að aðrir aðilar á orkumarkaði geti mótmælt frestuninni, kostnaðurinn við hana sé óverulegur og “bærilega hafi til tekist” í samningagerð í nýlegum samningum við evrópska fjárfestingarbankann.

Að öðru leyti fjallar umsögn meirihlutans ekki um beiðni borgarráðs heldur er miklu púðri eitt í vinnu á vegum OR sem farið hefur fram til að framfylgja ákvæði laganna um uppskiptingu orkufyrirtækja. Vangaveltur um andstöðu annarra orkufyrirtækja eru undarlegar frá fólki sem fyrst og fremst á að gæta hagsmuna OR.

Enn undarlegri er fullyrðing meirihlutans um að kostnaðurinn við uppskiptinguna verði óverulegur á sama tíma og það er talið geta orðið kostnaðarsamt, verði henni frestað. Þá vakna upp spurningar um hvað meirihlutanum gengur til þegar ekki er minnst á augljósan kostnaðarauka sem hlýtur að myndast vegna nýrrar stjórnar dótturfyrirtækis og sérstakrar uppbyggingar vegna þess.

Mér til mikillar ánægju tók ríkisstjórnin síðan af skarið á ögurstundu og frestaði uppskiptingu Orkuveitunnar um eitt ár en það var svo sannarlega ekki meirihluta stjórnar OR að þakka.

15. febrúar var málið svo á dagsskrá að undangengnu þrasi á stjórnarfundinum áður, en þá fór meirihlutinn að skýra breytinguna með skorti á skattalegu hagræði, nokkuð sem aldrei hafði verið rætt áður eins og sést hér að framan.

Ég kaus að líta fram hjá því en við sameinuðumst um eftirfarandi bókun.

“Lögð fram á ný tillaga formanns, dags. 21.01.2010, ásamt tillögu Þorleifs Gunnlaugssonar, lagðri fram á fundi stjórnar 12.02. 2010. 
Tillögurnar sameinaðar með svohljóðandi bókun, sem stjórn samþykkti einróma: 
Stjórn Orkuveitu Reykjavíkur samþykkti á fundi sínum þ. 15. maí 2009 að fara þess á leit við eigendur að þeir skipuðu starfshóp til að undirbúa uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur í samræmi við kröfur 14. gr. raforkulaga.

Eigendur skipuðu í framhaldinu fulltrúa í hópinn, t.a.m. borgarráð á fundi sínum þ. 4. júní. Stýrihópurinn skilaði tillögum sínum um uppskiptingu með skýrslu í október 2009. Með lögum nr. 142/2009 var frestur til að ganga frá uppskiptingu fyrirtækisins framlengdur um eitt ár, til 1. janúar 2011, þar sem ekki hafði verið gengið frá nauðsynlegum lagabreytingum til að koma í veg fyrir skattalegt óhagræði af uppskiptingunni innan upphaflegs frests.

Fulltrúi Vinstrihreyfingarinnar-Græns framboðs í stjórn OR hefur flutt tillögu í stjórninni þess efnis að eigendur OR fari þess á leit við ríkisstjórnina og iðnaðarráðherra að sótt verði um undanþágu fyrir Ísland hvað varðar raforkutilskipun ESB. 
Nauðsynlegt er, áður en uppskipting Orkuveitu Reykjavíkur fer fram, að lögum um Orkuveitu Reykjavíkur nr. 139/2001 verði breytt svo forðast megi skattalegt óhagræði OR við uppskiptingu. 
Stjórn Orkuveitu Reykjavíkur leggur áherslu á að:

1. eigendur kanni vilja stjórnvalda til þeirra breytinga á raforkulögum, sem tillaga fulltrúa VG felur í sér.

2. eigendur taki afstöðu til fyrirkomulags uppskiptingar þegar ný lög um Orkuveitu Reykjavíkur hafa verið afgreidd frá Alþingi.

3. sá ársfrestur sem Alþingi veitti til uppskiptingarinnar verði nýttur til að vanda sem best til alls undirbúnings aðskilnaðar sérleyfis- og samkeppnisrekstursins.

4. undirbúningi uppskiptingar Orkuveitu Reykjavíkur verði haldið áfram.”

Að mínu mati var undirbúningi að uppskiptingu OR að mestu lokið um síðustu áramót (í það minnsta að mati eigendanefndarinnar) og það sem skipti máli væri það að stjórnin hvetti eigendur til þess að “fara þess á leit við ríkisstjórnina og iðnaðarráðherra að sótt verði um undanþágu fyrir Ísland hvað varðar raforkutilskipun ESB.”

Nú er liðið á haust og aðeins 4 mánuðir eftir af frestinum sem ríkisstjórnin gaf. Reyndar hefur ríkisstjórnin gefið út í tengslum við Magmadeiluna  að undið skuli ofan af einkavæðingarferlinum. Mikilvægur þáttur í einkavæðingarferli orkugeirans var einmitt stiginn þegar raforkutilskipun ESB um  uppskiptingu orkufyrirtækja öðlaðist gildi á Íslandi með raforkulögunum 2003 og markaðsvæðing þessara almannafyrirtækja hófst.

Eigendum Orkuveitunnar er það skylt, nú þegar haustþingið er að hefjast að óska eftir því að lögunum verði breytt, þó ekki væri nema vegna þess að uppskiptingin er ekki aðeins kostnaðarsöm heldur mun hún setja lánasamninga við erlenda lánadrottna í uppnám á versta tíma.

Meirihlutinn í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur og þar með meirihlutinn í Reykjavík hafa tekið af skarið – 28% hækkun að jafnaði til notenda sinna. Jafnframt á að fara í miklar hagræðingaraðgerðir en hinsvegar er óljóst í hverju þær muni felast. Einnig er rætt um sölu eigna og þar á meðal hlut OR í Landsneti og HS veitum. Þrátt fyrir þetta er látið í það skína  að meira þurfi til, til að bjarga fyrirtækinu frá greiðsluþroti. Nú ríður á að almenningur verði á vaktinni því í þessum efnum er ekki allt sem sýnist og hætta er á því að nú sjái þeir sem af því hafa hag spunatækifæri til þess að koma almenningi á þá skoðun að nauðsynlegt sé að selja þann virkjanarétt sem eftir er á Hellisheiði til einkaaðila.

Áður en lengra er haldið ætla ég hinsvegar að byrja á því að skoða forsöguna. Þetta er löng og flókin saga þannig að ég ætla mér að taka hana í nokkrum pörtum.

Hvernig var hægt að setja veitufyrirtæki borgarinnar  í 240 milljarða skuld?  Veitufyrirtæki borgarinnar voru vel stödd fjárhagslega áður en þau voru sameinuð. Sumir töluðu um gullmola. Um aldamótin var þeim dembt saman í eitt og úr varð Orkuveita Reykjavíkur. Í anda þess sem þá þótti nútímalegt fékk fyrirtækið mikið sjálfstæði og sett í hóp þeirra almannafyrirtækja sem farið var að kalla B-hluta fyrirtæki. Um 2002 stóð til að háeffa OR en VG sem þá var að ganga í R-listann náði að stoppa það með þeim rökum að um væri að ræða einkavæðingarvegferð í anda þess sem alltaf fylgdi hlutafélagavæðingu almannafyrirtækja.

Stjórnendur Orkuveitunnar héldu sínu striki og bruðlið hófst. Fasteignir veitufyrirtækjanna voru seldar og hafist handa við byggingu risa byggingar í Árbænum. Upphaflegar áætlanir byggðu á því að söluverð veitufyrirtækjanna dygði fyrir nýja húsinu en þegar upp var staðið fór kostnaðurinn langt fram úr áætlun, enda verið að byggja höll sem er vægast sagt illa nýtanleg. Um svipað leiti voru lagðir miklir fjármunir til að gera upp Stöðvastjórahúsið við Elliðaárnar sem síðan hefur verið notað fyrir yfirstjórnendur og boðsgesti þeirra, oft kjörna fulltrúa sem ógjarnan hafa mætt þangað og þegið góðar veitingar. Útþenslustefnan hófst, keyptar veitur annarra sveitarfélaga, farið að virkja á Hellisheiði og gerð stórinnkaup á japönskum túrbínum sem hver fyrir sig kosta 5 miljarða (í dag liggja þrjár þeirra ennþá ónotaðar) og fjármögnun öll á erlendum lánum.

Ég var varamaður Svandísar Svavarsdóttur í stjórn OR á síðasta kjörtímabili og kom inn sem aðalmaður í júlí í fyrra. Fljótlega eftir að ég kom inn í stjórnina varð mér ljóst að það væri ekki allt með felldu. Ég viðraði áhyggjur mínar í borgarráði og  27. ágúst 2009 lagði ég fram eftirfarandi tillögu:

„Borgarráð felur fjármálaskrifstofu borgarinnar að nálgast árshlutareikning Orkuveitu Reykjavíkur og aðrar upplýsingar sem nauðsynlegar eru til glöggvunar fyrir borgarráð með tilliti til áhættu af fjárfestingaráformum OR fyrir A-hluta borgarsjóðs. Fjármálaskrifstofu er jafnframt falið að gera tillögur til ráðsins um gerð áhættumats þeirra þátta OR sem hugsanlega geta ógnað fjárhagslegu öryggi borgarinnar.“

Meirihlutinn treysti sér ekki til að afgreiða tillöguna fyrr en 15. október og þá til að hafna henni og við það tækifæri bókaði ég:

„Tillaga Vinstri grænna um möguleika á áhættumati ákveðinna þátta Orkuveitu Reykjavíkur hefur hvað eftir annað verið sett á dagskrá borgarráðs og jafnharðan tekin af henni aftur. Nú þegar tillagan fæst loksins afgreidd er það gert til að vísa henni frá. Þessi vandræðagangur meirihlutans er til marks um óöryggi þegar kemur að málefnum Orkuveitunnar. Skuldir OR eru á þriðja hundrað milljarða króna og í þessari stöðu er sú spurning áleitin hvort ekki sé rétt að hægja á fjárfestingum eða jafnvel stöðva þær um tíma á meðan fyrirtækið er að ná betra jafnvægi. Til þess að borgarráðsfulltrúar geti tekið upplýsta umræðu um þetta þurfa þeir að hafa í höndum úttekt eða áhættumat og í ljósi aðstæðna væri eðlilegt að fjármálaskrifstofa borgarinnar framkvæmdi það en hún hefur lýst áhyggjum sínum af því að B-hluta fyrirtækin hafi stöðugt fjarlægst borgina. Úr því sem komið er, er það hins vegar von borgarráðsfulltrúa VG að umræðan verði til þess að borgarfulltrúar verði betur upplýstir um stöðu Orkuveitu Reykjavíkur.“

Meirihlutinn sagði að áhættumat væri óþarft þar sem fjármálaskrifstofan væri að fylgjast vel með OR. Þetta var langt frá því að vera sannleikanum samkvæmt því bæði Fjármálaskrifstofan og Innri endurskoðun borgarinnar höfðu um langan tíma lýst opinberlega yfir áhyggjum sínum vegna þess hversu erfitt væri að hafa eftirlit með B-hluta fyrirtækjunum. Þannig bókaði ég skömmu áður, í borgarráði þegar ársreikningur fyrir 2008 var lagður fram 18. júní í fyrra:

“ Í umfjöllun um ársreikning Reykjavíkurborgar fyrir árið 2008 vakti fjármálaskrifstofa borgarinnar sérstaka athygli á því að B-hluta fyrirtækin hafi flest fjarlægst borgarráð og stjórnsýslu borgarinnar hratt. Skrifstofan heldur því jafnframt fram að innsýn í rekstur og fjárhagsstöðu fyrirtækjanna fari dvínandi. Borgin ber hinsvegar beina eða óbeina ábyrgð á fyrirtækjunum. Undir þetta tekur innri endurskoðun sem benti á það strax 2003 að B-hluta fyrirtækin væru að fjarlægjast borgina ár frá ári. Þetta eru að mati borgarráðsfulltrúa VG varnaðarorð sem verður að taka alvarlega nú þegar fjárhagsvandi sumra B-hluta fyrirtækja er slíkur að hann gæti stefnt borginni í voða. Því má velta fyrir sér hvort staða þessara fyrirtækja væri jafn slæm og raun ber vitni, ef borgarráð hefði verið betur inni í rekstri þeirra. Það er því nauðsynlegt að endurskoða samband borgarinnar og B-hluta fyrirtækjanna og taka nú þegar til framkvæmdar eigendastefnu borgarstjórnar er varðar aðkomu innri endurskoðunar að eftirliti með öllum B-hluta félögum þar sem borgin á 50#PR eða meira og legið hefur fyrir í tæp 2 ár.“

Það var síðan ekki fyrr en um áramót að fjármálaskrifstofan kom með áhættumat sem að vísu fjallaði aðeins um þetta ár og sýndi að til þess að standast áhættu af greiðsluþroti OR á þessu ári þyrfti borgin að eiga tilbúna í reiðufé um 10 milljarða.

Þegar líða tók á haustið 2009 fór ég að spyrja skriflegra spurninga sem vörðuðu reikninga félagsins og sjóðstreymið, þ.e. möguleika OR til að standa skil á fjárhagslegum skuldbindingum. Svörin sem ég fékk voru þess eðlis að mér þótti verið að snúa út úr. Ég hélt því áfram að spyrja en fékk aldrei fullnægjandi svör við því hvernig fyrirtækið gæti staðið við skuldbindingar sínar með þeim þeim tekjum sem áætlaðar voru. Á sama hátt mótmælti ég lántökum og áframhaldandi orkusölusamningnum til Norðuráls. Þannig bókaði ég til að mynda á stjórnarfundi OR 4. des í fyrra:

„Lögð var fram tillaga á þessum fundi um að Orkuveitan framlengi ekki orkusölusamning fyrirtækisins við Norðurál Helguvík ehf. en hún var ekki tekin á dagsskrá heldur ákvað meirihlutinn að halda uppteknum hætti í þjónkun sinni við þungaiðnaðinn á Íslandi. Gildandi samningur milli Orkuveitunnar og Norðuráls Helguvíkur ehf. er runninn út. Því er nú um að ræða einstakt tækifæri til að endurmeta alla orkusölu frá Orkuveitu Reykjavíkur til langrar framtíðar í þágu sjálfbærrar þróunar og fjölbreytts atvinnulífs á svæðinu. Á það hefur verið bent og nú síðast í greiningu frá ARION banka, að staða Orkuveitunnar er veik, eiginfjárstaðan um 13% og verulega varasamt er að fara í frekari fjárfestingar að sinni. Í stað þess að taka mark á ítrekuðum viðvörunum ætlar meirihluti OR að setja undir sig hausinn og halda áfram á þeirri vegferð að festa OR í samningum við álver sem ekki hefur verið fjármagnað, með virkjunum sem ekki hafa verið fjármagnaðar og með gjaldskrá til álvera sem er helmingi lægri en öðrum bjóðist, þar á meðal garðyrkjubændum.“

Hér ætla ég að láta staðar numið að sinni en mun halda áfram að reifa málið og ýmsar hliðar þess á næstu dögum.

Greinin birtist upphaflega 21. ágúst í Reykjavík vikublað. Þau mistök voru gerð í blaðinu að ég var titlaður borgarfulltrúi. Hið rétta er að ég er varaborgarfulltrúi og fulltrúi í velferðarráði.

—

Þegar hjálparstofnanir fóru í frí í sumar og fjölmargir úr röðum fátækra Íslendinga sáu fram á enn meiri skort höfðu fjölmiðlar samband við opinbera aðila. Borgarstjórinn í Reykjavík hafði ekki kynnt sér málið og hann hefur ekki tjáð sig um það síðan. Fyrstu viðbrögð formanns velferðarráðs voru þau að borgin myndi ekki bregðast við þessum vanda og lét formaðurinn hafa það eftir sér að „fólk hafi síðasta sumar forgangsraðað á annan hátt, jafnvel ekki greitt allt sem það eigi að greiða“. Félagsmálaráðherra sagði að sveitarfélögin ættu að bregðast við vandanum en axlaði sjálfur ekki ábyrgð gagnvart sínum skjólstæðingum, öryrkjum, öldruðum og atvinnulausum. Um síðir og eftir brýningu brást Reykjavíkurborg við gagnvart þeim sem hún hefur lögboðnar skyldur við með því að veita sérstakan sumarstyrk.

Ríkisstjórnin brugðist
Ríkisstjórn sem kennir sig við félagshyggju hefur brugðist þessu fólki hrapalega. Atvinnuleysisbætur hafa staðið í sömu krónutölu í tæp tvö ár og húsaleigubætur lengur. Á sama tíma hækkar húsaleiga Félagsbústaða samkvæmt vísitölu á þriggja mánaða fresti og kaupmáttur launa lækkar stöðugt, sérstaklega hjá því fólki sem er skuldum vafið eða þarf að borga háa húsaleigu eða lyfja- og lækniskostnað. Ríkisstjórnin hefur meira að segja farið í sérstakar aðgerðir til að lækka laun aldraðra og örorkulífeyrisþega, hún skattleggur laun undir fátækramörkum og það hefur komið í ljós að þegar Reykjavíkurborg hljóp undir bagga með fátækum í sumar var sá styrkur skattlagður þó svo matargjafir hjálparstofnana væru það ekki. Fátækir verða stöðugt fátækari og þeim dögum fjölgar sem margir þeirra eiga ekki fyrir nauðþurftum fram að mánaðamótum.

Fáir málsvarar
Fátækir eiga sér fáa málsvara. Sjálfir hafa fátækir ekki myndað með sér samtök. Fyrr á tímum átti fátækt fólk bakhjarl í verkalýðshreyfingunni. Þar átti tekjulítið fólk vettvang til að heyja baráttu sína og naut stuðnings þeirra sem voru ívið betur settir. Þarna varð til brennandi barátta fyrir réttlæti. Í krafti samtakamáttarins, innleiddi verkalýðshreyfingin í samstarfi við pólitísk öfl, mestu félagslegu umbætur Íslandsögunnar. En það gerðist ekki átakalaust. Menn sultu frekar en að gefa eftir í verkföllum. Samtakamátturinn þjappaði fólki saman og stéttvísin jókst. Þannig tókst fátæku fólki á fyrri hluta 20. aldarinnar að koma á mun réttlátara samfélagi, þar sem verkfallsrétturinn var viðurkenndur, samið um lífeyrissjóði, lög voru sett um stéttarfélög og vinnudeilur, lagmarksvinnutíma, sjúkratryggingar og laun hækkuð.

Starfandi og óvirkir
Máttur verkalýðshreyfingarinnar er ekki lengur fólginn í fjölda baráttuglaðra félaga. Alþýðusambandið hefur í raun skipst upp í starfandi forystu og óvirkan fjölda. Það sem verra er: Ekki verður betur séð en að þannig vilji forystan hafa þetta. Áhuginn er fremur fólginn í umsýslu sjóða og samvinnu við forystumenn atvinnurekenda og ríkisstjórn en launa- og réttindabaráttu. DV sagði frá því fyrir stuttu að nokkrir helstu forystumenn sambandsins væru með um og yfir milljón í laun á mánuði. Launin langt umfram það sem félagsmennirnir hafa og áhugasviðið sjóðir og umsýsla. Auðvitað á þetta ekki við um alla sem eru í forsvari fyrir verkalýðshreyfinguna. En doðinn á hins vegar við um þau flest. Eða hefur hin starfandi forysta barist af hörku fyrir því að fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, sem er 125 þúsund kr. á mánuði til einstaklings eða atvinnuleysisbætur sem eru um 150 þúsund kr. á mánuði, verði hækkuð? Nei, það hefur hún ekki gert. Hvað þá tekið upp viðræður um að bæta hag leigjenda með vísitölubindingu húsaleigubóta eða með því að koma á fót lífsnauðsynlegu félagslegu leigu- og kaupleigukerfi í stað einkaeignakerfis húsnæðismarkaðarins sem hrundi.

Fátækramörk
Hver er ástæðan fyrir því að ASÍ hefur ekki krafist útreikninga á fátækramörkum? Hún skyldi þó ekki vera sú að lægstu umsamin laun yrðu án efa undir þeim mörkum? Í umsömdum láglaunatöxtum er fólginn vandi þeirra sem vilja hækka fjárhagsaðstoð og atvinnuleysisbætur. Launagólfið, sem verkalýðshreyfingin hefur samið um og atvinnurekendur nýta sér í stórauknum mæli, er rétt fyrir ofan bæturnar. Sú spurning er því áleitin hvort verkalýðshreyfingin sé meðsek og meðvirk í að viðhalda fátækt á Íslandi. Þetta eru þung orð. En það er þungbært að eiga ekki fyrir nauðþurftum. Það skilja þau greinilega ekki sem hafa allt til alls, keyra á milli sjóðstjórnarfunda á glæsikerrum með milljón á mánuði í laun. Það er kominn tími á breytingar. Ef verkalýðshreyfingin ætlar að eiga framtíðina fyrir sér verður hún að breyta áherslum sínum. Hún þarf þá að byrja á sjálfri sér. Það þarf ríkisstjórnin að gera líka. Hún hvorki lifir, né getur hún kallað sig velferðarstjórn ef hún stokkar ekki upp í eigin ranni.

—-

Viðbót 22.8.10 kl: 20.43

Guðmundur Gunnarsson svarar grein minni hér á Eyjublogginu. Ég reyndi að setja inn athugasemd á síðuna hans en fékk villu þannig að ég er ekki viss um að hún skili sér. Ég set hana því inn hér að neðan.

Sæll Guðmundur

Greinin sem þú vitnar í er nú kominn á Eyjubloggið mitt (http://blog.eyjan.is/thorleifur/2010/08/22/kominn-timi-til-breytinga/) og ég hvet lesendur þína að lesa hana því satt best að segja finnst mér og að þú sért að vitna í einhverja aðra grein.

Ég vil leiðrétta ákveðnar staðreyndavillur sem fram koma í blogginu þínu.

Svo því sé haldið til haga þá er ekki rétt að ég kynni mig sem oddvita VG í umræddri grein. Blaðið gerir hinsvegar þau mistök að kynna mig sem borgarfulltrúa en þegar ég sendi greinina undirritaði ég hana : „Þorleifur Gunnlaugsson varaborgarfulltrúi og fulltrúi í velferðarráði.“

Þú segir að ég „veitist að starfsmönnum stéttarfélaga með rakalausum dylgjum og rógburði.“ Og bendir á að DV hafi farið með rangt mál hvað laun þin varðar. Þessu er til að svara að þær upplýsingar fóru ekki fram hjá mér en eftir sem áður stend ég við þá fullyrðingu að „nokkrir helstu forystumenn sambandsins væru með um og yfir milljón í laun á mánuði“ og þá er ég að tala um heildarlaun (með fríðindum) en ekki úttekt á séreignarsparnaði.

Þú segir í greininni að ég dylgi ég um að verkalýðsforingjar séu á „ mála hjá einhverjum fyrirtækjum“ og sakar mig því um „ ómerkilega rógburð“. Þetta er ekki rétt og hvergi má í minni grein finna slíkar dylgjur. Það var a.m.k. ekki ætlunin.

Þú segir að ég tali um ASÍ eins og það sé stéttarfélag og „ASÍ er sameiginleg skrifstofa sem stéttarfélög á almennum markaði reka“. Í greininni tala ég aldrei um að ASÍ sé eitt stéttarfélag en að halda því fram að aðeins sé um að ræða skrifstofu er mikil einföldun. Á heimasíðu ASÍ segir: „ ASÍ er samband landssambanda og landsfélaga með beina aðild. Æðsta vald í málefnum ASÍ er í höndum ársfunda sambandsins. Árlega koma saman 290 kjörnir fulltrúar launafólks af öllu landinu, en hvert aðildarfélag á rétt á að senda a.m.k. einn fulltrúa óháð stærð. Á fundinum er stefna heildarsamtakanna mótuð og þeim valin forysta.“

Þú segir að ég sé „maður sem ekki er þátttakandi í stéttarfélagi og veit ekkert um hvað hann er að skrifa.“ Um þetta er það að segja að ég er ekki þáttakandi í stéttarfélagi eins og er. Ég byrjaði hins vegar ungur að vinna og var strax um 17 ára aldur virkur á félagsfundum Dagsbrúnar, í iðnnemafélaginu og síðan sveinafélaginu mínu. Ég varð síðan virkur í meistarafélaginu mínu og var formaður þar um tíma. Ég var einnig einn þeirra sem endurreisti Meistarasamband byggingamanna og sat þar í fyrstu stjórn. Í störfum mínum með meistarafélaginu mínu og meistarasambandinu lagði ég áherslu á að hækka þyrfti lægstu laun. Ég benti á hættuna af því að þó svo Íslendingar væru á þeim tíma háttlaunaðir þá gæti það breyst hratt og svo hitt að óprúttnir verktakar stunduðu þann leik að ráða erlenda „fagmenn“ á lágmarkstöxtum.

Þú segir að ég ráðist „að stéttarfélögunum til þess að draga athyglina frá eigin getuleysi“ að ég sé dæmi um „lélega stjórnmálamenn sem ríghalda í það efnahagskerfi sem Ísland hefur, þar sem þeir leiðrétta efnahagsleg mistök með því að fella krónuna“ Þú segir að ég og „hinir stjórnmálamennirnir berum ábyrgð á því að „nú erum við á svipuðum slóðum með kaupmátt og við vorum fyrir 15 árum.” Viltu vera svo vænn að rökstyðja þetta þegar kemur að mínum störfum í stjórnmálum?

Eftir sem áður stend ég við grein mína sem nú er kominn á netið en þeir sem hana lesa sjá að þar er ég fyrst og fremst að gagnrýna ríkisstjórnina og kjörna fulltrúa fyrir að bregðast fátækum og svo verkalýðshreyfinguna fyrir að styðja ekki við bakið á þeim. Ennfremur að samið sé um svo lá laun að þau eru fyrir neðan fátækramörk og hömlun hækkun atvinnuleysisbóta og fjárhagsaðstoðar.

Með kveðju,
Þorleifur Gunnlaugsson

Viðskiptaráðherra hefur nú gefið út yfirlýsingu um að meirihlutaeign Magma Energy Sveden á HS orku sé heimil. Þetta byggir hann á afstöðu fulltrúa Samfylkingar, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í nefnd um erlendar fjárfestingar sem er gegn þeirri afstöðu fulltrúa VG og Hreyfingarinnar að íslensk lög og  ESB tilskipun er málið varðar, sé ekki smíðuð til að  gera skúffufyrirtækjum kleift að fjárfesta á Íslandi í orkuverum og orkuauðlindum.

Ég fæ ekki betur séð en að með þessu sé meirihluti nefndarinnar að vinna gegn anda laganna og ráðherrann að sama skapi, til að þjóna erlendum auðmönnum á kostnað íslenskra almanahagsmuna. Þetta er gert í óþökk annars ríkisstjórnarflokksins en Vinstri græn hafa margoft og nú síðast á flokksráðsfundi fyrir þremur vikum ályktað gegn einkavæðingu HS orku. Þar segir meðal annars:
„Til að tryggja yfirráð almennings yfir orkufyrirtækjum og vinda ofan af kaupum Magma á HS-Orku er mikilvægt að hér verði sett lög sem fela í sér óskoruð yfirráð hins opinbera á orkufyrirtækjum. Flokksráðsfundur brýnir ráðherra og þingmenn VG að hraða gerð slíks frumvarps og hvetur jafnframt til þess að gripið sé til allra ráða þannig að HS-Orka komist aftur í almenningseigu í samræmi við fyrri samþykktir flokksráðs og annarra stofnana flokksins.  Þar á meðal verða eignarnámsaðgerðir ekki útilokaðar.”

Nú kemur til kasta ríkisstjórnarinnar. Vilji VG er skýr. Nú reynir á hvort tekið er mark á ályktunum flokksráðs VG. Það er ófrávíkjanleg krafa að orkuverum og orkuauðlindum verði haldið í almannaeigu. Þessa orustu verður að taka núna því mikið er í húfi. Fari sem horfir eru þessar mikilvægu auðlindir landsmanna komnar á útsölu á markaðstorg alþjóðlega auðvaldsins.

Í lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri segir í 12.gr.:

„Nú telur [ráðherra]2) að tiltekin erlend fjárfesting ógni öryggi landsins eða gangi gegn allsherjarreglu, almannaöryggi eða almannaheilbrigði eða ef upp koma alvarlegir efnahagslegir, þjóðfélagslegir eða umhverfislegir erfiðleikar í sérstökum atvinnugreinum eða á sérstökum svæðum, sem líklegt er að verði viðvarandi, og getur hann þá stöðvað slíka fjárfestingu, enda kunngjöri hann ákvörðun sína innan átta vikna frá því að honum berst tilkynning um hlutaðeigandi fjárfestingu, sbr. 7. gr. Áður en slík ákvörðun er tekin skal ráðherra leita álits nefndar um erlenda fjárfestingu.”

Ráðherra í vinstri stjórn sem ekki nýtir sér lagaákvæði sem þetta til að verja landið fyrir ágangi alþjóðlegra fjármagnseigenda sem í engu munu gæta hagsmuna landsmanna, hlýtur að þurfa að hugsa sinn gang. Sama gildir um ríkisstjórnina alla enda hún öll ábyrg fyrir því hvernig komið er. Ríkisstjórn sem ekki grípur inn í þennan feril á afgerandi hátt þannig að HS orka komist aftur í almannaeigu er ekki að gæta almannahagsmuna.

Hjálparstofnanir eru komnar í sumarfrí og á meðan verður ekki afgreiddur matur til fjölda fátækra sem staðið hafa í biðröðum til að fæða sig og sína.

Félagsmálaráðherra segir að þetta sé á ábyrgð sveitarfélaga. Borgarstjóri er enn að kynna sér málið. Formaður velferðarráðs sagði að fátækir gætu sleppt því að greiða reikningana sína á meðan á þessu stendur og verkalýðshreyfingin sem áður talaði máli fátækra heldur sig til hlés.

Á meðan aðrir búa við allsnægtir er fátæktin að aukast og fátækum að fjölga og flest er þeim mótdrægt. Kaupmáttur launa hefur lækkað um allt að fjórðung á tveimur árum, fjárhagsaðstoðin hefur lækkað samanborið við lægstu laun, atvinnuleysisbætur hafa ekki hækkað í eitt og hálft ár og húsaleigubætur hafa staðið í stað í 2 ár á meðan húsaleiga Félagsbústaða, sem flestir þeir sem njóta fjárhagsaðstoðar greiða, hækkar samkvæmt vísitölu. Sömu sögu eða verri má segja af elli- og örorkulífeyrisþegum. Þeir fátæku verða fátækari.

Félagsmálaráðherra hefur kallað fulltrúa sveitarfélaga til samráðs um málið seinnipart vikunnar. Hann skal ekki gleyma því að stærstur hluti þeirra sem beðið hafa í röðum við hjálparstofnanir er á vegum hans ráðuneytis. Vilji ráðherrann bregðast við vanda fólks sem leitar til hjálparstofnana á hann að leggja sitt af mörkum til að leysa þann bráðavanda sem við blasir og leggja jafnframt til við við ríkisstjórn og á Alþingi að bætur verði hækkaðar.

Þetta firrir sveitarfélögin þó ekki ábyrgð því eins og félagsmálaráðherra hefur bent á er framfærsluskyldan þeirra. Þeir sem njóta fjárhagsaðstoðar sveitarfélaganna, lögum samkvæmt eru þeir sem minnst hafa á milli handanna og væntanlega þeir sem mestar áhyggjur hafa af sumarlokun hjálparstofnana. Þessu fólki eiga sveitarfélögin að veita styrk nú þegar.

Það sem ærir þó óstöðugan er afskiptaleysi Alþýðusambandsins. Fátækir áttu sér áður málsvara í verkalýðshreyfingunni. Fátækt fólk stofnaði verkalýðsfélögin og kom á réttlátara samfélagi. Þögn ASÍ er ærandi.

—

Viðbót : Rétt í þessu samþykkti velferðarráð tillögu mína um sumarstyrk til þeirra sem eru á framfæri borgarinnar. Sjá nánar hér.

Félagið Ísland-Palestína efnir til mótmælastöðu við Utanríkisráðuneytið, Rauðarárstíg 25, í dag klukkan 17.00.

Mótmælum árásum ísraelsher á skipalest með hjálpargögn fyrir Gaza.
- Sýnum íbúum hertekinnar Palestínu samstöðu
- Sendum ráðamönnum skýr skilaboð að beiti sér fyrir því að grimmilegu hernámi og umsátri Gaza ljúki þegar í stað.
- Slítum stjórnamálasambandi við Ísrael þar til þarlend stjórnvöld fara að alþjóðalögum, samþykktum S.þ. – og hætti ólöglegu hernámi og umsátri sínu um palestínsku herteknu svæðin.

Fjölmennum! Látum orðið berast!

Fyrirvarinn er stuttur – og því mikilvægt að láta fólk vita gegnum Facebook og aðra miðla.

http://mbl.is/mm/frettir/erlent/2010/05/31/gerdu_aras_a_hjalparskip/?ref=fphelst

Ályktun frá Félaginu Ísland-Palestína

Skorað á íslensk stjórnvöld að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael

Félagið Ísland-Palestína skorar á íslensk stjórnvöld að slíta þegar í stað stjórnmálasambandi við ísraelsk stjórnvöld. og beita sér jafnframt fyrir því á alþjóðavettvangi að viðskipta-, íþrótta- og menningarsambandsbann verði sett á Ísrael þar til þarlend stjórnvöld fari að alþjóðalögum, fari að samþykktum Sameinuðu þjóðanna og hætti ólögmætu umsátri og hernámi sínu á palestínsku herteknu svæðunum; Vesturbakkanum og Gaza.

Nýlegir atburðir á Miðjarðarhafi – þar sem Ísraelsher ræðst á alþjóðlega skipalest með hjálpargögn, friðarsinna, evrópskum þingmönnum, friðarverðlaunahafa Nóbels og eftirlifanda Helfarinnar – sýna að ísraelsk stjórnvöld eru ekki aðeins reiðubúin til að grípa til allra ráða að halda 1,5 milljón íbúum Gaza í áframhaldandi herkví og einangrun. Þeir telja sig komast upp með það.

Til þessa höfum við séð ísraelska hernámsliðið murka lífið úr íbúum Gaza, og koma í veg fyrir að erlendir aðilar og mannréttindarsamtök geti kynnt sér ástand mála á svæðinu með því að neita þeim um inngöngu. Þjóðir heims hafa til þessa horft aðgerðarlausar á framferði Ísraelsmanna gegn íbúum Gaza og annarstaðar í hertekinni Palestínu. Þegar frjáls félagasamtök og almenningur reynir með friðsamlegum hætti að rétta íbúum Gaza hjálparhönd, eins og nú með alþjóðlegri skipalest sem stefnt er til Gaza, eru viðbrögð hernámsliðsins skýr.

Með árás sinni á skipalest með hjálpargögn og friðarsinna er Ísraelsher að ráðast gegn þeim sem í verki, og friðasmlegum hætti, vilja hjálpa íbúum Gaza – og vekja um leið athygli á grimmilegu umsátri Ísraelsmanna.

Félagið Ísland-Palestína minnir á að samkvæmt aljóðalögum og yfirlýsingum Sameinuðu þjóðanna er Gaza hertekið svæði þar sem Ísraelsher ræður öllum landamærum, landhelgi og lofthelgi. Ísraelsher ræður jafnframt lögum og lofum á herteknum Vesturbakkanum, fyrir utan nokkra einangraða þéttbýliskjarna þar sem palestínska heimastjórnin fer með stjórn innri mála. Hernám Vesturbakkans og Gaza hefur staðið yfir frá árinu 1967, eða í 42 ár. Það er komið nóg!

Félagið Ísland-Palestína krefst þess að á íslensk stjórnvöld sýhni í verki andúð sýna á hernámi Ísraela í Palestínu, framferði Ísraelshers á palestínsku herteknu svæðunum og árásir á skipalest með hjálpargögn til handa íbúum Gaza.

Félagið Ísland-Palestína krefst þess að íslensk stjórnvöld láti ekki aðeins orðin tóm duga að þessu sinni heldur slíti stjórnamálasambandi við ísraelsk stjórnvöld tafarlaust.

- Stjórn Félagsins Ísland-Palestína

Borgarfulltrúar VG fengu því framgengt á sínum tíma að stofnaður var aðgerðahópur um velferð barna. Í hópnum sitja fjórir borgarfulltrúar eða þau Þorleifur Gunnlaugsson, Björk Vilhelmsdóttir, Kjartan Magnússon og Jórunn Frímannsdóttir sem jafnframt er formaður. Snemma á árinu samþykkti borgarstjórn tillögu VG um að árið 2010 yrði tileinkað velferð barna. Formaðurinn kallaði hópinn það sjaldan saman að tvisvar var gert athugasemd við það i borgarráði og allt stefndi í það að þara væri enn einn „vinnum saman“ hópur borgarstjóra sem engu skilaði.

Af þessari ástæðu lögðu borgarfulltrúar til og fengu samþykkta í borgarstjórn, tillögu þess efnis að árið 2010 yrði tileinkað velferð barna. Í framhaldi af þessu fór Jórunn að boða fundi og samkomulag hefur náðst um 2 tillögur og að hluta til þá þriðju.

Fyrsta tillagan fjallar um Þjóðfund barna í október 2010 í tengslum við tendrun friðarsúlunnar.

Önnur tillagan fjallar um greining á stöðu barna foreldra í alvarlegum fjárhagsvanda og barna atvinnulausra og að brugðist verði við þeim vandamálum sem börnin eiga við að glíma. Um þessar tillögur ríkir sátt.

Þriðja tillagan, frítt í sund fyrir börn, sem ég hef talað fyrir í borgarstjórn og víðar, er svona „Reykjavíkurborg veiti börnum að 18 ára aldri frítt í sund í öllum sundlaugum borgarinnar frá 1. júní 2010 til 1. september 2010.”

Um þessa tillögu er sátt fyrir utan að éghef talað fyrir því að þetta gildi út árið og var búinn að tilkynna það inn í hópinn að ég myndi leggja fram tillögu um það þegar tillögur hópsins yrðu lagðar fram í borgarráði 27. maí.

Það var hins vegar ekki gert og ég hef enga skýringu fengið á því hversvegna formaður hópsins, Jórunn Ósk Frímannsdóttir gerði það ekki.

Þegar mér varð ljóst að tillögur hópsins voru ekki á dagsskrá borgarráðs, óskaði ég eftir því að málið yrði sett inn. Þegar að því kom varð það ljóst að ekki bólaði á tillögunum. Þar með, fyrir óskiljanlegt getu eða viljaleysi meirihlutans er verið að svíkja reykvísk börn um boð til að stunda sundlaugar borgarinnar sér að kostnaðarlausu frá og með mánaðarmótum. Ég lagði eftirfarandi tillögu inn í borgarráð og mun endurflytja hana í borgarstjórn á þriðjudag.

Tillaga VG um sund
Borgarráðsfulltrúi VG leggur til að í tilefni þess að borgarstjórn hefur tileinkað árið 2010, velferð barna verði öllum börnum í Reykjavík boðið að stunda sundlaugar borgarinnar sér að kostnaðarlausu frá og með 1. júní og út árið.

Greinargerð:
Það er ekki nokkur vafi á því að sundlaugar eru heilbrigt umhverfi þar sem börn fá útrás í útiveru og hollri og góðri hreyfingu þar að auki sem flestum börnum líður vel í vatni. Forvarnagildi er því mikið en Reykjanesbær og Árborg hafa haft frítt fyrir börn í sundlaugar um nokkurt skeið og aukningin hefur verið mikil. Í tilfelli Árborgar hefur aukning barna í lauginni verið um 50%. Þar hefur reynslan líka verið sú að foreldrar koma meira með börnunum í laugina og er þetta því fjölskylduvænt.

Tekjur ÍTR af börnum á árinu 2009 voru um það bil 25 milljónir (fyrir utan æfingasund og skólasund) þannig að á hálfu ári yrði tekjufallið um 12 – 13 milljónir. Aukningin vegna fjölgunar barna í laugarnar yrði tiltöluleg kostnaðarlítil ( baðvatn, sápa og klór) en fjölgun foreldra í laugina færði tekjur á móti.

Ég fordæmi hunsun borgarstjóra á ákvörðunum borgarráðs og borgarstórnar varðandi nefnd óháðra sérfræðinga sem rannsaka átti stjórnkerfi og stjórnsýslu Reykjavíkurborgar. Þegar upp er staðið er það ljóst að aldrei hefur staðið til af hálfu borgarstjóra og meðreiðasveina hennar að standa við rannsóknina.

Borgarráð ákvað þann 6. maí sl. að skipa nefnd til að framkvæma viðamikla rannsókn á stjórnsýslu, stjórnkerfi, og aðkomu stjórnmálafólks,að fjárhagslegum ákvörðunum á undanförnum árum. Til stóð að skipa í nefndina á borgarstjórnarfundi 18. maí en þegar ljóst var að það tækist ekki þar sem skrifstofa borgarstjóra væri að draga lappirnar lagði ég til á borgarstjórnarfundinum að auglýst yrði eftir þremur sérfræðingum í nefndina. Tillagan var samþykkt einróma og jafnframt að borgarráð skyldi skipa í nefndina á fundi sínum í dag, 27. maí.

Borist hafa fjöldi umsókna og tilnefninga í nefndina og um það var rætt að málið hefði forgang þegar tímafrestur væri liðinn sem var á mánudagskvöld. Borgarstjóri boðaði og afboðaði síðan fund um málið þannig að engin vinna kjörinna fulltrúa hefur farið fram vegna skipunar í nefndina og málið var ekki á dagskrá borgarráðs þrátt fyrir ákvörðun borgarstjórnar. Þar með er það fullreynt, nú einum degi fyrir kosningar að ákvörðun um umfangsmikla rannsókn á stjórnsýslu borgarinnar var bara „djók“ í huga Hönnu Birnu Kristjánsdóttur og félaga.